HomeNieuwsNieuwsoverzichtBericht
voetnoot
'Bibliotheken denken nog niet ontwrichtend genoeg'
Eddy Kielema
08-08-2016
Dit najaar start de zesde editie van de opleiding Mediacoach voor Bibliotheekprofessionals, een gezamenlijke opleiding van GO Opleidingen en de Koninklijke Bibliotheek. De komende editie bevat enkele nieuwe onderdelen, waarmee de opleiding probeert in te spelen op de uitdagingen waarvoor de bibliotheek zich gesteld ziet. Opleidingscoördinator Daniël Lechner vertelt over de achtergronden van de vernieuwingen in het curriculum. 
'Bibliotheken denken nog niet ontwrichtend genoeg'
Daniël Lechner ontwikkelt sinds tien jaar diensten en producten op het gebied van mediawijsheid. Hij had de supervisie over de ontwikkeling van het mediawijsheidcompetentiemodel van Mediawijzer.net en publiceerde vorig jaar het boek Mediawijsheid 2005>2015>2025, een bundeling van interviews met mediaexperts over de toekomst van mediawijsheid. Zijn band met de bibliotheekwereld ontstond toen hij een aantal jaren geleden in opdracht van het SIOB de opleiding Mediacoach voor Bibliotheekprofessionals opzette. 'Van mediawijsheid wist ik toen al alles, maar de bibliotheekwereld was nog helemaal nieuw voor me. Daarom heb ik samen met Maaike Toonen van de Koninklijke Bibliotheek (KB) een aantal toppers uit de bibliotheekwereld benaderd. Met als resultaat dat inmiddels onder anderen hoogleraar bibliotheekwetenschappen Frank Huysmans en Eppo van Nispen tot Sevenaer, directeur van het CPNB, als gastdocent bij de opleiding betrokken zijn. Maar ook bijvoorbeeld Jos Debeij, hoofd van de afdeling Bibliotheekstelsel bij de KB. Voordat Jos naar de KB ging heeft hij in Deventer een van de meest innovatieve bibliotheken van Nederland neergezet, met een grote mediacomponent. Zo heeft de Bibliotheek Deventer een on-demand filmzaal die iedereen kan huren om een bijzondere film te zien. In de opleiding leert Debeij deelnemers wat de medialisering van de samenleving betekent voor de toekomst van de bibliotheek.'

Lechner vertelt dat bij de opleiding de link naar Mediawijzer.net centraal staat. 'We starten de opleiding met een overzicht van wat Mediawijzer.net doet en wat de rol van de bibliotheek binnen het netwerk is. Deelnemers verdiepen zich in de projecten die de meer dan duizend netwerkpartners van Mediawijzer.net hebben opgezet. Het gaat erom dat deelnemers hun blikveld verruimen. Er valt zeker veel te leren van collega-bibliotheken, maar er wordt zoveel gedaan op het gebied van mediawijsheid door organisaties van buiten de bibliotheekwereld, dat je een betere mediacoach wordt als je daar goed van op de hoogte bent. Om die reden werken we intensief samen met het Instituut voor Beeld en Geluid in Hilversum, dat samen met de KB een van de vijf kernpartners van Mediawijzer.net is. Zo geeft medeoprichter van Mediawijzer.net John Leek namens Beeld en Geluid een gastcollege over netwerkleren en de experience economy. Daarom is de helft van onze opleidingsbijeenkomsten ook bij Beeld en Geluid.'

Disruptive innovation
Een belangrijk concept voor Lechner is dat van disruptive innovation, ontwrichtende innovatie. Het is bedacht door Clayton Christensen, hoogleraar economie aan Harvard Universiteit. 'Christensen laat zien dat bij elke mediarevolutie veel bedrijven hetzelfde blijven doen, alleen dan met inzet van nieuwe technologie. Maar dat werkt dus niet. Alleen bedrijven die hun core business radicaal durven te vernieuwen, die andere dingen durven te gaan doen, overleven de concurrentiestrijd. Het gaat erom dat je nieuwe media creatief inzet om nieuwe dingen te gaan doen. Taxibedrijf Uber is daar een goed voorbeeld van. Door de manier waarop Uber nieuwe media inzet, staat de hele taxiwereld op zijn kop. Iedereen met een auto en een smartphone is ineens taxichauffeur, waardoor gevestigde taxibedrijven het nakijken hebben. Je ziet het ook bij Pokémon Go. Van oorsprong is Pokémon een kaartspel dat je gewoon aan de keukentafel speelt met vrienden. Nu hebben ze de mogelijkheden van augmented reality en mobiele technologie gebruikt om een heel nieuw soort spel te ontwikkelen. Het gevolg zie je elke dag op straat. Jongeren en volwassenen die nooit een Pokémonkaart in handen hebben gehad, zijn massaal op jacht naar virtuele Pokémons.'

