HomeNieuwsNieuwsoverzichtBericht
voetnoot
E-booksabonnementen: OCW wacht gesprekken KB af; dgtlOnly geen bemoeienis met aanbod bibliotheken
11-08-2015
Minister Jet Bussemaker van OCW gaat vooralsnog niet schriftelijk reageren op het antwoord dat Bibliotheek Rivierenland haar op 30 juli stuurde in reactie op haar brief van 16 juli, waarin zij de Bibliotheek kapittelde over door de Bibliotheek aangeboden e-readerabonnementen.
Dat antwoordt Anita Groeneveld, bij OCW hoofd van de afdeling Informatie- en Bibliotheekbeleid en plaatsvervangend directeur van de directie Media en Creatieve Industrie, op de vraag hoe OCW hier verder mee omgaat. ‘We hebben de reactie van de Bibliotheek Rivierenland ontvangen en wachten nu eerst de resultaten van de “gesprekken” af,’ zegt Anita Groeneveld, waarbij zij doelt op de melding van Jos Debeij, hoofd stafafdeling Bibliotheekstelsel bij de Koninklijke Bibliotheek (KB), dat Bibliotheek Rivierenland en de KB met elkaar in gesprek zijn.

Inmiddels is gebleken dat er ook bibliotheken die zijn die e-booksabonnementen aanbieden zonder e-reader, zoals Bibliotheek Den Bosch (voor een tientje) en een aantal bibliotheken in Drenthe. Groeneveld meldt daarover dat OCW de ontwikkelingen volgt en zo nodig contact opneemt met de desbetreffende bibliotheken.

Tarief mogelijk eind van het jaar

De e-booksabonnementen zijn gekoppeld aan het feit dat het lenen van e-books via het e-bookplatform tot nu toe gratis is voor leden van een fysieke bibliotheek. Op de vraag of en zo ja, wanneer en hoe, de KB een tarief of tarieven gaat invoeren, antwoordt Groeneveld: ‘De KB onderzoekt wat een passend tarief voor de landelijke digitale bibliotheek is. Dat wachten we af. Naar verwachting is dat eind van het jaar bekend.’

dgtlOnly
Op de vraag wat OCW vindt van het feit dat het bedrijf achter de door Bibliotheek Rivierenland aangeboden ‘Bieb-reader’, dgtlOnly BV, wordt geleid door Diederik van Leeuwen, tot 1 januari 2015 directeur van de door OCW gesubsidieerde stichting Bibliotheek.nl en adviseur van de KB, en of OCW daar iets aan gaat doen, antwoordt zij dat dit onder andere afhankelijk is van wat er uit de verkennende gesprekken met Bibliotheek Rivierenland komt.

Geen bemoeienis
In reactie op vragen aan dgtlOnly BV over de correspondentie tussen de minister van OCW en Bibliotheek Rivierenland, zegt Mark Knijnenburg dat hij zich binnen dgtlOnly specifiek bezig houdt met de Bieb-reader. Hij vertelt dat dgtlOnly geen bemoeienis heeft met de wijze waarop Bibliotheek Rivierenland en andere bibliotheken hun aanbod doen. Knijnenburg weet te melden dat ook Bibliotheek Assen de Bieb-reader heeft afgenomen, zoals al bleek uit het bericht van de Vereniging van Openbare Bibliotheken (VOB) over de terugkeer van de B-reader. Directeur Hanneke Bruggeman van Bibliotheek Assen bevestigt desgevraagd dat het klopt. Zij meldt dat het de bedoeling was gelijk te starten met Bibliotheek Rivierenland, maar dat dit vanwege vroege vakanties niet gelukt is. ‘We starten in augustus bij de start van het nieuwe culturele seizoen,’ zegt Bruggeman.

