HomeNieuwsNieuwsoverzichtBericht
voetnoot
Bibliotheekcijfers 2018: stijging bezoek en activiteiten, verdere daling leden en uitleningen
21-11-2019
Uit vandaag door de Koninklijke Bibliotheek (KB) bekendgemaakte cijfers blijkt dat 2018 een toename te zien heeft gegeven van het aantal bibliotheekbezoekers en het aantal door bibliotheken georganiseerde activiteiten. Tegelijk is er ook sprake van een lichte daling van het aantal leden en een verdere teruggang van het aantal uitleningen. 
In 2018 is er circa 62,6 miljoen keer een bezoek gebracht aan de openbare bibliotheek, 5 procent meer dan in 2017. Ook het aantal activiteiten dat bibliotheken organiseren en het gebruik van de digitale collectie namen toe, zo meldt de KB. In dezelfde periode daalde het aantal leden echter met 69.000

Activiteiten
De KB geeft aan dat er in 2018 door bibliotheken ruim tweehonderdduizend activiteiten zijn georganiseerd, met name op het gebied van kennis en informatie (13%), leesbevordering en literatuur (33%), educatie en ontwikkeling (43%), ontmoeting en debat (4%) en kunst en cultuur (7%). Te denken valt daarbij aan leesbevorderingsactiviteiten voor kinderen (25.000 activiteiten) of taalvaardigheid voor volwassenen (32.000 activiteiten). Het grootste deel van die activiteiten is ook zonder lidmaatschap toegankelijk. Deze koers resulteert in een stijging van het aantal bezoeken, aldus de KB.
In 2017 werden er nog 145.000 activiteiten geregistreerd. Sinds enkele jaren wordt ook het aantal door bibliotheken georganiseerde activiteiten op gebieden als educatie, laaggeletterdheid en basisvaardigheden bijgehouden. Sinds de start van de registratie ervan is een zeer sterke stijging te zien. In 2014 ging het, volgens het CBS, nog om ruim 72.000 activiteiten, in 2015 om ongeveer 81.500 activiteiten en in 2016 zou dat aantal gestegen zijn tot ongeveer 97.000 jaarlijks door bibliotheken georganiseerde activiteiten (wat neerkomt op jaarlijks gemiddeld bijna 650 activiteiten per bibliotheekorganisatie).

Leden en uitleningen
Uit door het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) via StatLine gepubliceerde cijfers blijkt verder dat het aantal uitleningen met bijna vijf miljoen verder is teruggelopen van 71.490.000 in 2017 naar 66.537.000 in 2018, een daling van ongeveer 7 procent. Het gaat om ongeveer 4 miljoen minder uitleningen van papieren boeken en voor het overige om andere materialen zoals bladmuziek en audiovisuele media. De uitleencijfers laten al jaren een daling zien: in 2010 lag het totale aantal uitleningen nog rond de 100 miljoen en in 1990 nog boven de 173 miljoen. 

Ook het aantal leden laat dit jaar weer een daling zien, met 69.000 van 3.704.000 in 2017 naar 3.635.000. In 2010 hadden de bibliotheken nog bijna 4 miljoen leden. Voor het eerst sinds enkele jaren is er ook sprake van een daling van het aantal jeugdleden: van 2.331.000 in 2017 naar 2.290.000 in 2018, zelfs meer nog dan het aantal volwassen leden. Het aantal volwassenen met een bibliotheeklidmaatschap daalde met 27.000 en het aantal jeugdleden met 42.000.. 
 
Digitale bibliotheek
De uitleen van e-books steeg in 2018 ten opzichte van het voorgaande jaar met 300.000 tot bijna 3,5 miljoen. Ook het downloaden van luisterboeken nam toe: van bijna 900.000 downloads in 2017 naar 1,3 miljoen in 2018. Dat is een toename van ruim 50 procent en zeven keer zoveel als in 2015, het eerste jaar na de start van de landelijke digitale openbare bibliotheek in 2014.
In 2018 waren er 1,8 miljoen geregistreerde digitale accounts, 20 procent meer dan een jaar eerder. Het aantal actieve digitale accounts dat gebruikt werd om e-books te lenen steeg met bijna 12.000 naar 213.000.
Van de actieve digitale accounts was 57 procent bedoeld om e-books te lenen, 33 procent om luisterboeken te downloaden en 10 procent om cursussen te volgen, aldus het CBS.

Financiën en personeelsleden
Verder blijkt uit de CBS-cijfers dat het totaal aan subsidies met 5 miljoen steeg van bijna 414 miljoen in 2017 naar bijna 419 miljoen in 2019. Het subsidiebedrag is daarmee echter nog niet op het niveau van 2016, toen de bibliotheken in het totaal 427 miljoen euro ontvingen. In 2010 lag dat bedrag nog op bijna 474 miljoen euro. De gebruikersinkomsten tonen al jaren een dalende lijn, van bijna 72 miljoen euro in 2010 via 58 miljoen in 2017 naar 56,4 miljoen euro in 2018. De totale inkomsten stegen met ruim 5 miljoen euro, van 507 miljoen naar 512,5 miljoen euro in 2018 (was ruim 574 miljoen in 2010).