De gepromoveerde pedagoog legt uit dat volgens Christensen ook het onderwijs de nieuwe technologieën op een manier moet inzetten waardoor hun core business verandert. 'In zijn boek Disrupting Class betoogt Christensen dat leren helemaal niet meer per se in een schoolgebouw plaats hoeft te vinden. Mobiele technologie maakt het mogelijk er net als bij Pokémon Go veel meer op uit te trekken. Met je smartphone kun je overal leren. Daarnaast heeft de mediaexplosie gevolgen voor de relatie tussen docent, leerling en leerstof. We merken allemaal dat we minder leren uit boeken en meer van elkaar.' Dat raakt ook de bibliotheek, stelt Lechner. 'In zijn algemeenheid zijn bibliotheken niet disruptive genoeg, want ze blijven nog te veel vasthouden aan het boek. Boeken zijn prachtig, maar ook een aflopende zaak. Dat blijkt uit het aantal uitleningen dat in heel Nederland gestaag daalt. Maar dat biedt ook nieuwe kansen, zoals we kunnen lezen in het rapport Bibliotheek van de toekomst: knooppunt voor kennis, contact en cultuur (pdf), dat de commissie- Cohen in 2014 uitbracht. Het motto van het rapport is: Van collectie naar connectie". In onze opleiding stomen we deelnemers klaar om die transformatie mee gestalte te geven. Onze mediacoaches kunnen veel meer dan een lesje mediawijsheid draaien. Ze weten nieuwe en sociale media creatief in te zetten om nieuwe connecties te maken tussen mensen, kennis en informatie.'

Groots en meeslepend

Lechner haalt een rapport aan waaruit blijkt dat bibliothecarissen een weinig veranderingsgezinde beroepsgroep zouden vormen. Maar dat beeld herkent hij zelf niet. 'Er worden veel grappen gemaakt over de stereotiepe biebmiep als een wat stijve, grijzende en norse dame die houdt van de geur van papier, en mobiele telefoons lawaaierige apparaten vindt. Maar ik kan je vertellen dat een van onze beste cursisten ooit een schoolmediathecaris was van begin zestig. Bij de start van de opleiding had ze nog nooit een smartphone vastgehouden. Aan het eind van de opleiding toverde ze hippe apps te voorschijn op haar nieuwe tablet, maakte ze prachtige video’s, citeerde ze achteloos uit boeken van mediafilosofen en was ze goed op de hoogte van wetenschappelijk onderzoek uit binnen- en buitenland.'

Groot wordt het enthousiasme van de docent als hij vertelt over Big Hairy Audacious Goals, een begrip van James Collins and Jerry Porras. Eppo van Nispen tot Sevenaer introduceert dat tijdens de opleiding. 'Hij daagt onze deelnemers uit groots en meeslepend te denken, zonder de beperkingen van krimpende budgetten en behoudende collega’s. We laten ze letterlijk hun ideale bibliotheek uittekenen. Daar krijgen de cursisten veel energie van en er komen de meest fantastische innovaties uit.'

De mediasamenleving verandert volgens Lechner in hoog tempo. 'Daardoor verandert ook de inhoud van mediawijsheid. De laatste twee jaar is er van alles gebeurd. De Oculus Rift heeft virtual reality op de kaart gezet. Leren coderen is een hype geworden na de campagne van Neelie Kroes. Het onderwijs is volop in beweging door de Platform2032-discussie. Digitale vaardigheden en mediawijsheid staan op het punt opgenomen te worden in de officiële leerplannen.' Lechner ziet daarbij kansen voor de bibliotheek en dan met name voor de mediacoach. 'Mediawijsheid is een prachtige materie. Ook als opleiding kunnen we niet stilstaan. In de komende editie, die dit najaar van start gaat, gaan we daarom nieuwe onderdelen aanbieden. Van 3D-printing tot programmeren en van virtual reality tot 21st century skills. Dat doen we op verschillende manieren. Zo hebben we vorig jaar een in house-editie verzorgd bij de Bibliotheek Utrecht. We hebben er veertig medewerkers geschoold. Utrecht krijg binnenkort een gloednieuw bibliotheekgebouw. Door de veertig mediacoaches gaan nieuwe media binnen dat pand een belangrijke plek krijgen.'

Tekst: Eddy Kielema
Foto: GO Opleidingen 


Print deze pagina

Reacties op dit artikel (0)

Er zijn nog geen reacties.

Schrijf een reactie

Naam
E-mailadres (?)
Reactie
 

Gerelateerde informatie