Integratiewerkzaamheden afgerond
Voor de Bieb-reader is Knijnenburg het aanspreekpunt, maar Diederik van Leeuwen wil wel reageren op de vraag of hij nog adviseur van de KB is. Hij antwoordt: ‘Al mijn integratie-werkzaamheden bij de KB zijn afgerond, op een formele handeling na om de stichting Bibliotheek.nl nog dit jaar ergens op te heffen. Tot die tijd ben ik nog officieel (ingeschreven als) directeur van BNL. Verder schrijf ik de column op Literatuurplein.nl - nu natuurlijk “in handen van” de KB, dus in die zin nog steeds bij de KB actief, maar niet als adviseur (alhoewel je mijn columns natuurlijk ook wel zo af en toe kunt lezen, ha!). Mark houdt zich inderdaad verder bezig hier met alle bibliotheekprojecten, ik ben meer bezig met Publiclibraryonline.com - je weet wel, die tool die we in Nederland inzetten, voordat we een eigen e-bookplatform hadden opgezet. Deze tool gaan we proberen voor Bloomsbury internationaal uit te rollen.’

Speciaal voor dyslectici
Mark Knijnenburg meldt dat het doel van het door Van Leeuwen en hemzelf opgerichte dgtlOnly is uitgevers en bibliotheken verder helpen met de digitalisering en op deze wijze het digitaal lezen te bevorderen. ‘We hebben diverse initiatieven lopen in binnen- en buitenland en één van die initiatieven is de Bieb-reader, waar ik dus de trekker van ben. Voor de Bieb-reader hebben we gekozen voor de nieuwste Kobo-e-reader. Het mooie van deze e-reader is onder andere dat er een font op zit dat speciaal voor dyslectici is ontwikkeld. Hiermee kunnen bibliotheken dus een nieuwe doelgroep bedienen. De bijbehorende cover in huisstijl is ontwikkeld door Gecko en daarmee is de kwaliteit ook gegarandeerd. Deze combinatie lever ik, via dgtlOnly, met een flinke korting én extra garantie, aan bibliotheken. Een mooi aanbod en dgtlOnly is in deze gewoon een leverancier van hardware. De bibliotheek bepaalt zelf in welke vorm de e-reader aangeboden wordt aan de leden. Andere bibliotheken hebben inmiddels ook interesse getoond en een genoemde uitwerking daarbij is het uitlenen van de e-reader met een x aantal boeken of het leveren van de e-reader aan scholen.’

Op de vraag aan Jos Debeij of hij naar aanleiding van de nieuwe berichten nog meer wil zeggen dan dat de KB ‘in gesprek’ is met Bibliotheek Rivierenland kwam nog geen reactie.

Eerdere berichten verschenen op 1 juli, 15 juli, 16 juli, 2 augustus en 10 augustus 2015.


Print deze pagina

Reacties op dit artikel (12)

Irmgard reijntjes
11-8-2015 20:24
 Dyslectici kunnen natuurlijk ook terecht bij Aangepast Lezen. Daar is geen B reader voor nodig.  Dus wees efficiënt en verwijs mensen door! Gebruik het netwerk. 
Wim Keizer
11-8-2015 21:12

Gratis e-booksabonnement

De Bibliotheek Krimpenerwaard biedt een gratis e-booksabonnement aan: "Alleen e-books lenen? Word nu gratis lid!
Wilt u alleen gebruik maken van het e-book-abonnement? Dan kunt u zich gratis inschrijven als lid. U kunt dan alleen e-books lenen."
Zie: http://www.debibliotheekkrimpenerwaard.nl/collectie/e-books.html
Wim Keizer
12-8-2015 14:17

Aanvulling

In aanvulling op wat Anita Groeneveld meldde, liet Carin Dankier, beleidsmedewerker bij de afdeling Informatie- en Bibliotheekbeleid van OCW, aan Bibliotheekblad.nl weten dat de KB op korte termijn aan alle bibliotheken zal communiceren wat er wel en niet mogelijk is m.b.t. e-booksabonnementen en e-readerabonnementen, zodat daar wat meer duidelijkheid over komt.
Wim Keizer
19-8-2015 11:19
 