Het aantal personeelsleden vertoonde in 2018 een lichte stijging ten opzichte van het voorgaande jaar, van 6682 naar 6743. De laatste jaren ligt het aantal bibliotheekmedewerkers vrij stabiel rond de 6700 à 6800, nadat in de periode 2008 - 2013 sprake was van een sterke daling van het aantal personeelsleden, van 9110 in ‘topjaar’ 2008 naar bijna 6700 in 2013.
Het aantal vrijwilligers ligt rond de 20.000. In 2017 ging het nog om ongeveer 16.000. Het aantal vrijwilligers dat door bibliotheken wordt ingezet is de laatste jaren sterk gestegen, van circa 13.000 in 2016 tot 16.000 in 2017 (een verdubbeling ten opzichte van 2013, toen nog sprake was van ongeveer 8000 vrijwilligers). 

Grotere afstand tot bibliotheeklocaties met brede dienstverlening
Het CBS gaat ook nog in op de gemiddelde afstand tot een bibliotheeklocatie. In 2018 waren er 146 Nederlandse bibliotheekorganisaties met 931 bibliotheeklocaties met brede dienstverlening. De gemiddelde afstand tot een bibliotheeklocatie in 2018 was 1,9 kilometer. In 2014 was dat nog 1,8 kilometer. In 2018 hadden de inwoners van de meeste gemeenten een bibliotheeklocatie tot hun beschikking op minder dan 3 kilometer met de auto. Er zijn echter wel grote verschillen. Het verst moesten inwoners van Noord-Beveland en Veere reizen: respectievelijk 14,6 en 9,3 kilometer. Inwoners van Schiermonnikoog en Vlieland woonden met 0,7 kilometer gemiddeld het dichtst bij een dergelijke bibliotheeklocatie. De grootste veranderingen in afstand sinds 2014 vonden plaats in Montfoort (+5,6 km), Bergeijk (+5,3 km) en Lopik (+4,5 km).
  
De KB stelt in reactie op de cijfers dat de gegevens laten zien dat de rol van bibliotheken steeds meer verschuift van klassieke uitleenbibliotheken naar brede maatschappelijke bibliotheken. Daarbij wordt de programmering steeds belangrijker. 'Het is de wettelijke taak van de bibliotheek om bij te dragen aan de persoonlijke ontwikkeling en verbetering van de maatschappelijke kansen van het algemeen publiek. De collectie was en is voor de openbare bibliotheek nog steeds een belangrijk middel om deze taak te vervullen, maar de omvang van de fysieke collecties en het aantal leden en uitleningen nemen al jaren gestaag af. Naast de collectie zetten bibliotheken daarom steeds meer en steeds vaker andere middelen in om genoemde taken te vervullen, zoals het organiseren van activiteiten en de inzet van haar gebouw als ontmoetings-, studie- en werkplaats,' aldus de KB

De KB heeft de cijfers toegankelijk gemaakt met een zogeheten Dossier Bibliotheekstatistiek 2018.
 
Dit dossier bevat ook een interview met Aad van Tongeren en Carin Dankier, beleidsadviseur en beleidsmedewerker Informatie- en bibliotheekbeleid bij het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. Gevraagd naar welke gegevens OCW in de toekomst nog graag zou willen verzamelen, antwoordt Dankier onder andere: 'In het verleden vroegen we naar de hoeveelheid activiteiten die bibliotheken organiseerden in het algemeen, terwijl we nu ook heel benieuwd zijn naar de inkleuring. In de toekomst zouden we ook graag weten wat deze activiteiten opleveren: wat voegen ze toe en voor wie? Welke methodes werken wel en welke niet? Zo kunnen we er ook achter komen welke functie een bibliotheek in een gemeenschap vervult.'  Van Tongeren voegt daaraan toe: 'Ook hebben we steeds meer behoefte aan informatie over de digitale bibliotheek. We zouden in de toekomst nog meer vragen hierover beantwoord willen zien: wie lezen de meeste e-books, welke titels zijn het meest populair, wie zijn de eigenaren van digital only-lidmaatschappen? Daarnaast zouden we graag verder inzoomen op verschillende categorieën, die nu soms nog vrij breed zijn.'

In de Wet stelsel openbare bibliotheekvoorzieningen (Wsob) is bepaald dat de openbare bibliotheken gegevens over gebruik, lidmaatschap, aanbod, collectie, personeel en financiën moeten aanleveren aan de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW). Als nationale bibliotheek is de KB verantwoordelijk voor de verzameling en analyse van deze gegevens, in samenwerking met het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Met deze gegevens, gecombineerd met andere informatie die beschikbaar is over de stand van het stelsel van openbare bibliotheken, heeft de KB het dossier samengesteld, dat eveneens wordt aangeleverd aan het ministerie van OCW  Een deel van deze uitkomsten, met name over de klassieke uitleenfunctie, wordt op geaggregeerd niveau voor het totaal aan openbare bibliotheken gepubliceerd door het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) op StatLine.



Print deze pagina

Reacties op dit artikel (0)

Er zijn nog geen reacties.

Schrijf een reactie

Naam
E-mailadres (?)
Reactie
 

Gerelateerde informatie