HomeNieuwsNieuwsoverzichtBericht
voetnoot
Nieuw onderzoek naar leenvergoedingen
06-09-2019
In opdracht van de Vereniging van Openbare Bibliotheken (VOB) heeft onderzoeksbureau Pleiade onderzoek gedaan naar het zogeheten ‘weglekeffect’ van leenvergoedingen, dat wil zeggen het vermeende verlies aan leenrechtafdrachten als gevolg van toegenomen uitleningen via de Bibliotheek op school. In het rapport wordt onder andere geconcludeerd dat ‘het leenrechtstelsel zich aan het einde van haar levenscyclus bevindt’.  
Aanleiding voor het onderzoek is het feit dat Stichting Leenrecht in het periodieke overleg over het leenrecht met de Vereniging van Openbare Bibliotheken (VOB) medio maart als eis een 10% extra verhoging van het leenrecht op tafel heeft gelegd, op 28 mei gevolgd door een oproep tot modernisering van het leenrechtstelsel in een (samen met de Auteursbond, Groep Algemene Uitgevers (GAU) en de Beroepsorganisatie Nederlandse Ontwerpers opgestelde) brief (pdf) aan de minister, met een eis van 4,2 miljoen euro compensatie vanwege het genoemde ‘weglekeffect’.

In het nu gepubliceerde rapport van Pleiade, getiteld Leenrecht onder de loep (pdf), wordt ingegaan op de standpunten van Stichting Leenrecht, worden feiten en cijfers gepresenteerd met betrekking tot respectievelijk de Bibliotheek op school (dBos), de openbare bibliotheek, de boekenmarkt en het auteursinkomen en is een berekening van het ‘weglekeffect’ van dBos opgenomen. Het rapport sluit af met enkele overwegingen ten aanzien van de toekomst van het leenrecht.

Stichting Leenrecht baseert haar eis tot verhoging van het leenrecht met name op een in 2017 verschenen onderzoek van Ecorys naar de afdracht van leenrechtgelden, getiteld Onderzoek naar de ontwikkeling van de afdracht van leenrechtvergoedingen (2006-2015) (pdf). In dit onderzoek wordt onder andere geconcludeerd dat er verschillen zijn tussen de uitleendata van het CBS en de Stichting Leenrecht en dat er sprake is van een ‘negatief dBos-effect’ op het aantal uitleningen van jeugdboeken dat geschat kan worden op bijna 10 miljoen uitleningen voor de periode 2008-2015. Voor het jaar 2015 wordt dit door Ecorys geschat op 4 miljoen uitleningen (circa 500.000 euro derving leenrechtafdrachten voor de rechthebbenden).

In het nu gepubliceerde Pleiade-rapport wordt het aantal uitleningen bij dBos- bibliotheken bij PO-scholen geschat op jaarlijks 10.480.000 uitleningen, die een potentiële leenrechtafdracht van 1.420.000 euro vertegenwoordigen. Maurits van der Graaf, opsteller van het Pleiade-rapport, berekent vervolgens het ‘weglekeffect’ uitgaande van het gegeven dat slechts 35% van deze uitleningen plaatsvindt bij dBos-bibliotheken waar de boeken mee naar huis mogen (= 3.668.000 uitleningen) en de aanname dat van deze uitleningen ongeveer de helft het schoolgebouw niet zal verlaten en waarvoor op grond daarvan derhalve geen leenrechtafdracht geldt. Dat leidt volgens Van der Graaf tot de volgende berekening (waarbij volgens hem nog enkele kanttekeningen te plaatsen zijn): ‘1.834.000 uitleningen, overeenkomend met een leenrechtafdracht van bijna € 250.000 (€ 248.500). Daarvan wordt bij 19% van de schoolbibliotheken het leenrecht reeds afgedragen, het daadwerkelijke weglekeffect bedraagt dus € 200.000 (€ 201.285).’

Het Ecorys-rapport schatte het ‘weglekeffect’ op circa 4 miljoen uitleningen (voor 2015) en dus circa 500.000 euro aan gederfde leenrechtgelden. Tussen de schatting van Van der Graaf en die in het Ecorys-rapport zit dus een gat van ongeveer 300.000 euro.

Met betrekking tot een mogelijke oplossing voor het ‘weglekeffect’ schrijft Van der Graaf in het Pleiade-rapport: ‘Een oplossing gebaseerd op een registratie [van de ‘echte’ uitleningen] lijkt [...] in de praktijk onhaalbaar. Het verdient dan ook aanbeveling om een andere wijze te zoeken om de rechthebbenden te compenseren. De gedachte daarbij gaan uit naar een afkoopsom “voor uitleningen van boeken in dBos-schoolbibliotheken”. Daarmee wordt het registratieprobleem en de registratielast omzeild en geeft dit dBos-bibliotheken de mogelijkheid om boeken mee naar huis toe te staan zonder met leenrechtafdrachten of met relatief dure registratiesystemen geconfronteerd [te] worden. Bij een eventuele invoering van een afkoopsom voor het leenrecht bij dBos-schoolbibliotheken dienen in overleg met de Stichting Leenrecht en andere betrokken partijen (Ministerie van OCW, Auteursbond e.a.) een aantal kwesties over deze wijze van financiering besproken te worden. Het gaat daarbij onder meer om vragen als 1) hoe om te gaan met een dergelijke afkoopsom in de tijd (gelet op het gestaag dalend aantal uitleningen dat zich naar verwachting ook zal manifesteren binnen de schoolbibliotheken, en de uitbreiding van het aantal schoolbibliotheken met de optie “boeken mee naar huis” volgens het voorkeursmodel van de Minister) en 2) de verdeling onder de rechthebbenden wanneer er geen data meer zijn over het aantal uitleningen per titel.’

De Graaf gaat ook nog in op het pleidooi van Stichting Leenrecht voor een modernisering van het leenrechtstelsel en kijkt daarbij naar de aantallen uitleningen de afgelopen jaren, en hanteert op basis daarvan een trendlijn voor de komende jaren. Volgens deze trendlijn is er in 2017 sprake van 67,3 miljoen uitleningen, zullen dat in 2023 40 miljoen uitleningen zijn en 20 miljoen in 2027. (Van der Graaf gaat er van uit dat de dalende trend zich de komende jaren onverminderd voort zal zetten.) De consequenties voor de leengeldafdracht: over 2017 nog 8 miljoen euro, in 2023 4,7 miljoen euro en in 2027 2,4 miljoen euro. (Overigens geeft De Graaf ook aan dat voor wat betreft de aankoop van boeken de dalende lijn niet heeft doorgezet en dat er met ingang van 2014 sprake is van een stabilisering van de boekenmarkt.) 

‘Bij voortzetten van de huidige daling van het aantal uitleningen kan men op basis van de hier gepresenteerde trendlijn verwachten dat na 2025 de opbrengsten van de leenrechtafdracht niet meer opwegen tegen de apparaatskosten van de inzameling en repartitie. De onontkoombare conclusie lijkt dan ook dat het leenrechtstelsel zich aan het einde van haar levenscyclus bevindt,’ aldus Van der Graaf ter afsluiting van zijn rapport, daarmee in het midden latend of hij het pleidooi van Stichting Leenrecht voor modernisering van het leenrechtstelsel al dan niet onderschrijft.

Het rapport wordt besproken in de septembervergadering van Stichting Onderhandelingen Leenvergoedingen (StOL), zo meldt de VOB op haar website.  


Print deze pagina

Reacties op dit artikel (0)

Er zijn nog geen reacties.

Schrijf een reactie

Naam
E-mailadres (?)
Reactie
 

Gerelateerde informatie