Aanvulling 2

Gaby Lafeber meldde desgevraagd een gesprek met de KB te hebben gevoerd dat in goede sfeer verliep. Zij is door OCW uitgenodigd voor een gesprek op 15 september.
Inmiddels hebben ook Metro en regionale media en omroepen op hun websites melding gemaakt van de kwestie.
Anja Oosterlaken
19-8-2015 12:43
Beste Wim,
 
'Dank' voor het plaatsen van de informatie van de website van de Bibliotheek Krimpenerwaard. Inmiddels hebben wij ook te horen gekregen dat wij iets zouden doen wat niet zou mogen... Het gaat om enkele tientallen leden uit het werkgebied van de Krimpenerwaard, het verbaast me werkelijk hogelijk dat daarover zo'n gedoe ontstaat.
 
Reeds bij de start van de uitleen van e-books hebben wij vanuit de Krimpenerwaard meerdere malen gevraagd om vaststelling van een landelijk tarief. Dat is niet gebeurd, en vanuit de VOB is zelfs aangegeven dat het 'gratis' zou moeten zijn. Dat hebben we dus ingevoerd, niets meer, niets minder.  En gratis is volgens mij gratis: niet bij de ene bibliotheek het fysieke tarief van 35 euro en bij de andere 65 euro. Niet uit te leggen namelijk.
 
Dat 'gratis' is voor ons overigens geen principekwestie. Het feit dat klanten die dat willen alleen e-books moeten kunnen lenen wel.
Op het moment dat de KB een landelijk geldend tarief vaststelt (wat mij betreft liever vandaag dan morgen, en ik begrijp ook eerlijk gezegd niet wat daar zo ingewikkeld aan is) dan zal de Bibliotheek Krimpenerwaard dit uiteraard onmiddellijk doorvoeren. We beschouwen onszelf namelijk als onderdeel van de branche. Maar als de aansturing van de branche te wensen overlaat, zoals in dit geval, is het dan fair om de 'jacht' te openen op bibliotheken dit in het kader van ondernemerschap en lokale verantwoordelijkheid 'iets' gaan regelen? Lijkt mij niet.
 
Voor 1 oktober graag een landelijke vastgesteld tarief vanuit de KB derhalve!








 
Wim Keizer
20-8-2015 12:48
Ik begrijp wel waarom het voor de KB ingewikkeld is een tarief (of meerdere tarieven, gekoppeld aan verschillende vormen van dienstverlening) vast te stellen. Alle rechtenvrije content kan door de KB gewoon gratis worden aangeboden, maar voor rechtendragende content is overeenstemming met de rechthebbende nodig. En zo’n rechthebbende kan eisen stellen, o.a. de eis dat er voor bepaalde content (bijvoorbeeld nieuwere e-books) een tarief aan de lener wordt gevraagd of de eis dat lokale ondernemende bibliotheken niet met eigen zogenaamde “e-booksabonnementen” door afspraken tussen de rechthebbende en de KB “heen fietsen”. De minister van OCW moet goedkeuring geven aan door de KB vast te stellen tarieven en maakt daarbij de afweging van toegankelijkheid (gratis of laag tarief en geen bijkomende eisen accepteren) tegenover de waarde van de content in het kader van de publieke waarden van een openbare bibliotheekvoorziening (toch maar door leners laten betalen als het voor die publieke waarden echt belangrijk materiaal is en eventuele bijkomende eisen van rechthebbenden accepteren). Volgens artikel 13 lid 2 moet de KB ook nog bepalen welke digitale werken aan personen beneden de 18 jaar gratis worden aangeboden. Ook daarvoor is, als het rechtendragend materiaal is, overeenstemming met rechthebbenden nodig. Best ingewikkeld, want om wat voor “digitale werken” moet het dan gaan?

Als de KB een tarief vaststelt, hoeft Bibliotheek Krimpenerwaard helemaal niet zelf dat tarief door te voeren, want mensen die alleen maar e-books via het landelijke e-bookplatform (de “landelijke digitale bibliotheek”) willen lenen, kunnen rechtstreeks inloggen bij de KB en de KB rechtstreeks betalen. Daar hoeft de Bibliotheek Krimpenerwaard (of welke andere OB dan ook) niet tussen te zitten.

