HomeNieuwsNieuwsoverzichtBericht
voetnoot
De Vlaamse Bib op School: lokale creativiteit als uitgangspunt
Elselien Dijkstra
02-07-2015
Net als in Nederland richten ook Vlaamse bibliotheken zich steeds meer tot scholen als een nieuwe doelgroep. In Vlaanderen pakken ze het anders aan dan in Nederland; in plaats van toe te werken naar één landelijk systeem zijn daar de sleutelwoorden ‘lokaal’ en ‘variatie’.
De Vlaamse Bib op School: lokale creativiteit als uitgangspunt
Er bestaat een grote verscheidenheid aan Vlaamse (digitale) projecten voor zowel het basisonderwijs als het voortgezet onderwijs – variërend van een ‘Battle in de bib’ in Genk, waarbij scholieren in redactieteams tegen elkaar strijden bij het maken van interactieve tijdschriften, tot een lespakket van Childfocus onder de naam iRespect, over veilig en sociaal omgaan met de sociale media. Weer andere bibliotheken richten zich op het aanbieden van studieplekken tijdens examenperiodes of ze bieden digitale bronnen aan zoals het krantenarchief Gopress.

Het Vlaamse steunpunt voor bibliotheken en cultuurcentra, LOCUS/Bibnet (sinds kort samen één organisatie), wakkert de lokale creativiteit aan. Onder de noemer ‘De Bib op School’ zorgden ze onder meer voor een Inspiratiedag, een Inspiratiegids(pdf) en een expertgroep. In het najaar van 2015 zullen ze daar ook nog een vormingstraject en masterclasses aan toevoegen. Door kennis uit de sector te delen hopen ze dat ook kleine bibliotheken hun vleugels zullen uitslaan in de nieuwe digitale vlucht. Want de Vlaamse samenwerking met scholen richt zich niet uitsluitend op leesbevordering, maar vooral ook op mediawijsheid en informatievaardigheden.

Digitale lokmiddelen
De twee Vlaamse steunpilaren voor de bibliotheek- en cultuursector, LOCUS en Bibnet, zijn sinds de aankondiging van hun fusie in januari 2015 samen op zoek naar een nieuwe werkvorm. De werkwijze voor De Bib op School zou weleens een afspiegeling kunnen zijn van wat in ruimere zin de nieuwe aanpak van LOCUS/Bibnet gaat worden: lokale bibliotheken en cultuurcentra aanmoedigen en ondersteunen om te experimenteren en vervolgens de meest succesvolle trajecten opschalen, zodat ze voor alle bibliotheken (en cultuurcentra) beschikbaar komen. Vervolgens krijgen ze bij de implementatie ervan opnieuw ondersteuning van LOCUS/Bibnet.

Vlaamse bibliotheken leggen op het gebied van samenwerking met het onderwijs inmiddels lokaal veel creativiteit aan de dag, maar die stroom van nieuwe initiatieven kwam niet vanzelf op gang. Koen Vandendriessche, projectleider bij LOCUS/Bibnet, vertelt dat een aantal bibliotheken bij de start van het project in 2011 moeite had om contact te leggen met middelbare scholen, ofwel het voortgezet onderwijs. ‘Vooral mentaal was de afstand groot’, meldt hij. ‘Bibliotheken kampen soms met een oud imago waardoor leerkrachten minder oog hebben voor de bibliotheek als potentiële partner. Het organiseren van een studiedag in de bibliotheek met wat uitleg over alle mogelijkheden kan dan helpen. Er is een groot aanbod vanuit de bibliotheken, en er zijn vele raakvlakken binnen de doelstellingen van scholen en bibliotheken, zoals op het gebied van mediawijsheid. De Bib op School bood een kader waarbinnen bibliotheken en scholen elkaar opnieuw konden leren kennen.’

Met de nodige digitale lokmiddelen werden de eerste scholen over de streep getrokken. ‘We hebben daarvoor bij Bibnet twee tools ontwikkeld. Ten eerste kregen scholen toegang tot de lokale bibliotheekcatalogus via hun eigen leeromgeving. Daarnaast konden bibliotheken het krantenarchief Gopress aanbieden. Vooral die laatste database is een interessante gratis bron voor scholen en een goede eerste stap gebleken om inhoudelijk tot samenwerking te komen.’

Flexibel
Bij de start van Bib op School was het Nederlandse Biebsearch een van de inspiratiebronnen, aldus Vandendriessche. ‘We hebben het wel volledig aangepast aan de Vlaamse situatie. In Vlaanderen ligt het zwaartepunt op leesplezier en mediawijsheid, in plaats van technisch lezen. Het verdienmodel van Biebsearch, waarbij scholen betalen voor het aanbod van bibliotheken, is in Vlaanderen onmogelijk. Vlaamse bibliotheken bieden hun service bijna volledig gratis aan scholen aan. Daarin bestaat een grote variatie tussen bibliotheken. Ze hebben niet allemaal evenveel middelen. Vandaar dat ons model ook noodgedwongen meer flexibel is. Lokale bibliotheken verbinden zich op basis van hun financiële middelen en andere mogelijkheden. Zelfs het kleinste project is waardevol omdat ook dat op termijn bij kan dragen aan een duurzame samenwerking.’

Voor de meeste Vlaamse bibliotheken is de eerste fase van kennismaking met scholen inmiddels voorbij. Vandendriessche: ‘Sinds 2012 zijn 360 scholen aangesloten bij Gopress. Ongeveer 220.000 leerlingen en 30.000 leerkrachten krijgen toegang tot deze databank dankzij de bibliotheek. Daar komen nog wekelijks scholen bij.’

