HomeNieuwsNieuwsoverzichtBericht
voetnoot
Uitkomst KB/BNL-collectieproject bepaalt mede ontwikkeling NBC+
Wim Keizer
02-10-2014
Het antwoord op de vraag welke digitale collecties de Nationale Bibliotheek Catalogus+ (NBC+) in de toekomst gaat ontsluiten wordt mede bepaald door de uitkomsten van het project 'Bibliotheekcollecties in het Netwerk', een gezamenlijke activiteit van de Koninklijke Bibliotheek (KB) en Bibliotheek.nl (BNL).
Dat vertelde Enno Meijers van BNL tijdens een door de KB en BNL op 30 september gehouden informatiedag over het door OCW bekostigde project dat ongeveer 130.000 euro kost en in februari 2014 van start ging.
Het project moet in mei 2015 hebben opgeleverd:
  • een database met overzicht van (1) alle digitale collecties van bibliotheken en (2) alle digitale bibliotheekcollecties van andere erfgoedinstellingen in Nederland;
  • een advies per collectie over de mogelijkheden van en voorwaarden voor aansluiting op een landelijk netwerk;
  • een rapport met een algemeen advies over de voortzetting van dit project: hoe zullen de collecties uiteindelijk daadwerkelijk worden aangesloten?
Voor de inventarisatie heeft KB-projectleider Maaike Napolitano instellingen gericht benaderd, maar er is ook een open inventarisatie. Wie denkt een voor het project geschikte collectie te hebben, kan zich bij haar melden (maaike.napolitano@kb.nl).
Er is al een voorlopig overzicht (pdf) met de stand van juli.

Breed
Tijdens de dag bleek dat het begrip 'Netwerk' breed moet worden gezien. Ter sprake kwamen niet alleen digitale collecties van bibliotheken en digitale bibliotheekcollecties van (andere) erfgoedinstellingen, maar ook alle andere soorten collecties, van archieven, musea, andere erfgoedinstellingen en media (waaronder Beeld en Geluid in Hilversum, dat 70% van het Nederlandse audiovisuele materiaal bezit).
Naast Meijers waren er nog zeven andere sprekers die hun licht lieten schijnen over de vraag hoe alle in die instellingen beschikbare informatie langs digitale weg goed vindbaar kan worden voor iedereen die daar belangstelling voor heeft.

Delpher goudmijn
Namens BNL waren er twee sprekers over de NBC+: Johan Stapel en Enno Meijers.
Doel van de NBC+ is bibliotheekcollecties beter vindbaar te maken. Stapel liet aan de hand van een 'use case' zien wat je bij zoekacties op internet allemaal tegen kunt komen. Stapel wilde informatie vinden over de geschiedenis van Hoogeveen en met name over zijn voorouders, omdat die daar vandaan komen. Hij voerde de deelnemers mee langs zijn zoektocht, met uiteraard Google, Wikipedia, Ga het na, Wie was wie, Delpher, Europeana, de NBC+ en websites van amateur-historici. Stapel noemde het door de KB en een aantal universiteitsbibliotheken ontwikkelde Delpher voor de full-text-ontsluiting van historische boeken, kranten en tijdschriften een goudmijn, omdat er ook op tijdsperiodes kan worden gezocht. Verder raakte hij onder de indruk van wat hij kon vinden bij amateur-historici (o.a. een mooi e-book over de geschiedenis van Hoogeveen, uitgegeven in samenwerking met de lokale bibliotheek). Maar ook papieren boeken, aan te vragen via het interbibliothecaire leenverkeer (IBL), voldeden nog prima aan zijn behoefte.
Conclusies en aanbevelingen van Stapel: doorgaan met digitaliseren van collecties van bibliotheken, musea en archieven, ontwikkelen van standaarden en gebruikmaken van 'hubs' [waarvan de NBC+ er één is]. En verder: ondersteuning bieden aan amateur-onderzoekers in je gemeenschap.