Dat veel openbare bibliotheken het graag anders willen zien en graag de KB en “de landelijke digitale bibliotheek” niet als zelfstandige entiteit, maar als een soort gezamenlijke backoffice van zichzelf willen beschouwen waar ze zelf voorwaarden voor bepalen en waar alleen maar toegang tot bestaat via de lokale bibliotheken vind ik heel begrijpelijk. Maar alleen al de komst van “de landelijke digitale bibliotheek” en daarbij ook nog de onttrekking van gelden uit het Gemeentefonds om daarmee door de KB centraal e-content te laten aankopen voor deze “landelijke digitale bibliotheek” maakte de tweedeling onvermijdelijk. De VOB heeft het laten gebeuren. De leden waren erbij. Ik ben benieuwd waar de “verkenners” mee komen.
Wim Keizer
20-8-2015 12:54
Er valt ook overigens ook nog heel wat te zeggen over de interpretatiemogelijkheden (en onduidelijkheden) van de Stelselwet, maar dat laat ik nu maar even achterwege. Primair in deze kwestie is niet de wet, maar het feit dat “de landelijke digitale bibliotheek” afhankelijk is van eisen die rechthebbenden kunnen stellen.
Anja Oosterlaken
21-8-2015 18:46
Wim,
Dit is nu precies wat ik zo vermoeiend vind aan de bibliotheekbranche. De oeverloze discussies over of iets ingewikkeld is. Los van of e-books alleen via de KB of alleen via de lokale bibliotheken of in een combinatie van geleend kunnen worden: het is een landelijke dienst. Dat hebben alle bibliotheken ook met elkaar een goed idee gevonden om te voorkomen dat iedere bibliotheek weer afzonderlijk afspraken met uitgevers zou moeten gaan maken.
Bij een landelijk product hoort een landelijk tarief. De aangewezen partij om dat tarief vast te stellen is de KB. En als bibliotheek, die zich onderdeel voelt van de branche, hou je je daar gewoon aan. Hoe men precies lid kan worden, welke verdeelsleutel er eventueel later toegepast moet worden als het gaat om inkomsten... dat kan er allemaal los van gekoppeld worden. Stel een tarief vast. Dan kunnen klanten die dat graag willen via hun bibliotheek op dit moment e-books lenen. Simpel en overzichtelijk. Of gaan we het zo moeilijk maken voor klanten dat ze maar illegaal gaan downloaden. Echt hoor, de bureaucratisering in deze branche.... :-)



 
Wim Keizer
24-8-2015 13:30
Anja,
Je hebt het over lenen van e-books alleen via de KB, alleen via de lokale bibliotheken of in combinatie. En je zegt: “Stel een tarief vast. Dan kunnen klanten die dat graag willen via hun bibliotheek op dit moment e-books lenen. Simpel en overzichtelijk.”

Op dit moment is de afspraak die KB en uitgevers gemaakt hebben dat leden van lokale bibliotheken gratis e-books mogen lenen via het e-bookplatform (door zich te registreren met gebruikersnaam en wachtwoord van hun lokale bibliotheek). Dit is inderdaad simpel en overzichtelijk, ware het niet dat KB, uitgevers en/of OCW blijkbaar niet gerekend hadden op ondernemende lokale bibliotheken die naast hun “gewone” abonnementsvormen (een bedrag per jaar of verschillende bedragen per jaar volgens een RST-model) ook aparte “e-booksabonnementen” of “e-readerabonnementen” in het leven zouden roepen. Een houder van zo’n soort abonnement is daarmee ook “lid” van een lokale bibliotheek en kan dus gratis gebruik maken van de tussen KB en uitgevers gemaakte afspraak m.b.t het e-bookplatform (vooralsnog, zolang de afspraak niet herzien wordt).