Community van experts
Het project de Bib op School werd in 2014 uitgebreid. Ook de basisscholen en de kinderopvang zijn nu een potentiële doelgroep voor samenwerking met bibliotheken, vertelt Vandendriessche. ‘Onze focus is verruimd tot de doelgroep jeugd van nul tot achttien jaar. Tussen de lagere scholen en bibliotheken bestaat traditioneel al veel contact. Dé uitdaging voor wat betreft het aanbod voor deze doelgroep vormt vooral het vernieuwen van het digitale aanbod. Het is voor veel bibliotheken bijvoorbeeld een kwestie van zoeken naar creatieve manieren om aan tablets te komen en educatieve bibliotheekmedewerkers op te leiden zodat ze de juiste skills hebben om er iets mee te doen.’

Ook intern bij LOCUS/Bibnet is De Bib op School gegroeid. Hannes Vanhaverbeke werd extra kartrekker van het project, dat nu een nieuwe fase ingaat. Voor veel bibliotheken is de tijd aangebroken om de samenwerking met het onderwijs inhoudelijk te verdiepen. Hiervoor zette LOCUS/Bibnet onder meer een expertgroep op die sinds december 2014 samenkomt, en vond er op 5 mei een Inspiratiedag plaats.

Vanhaverbeke: ‘De expertgroep heeft 25 leden en bestaat vooral uit educatief medewerkers uit de bibliotheeksector. Veel van hen hebben de [Vlaamse] opleiding Mediacoach gevolgd. Het doel van de groep is meer samenwerking door kennis en expertise te delen en professionalisering door de competenties van bibliotheekmedewerkers te versterken. De expertgroep is actief op drie pistes: als community. om kennis en expertise te delen, ondersteuning in de ontwikkeling van educatieve formats en de opschaling van succesvolle formats voor de hele bibliotheeksector. Op die manier willen we ook zicht krijgen op welke samenwerkingsprojecten er in Vlaanderen tussen bibliotheken en scholen bestaan. Daarvoor werken we op dit moment in samenwerking met Mediawijs.be aan een matrix waarin de initiatieven per ontwikkelingsfase van de kinderen worden opgenomen. Dat zal zich op termijn ontwikkelen tot een uitwisselingsplatform voor de hele sector.’

Troeven
‘Een van de onderwerpen waar de expertgroep zich op richt, is het linken van de doelstellingen en werkwijzen van bibliotheken aan die van de scholen, onder andere bijvoorbeeld door als bibliotheek de doorlopende leerlijn als uitgangspunt te nemen. We hopen dat bibliotheken hier bewust mee omgaan. Het is beter om aansluiting bij de bestaande leerlijn te zoeken dan ad hoc iets te organiseren. Op ieder niveau vragen leerlingen andere typen van ondersteuning. In het lager onderwijs [basisschool] willen kinderen graag veel weten over bepaalde non-fictie onderwerpen, in het secundair hebben ze ondersteuning nodig bij bronnenonderzoek. De ontwikkeling van de eindtermen moeten we aan het onderwijs overlaten, bibliotheken moeten ze daarin volgen. Maar we kunnen wel de dialoog aangaan en partnerschappen vormen voor de praktische invulling. Op dit moment loopt er een onderzoek naar cultuureducatie. Daaruit kunnen we wellicht leren welke rol de bibliotheek en de cultuurcentra te vervullen hebben.’

De grootste troeven die Vlaamse bibliotheken aan scholen te bieden hebben zijn volgens Vanhaverbeke de educatieve medewerkers. ‘Zij kunnen ondersteunen op het gebied van lezen, mediawijsheid en informatievaardigheden, en lespakketten ontwikkelen. Maar ook de locatie van de bib biedt veel voordelen als een leer- en kenniscentrum, leraren kunnen er zoekopdrachten geven of elke week een traject in de bibliotheek aanbieden. En niet te vergeten ons digitale aanbod, zoals het krantenarchief Gopress.’

‘Voor dit najaar staat er een aantal vormingstrajecten op het programma. Bijvoorbeeld een masterclass in samenwerking met de organisatie Mediaraven, waar bibliotheken zelf tools leren maken, zoals een interactieve rondleiding in de bibliotheek. Bibliotheekmedewerkers zullen eerst een introductie krijgen in het maken van de tools. Vervolgens krijgen ze een maand de tijd om te experimenteren en daarna is er een terugkomdag voor evaluatie. De bedoeling is dat ze op basis daarvan uiteindelijk hun eigen tool ontwikkelen.’

Tekst: Elselien Dijkstra

In Bibliotheekblad nr 6 2015 verscheen een uitgebreid dossier over de samenwerking tussen bibliotheek en onderwijs en meer specifiek over het Nederlandse programma de Bibliotheek op school.

Zie voor meer informatie onder andere de volgende bronnen:
* De Bib op School (LOCUS/Bibnet)
* Inspiratiegidsen Bibnet, o.a. De Bib op School
* Jana Bens en Birgit Vannoten - De Bib op School (Mediawijs.be)
* Laure Van Hoecke - Mediawijze bibliotheken (Mediawijs.be)
* Ilse Depré - Aan de slag met media in de bib (Mediawijs.be)
* Hannes Vanhaverbeke - Kansen voor leesbevordering (Mediawijs.be)
* Cultuur in de Spiegel


Print deze pagina

Reacties op dit artikel (0)

Er zijn nog geen reacties.

Schrijf een reactie

Naam
E-mailadres (?)
Reactie
 

Gerelateerde informatie