Maar die afspraak lijkt me een tijdelijke kwestie. Er spelen twee dingen. In de eerste plaats heeft de Stelselwet de intentie dat personen die geen “lid” van een lokale bibliotheek willen zijn, rechtstreeks “lid” van de landelijke digitale bibliotheek moeten kunnen worden (via hun DigiD-code). De meerderheid van de VOB-leden is daartegen en “de verkenners” gaan na of en zo ja hoe de daartoe op 18 juni aangekomen motie kan worden uitgevoerd.
In de tweede plaats kan de KB tarieven vaststellen voor “toegang tot digitale werken”. Als grote lijn is altijd gevolgd dat rechtenvrij materiaal voor iedereen gratis en ongeregistreerd toegankelijk moet zijn, maar dat dit niet hoeft te gelden voor rechtendragend materiaal. Ik heb een aantal keren betoogd dat het bedrag van € 8 miljoen in 2015, oplopend tot € 12,2 miljoen in 2018 (de beruchte onttrekking), op zichzelf groot genoeg is om e-books gratis te blijven aanbieden en dat er voor de KB zelf dus geen noodzaak voor tarieven is, maar als uitgevers de eis stellen dat er voor bepaalde (bijvoorbeeld nieuwere) e-books wel een tarief of tarieven worden gehanteerd, dan moet de KB (in overleg met VOB en OCW) afwegen of de betrokken e-books maatschappelijk waardevol genoeg zijn om er de drempel van tarieven voor over te hebben. Uitgevers en KB kunnen ook verschillende tarieven gekoppeld aan verschillende typen gebruikers overeenkomen. Al met al zijn er heel wat combinaties mogelijk, want er zijn verschillende typen leners en verschillende typen e-books waarvoor in diverse combinaties geen tarief, lage tarieven of hoge tarieven denkbaar zijn.

Ik kan me voorstellen dat, als er voor bijvoorbeeld nieuwere e-books tarieven gaan gelden, “leden” van lokale bibliotheken die ook “lid” van de landelijke digitale bibliotheek zijn een lager tarief betalen dan “leden” van alleen de landelijke digitale bibliotheek. Gezien de discussie over de aparte “e-booksabonnementen” van lokale bibliotheken verwacht ik wel dat uitgevers en KB het begrip “lid van een lokale bibliotheek” nader zullen preciseren. Overigens schreef ik in de WWW van juni 2013 al dat het begrip “bibliotheeklidmaatschap” problematisch is. En ben ik het me je eens dat hoe ingewikkelder het gemaakt wordt, hoe minder illegaal downloaden zal worden teruggedrongen.

Anja,
Je hebt het ook over lenen van e-books alleen via de lokale bibliotheken. Het e-bookplatform (straks “landelijke digitale bibliotheek”) is van de KB. Lenen van e-books via de lokale bibliotheek zou kunnen als lokale bibliotheken zelf een e-bookplatform in het leven roepen (of ergens inhuren) en zelf afspraken met rechthebbenden (laten) maken. Ondenkbaar is het niet, nergens is bepaald dat er maar één (landelijke) digitale bibliotheek mag zijn. Er zijn (wereldwijd) al veel meer digitale bibliotheken en daarnaast zijn de verhuuractiviteiten van uitgevers ook als zodanig te benoemen.

Het zou me niet verbazen als de Stelselwet over enige tijd herziening behoeft om (digitale) ontwikkelingen die de wetgever niet voorzien had te pareren. Eerst maar eens kijken waar “de verkenners” mee komen.
Rob Blei
27-8-2015 15:02
 In de stelselwet staan verschillende definities. O.a. van de Koninklijke bibliotheek en van de lokale  bibliotheek. Het begrip 'openbare bibliotheek' wordt in deze wet niet (opnieuw) gedefinieerd.

In artikel 12 van de wet staat: "Het Lidmaatschap bij de openbare bibliotheek kan het gebruik van een fysieke voorziening, de digitale voorziening of beide voorzieningen omvatten."

Mijn interpretatie is dat dit impliceert dat een digitaal only abonnement niet uitsluiten via de KB aangeboden kan worden. maar ook door een lokale openbare bibliotheek.

Dus de bibliotheken die een digitaal abonnement aanbieden, al dan niet in combinatie met een fysiek abonnement of een Ereader, houden zich aan de wet.

Graag hoor ik wat ik verkeerd zie en waarom alleen de KB abonnementen op digitale content zou mogen aanbieden.



 
Wim Keizer
29-8-2015 19:46
Artikel 12 lid 2 luidt inderdaad: "Het lidmaatschap bij de openbare bibliotheek kan het gebruik van een fysieke voorziening, de digitale voorziening of beide voorzieningen omvatten."
Lid 3 bij hetzelfde artikel luidt: “Een fysieke voorziening is een lokale bibliotheek, de digitale voorziening is de landelijke digitale bibliotheek”. Als je de zin “een fysieke voorziening is een lokale bibliotheek” los leest, is het een rare zin, want volgens mij is een fysieke voorziening een voorziening die stoffelijk is, zijn er veel en veel meer stoffelijke voorzieningen dan lokale bibliotheken en is een lokale bibliotheek een voorziening die ook een belangrijke digitale component heeft, n.l. een website en een automatiseringssysteem. Maar lid 3 moet, neem ik aan, nauw gekoppeld worden aan lid 2.
Dan had lid 2 ook, denk ik, kunnen luiden: “Het lidmaatschap bij de openbare bibliotheek kan het gebruik van een lokale bibliotheek, de landelijke digitale bibliotheek of beide omvatten”
“De openbare bibliotheek” wordt hier, vermoed ik, bedoeld als het verschijnsel “openbare bibliotheek” in z’n algemeenheid, zoals in de zin: “De openbare bibliotheek maakt het niet lang meer” of “De openbare bibliotheek kan nog jaren mee”.

OCW heeft geprobeerd “lokale bibliotheek” en provinciale ondersteuningsinstellingen (POI’en) te koppelen aan “het fysieke domein” en de KB (met de landelijke digitale bibliotheek) aan “het digitale domein”. Ik weet niet of het wel gelukt is, er zijn verschillende interpretatiemogelijkheden. Wat is “een digitaal domein” precies? Hetzelfde als een ICT-domein? Hoort een website bij het digitale domein? Vrijwel elke fysieke voorziening heeft tegenwoordig een website. Zit Bol.com in het digitale domein? Ja, maar als ik er iets bestel krijg ik wel degelijk een fysiek pakketje afgeleverd. Elke lokale bibliotheek (“fysieke voorziening” volgens de wet) heeft een website waarop iets besteld kan worden en geen enkele lokale bibliotheek functioneert nog zonder ICT-voorzieningen.
Zoals ik eerder zei, voer voor juristen, tenzij KB en lokale bibliotheken het onderling eens weten te worden (wat me voor iedereen wel prettiger lijkt). Dan moet OCW de KB niet te veel in de nek hijgen met strikt willen hanteren van een onderscheid tussen “fysiek domein” en “digitaal domein”.

Zoals ik zei, is bij de e-booksabonnementen veel meer dan wetsbepalingen van belang wat de eisen van uitgevers zijn in de onderhandelingen met de KB over het mogen uitlenen van hun e-books. Als die uitgevers voor (bepaalde) e-books eisen dat lokale bibliotheken geen aparte “e-booksabonnementen” aanbieden, moet de afweging gemaakt worden of op die eis wordt ingegaan of niet, met in het laatste geval als gevolg: de e-books waar die eis aan gekoppeld was, komen niet beschikbaar voor het e-bookplatform (“de landelijke digitale bibliotheek”).
Vincent Rotermundt
7-9-2015 08:44
Met het ebookabonnement heeft de klant ook toegang tot alle overige diensten van de bibliotheken in drenthe. Men kan hiermme ook gewoon materialen lenen in de bibliotheek.  

Schrijf een reactie

Naam
E-mailadres (?)
Reactie
 

Gerelateerde informatie