Puzzel
Enno Meijers voegde aan zijn melding dat de uitkomsten van het project medebepalend zijn voor de doorontwikkeling van de NBC+ toe dat BNL nu in een integratieproces met de KB zit . 'Dat is best een ingewikkelde puzzel', zei Meijers. De NBC+ is gemaakt voor het vindbaar maken van bibliotheekcollecties van openbare bibliotheken en KB, maar is breder inzetten van de NBC+ wenselijk? Voor wat al in het Gemeenschappelijke Geautomatiseerde Catalogiseersysteem (GGC) zit is het eenvoudig, maar moet het ook langs andere routes?
Overwegingen zijn dat stuk voor stuk aansluiten van erfgoedcollecties kostbaar is, een grotere afstand vaak een lagere kwaliteit oplevert en collecties vaak op meerdere platforms zitten.
Wat wel kan, is een link leggen naar 'Digitale Collectie' (http://digitalecollectie.nl), waarin digitale erfgoedcollecties van Nederland op één plek samen worden gebracht. Het consortiumproject 'Digitale Collectie' is tevens de nationale aggregator voor Europeana. De NBC+ kan een doorsnede op maat maken voor de openbare bibliotheken, zo zei Meijers. Bij de randvoorwaarden hoort dat er landelijk afstemming komt over uitwisselbaarheid van gegevens als metadata.

Meijers vertelde dat na de Openbare Bibliotheek Amsterdam als volgende de Zeeuwse Bibliotheek en Utrechtse bibliotheken op de NBC+ zullen worden aangesloten.
Op de vraag waarom collecties van KB en openbare bibliotheken wel, maar die van wetenschappelijke bibliotheken niet via de NBC+ ontsloten worden, antwoordde Meijers dat wat in het GGC zit eenvoudig te ontsluiten is. Maar het is een politieke keuze dit wel of niet te doen. Voor de KB (en nu nog BNL) zijn Delpher en de NBC+ de centrale middelen.

Werkpakketten
Pieter van Koetsveld, beleidsmedewerker informatiebeleid bij de afdeling Informatie- en Bibliotheekbeleid van de Directie Media en Creatieve Industrie van OCW, schetste de weg naar een routekaart om te komen tot een digitale infrastructuur voor cultuur, media en wetenschap. Er is een Netwerk Digitaal Erfgoed gestart waaraan de KB, Beeld en Geluid, de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, het Nationaal Archief en KNAW-instellingen deelnemen. Van Koetsveld liet de drie lagen zien die met digitalisering gepaard gaan, namelijk onderaan de data-laag, in het midden de referentie-laag en bovenaan de gebruikersinterface. De meeste activiteit vindt plaats in de referentie-laag om gebruikers in staat te stellen domein-overstijgend te zoeken. Maar van losse impulsen van en tussen instellingen moet het volgens OCW komen tot een duurzame strategie. Waarbij de gebruiker, die 'digitaal' normaal is gaan vinden, de norm is.
Van Koetsveld sprak over drie werkpakketten: Digitaal erfgoed Zichtbaar, Bruikbaar en Houdbaar. OCW levert een bescheiden financiële bijdrage. De instellingen worden geacht uit eigen middelen te investeren. In november 2014 komt er een concept-routekaart, die in februari 2015 zal worden gevolgd door een definitieve. Van Koetsveld riep op om op dat concept te reageren.

Aggregaties
Maaike Napolitano gaf nadere uitleg over het projectplan (pdf) Bibliotheekcollecties in het Netwerk. Zoals gemeld, komen er in mei 2015 een inventarisatie en adviezen. Mogelijke routes naar aansluiting van collecties lopen via 'content-aggregatie' en 'metadata-aggregatie'. Bij de laatste horen ook de catalogi van fysieke collecties. Inmiddels zijn er 169 digitale collecties geïnventariseerd, maar dat kunnen er meer worden als resultaat van de open inventarisatie. Napolitano verwacht dat kleine instellingen zich mogelijk nog zullen melden naar aanleiding van haar oproepen.

Delpher
Andrea Langendoen van de KB gaf toelichting op Delpher, dat in november 2013 van start ging. De naam is verzonnen om deze dienst, die fulltext zoeken mogelijk maakt, als nieuw te presenteren. De dienst is nog in ontwikkeling. Delpher ontsluit inmiddels 30 miljoen pagina’s uit historische boeken, kranten en tijdschriften. Dat kunnen er mogelijk 60 miljoen worden. Een deel van het scannen verloopt via de afspraak die de KB heeft met Google Books en een ander deel via het project Metamorfoze, een samenwerkingsverband van de KB en het Nationaal Archief.

Digitale Collectie Nederland
Pieter Vijn, projectleider ‘Digitale Collectie’ en werkzaam bij Beeld en Geluid, liet uitgaande van de drie lagen die Pieter van Koetsveld toonde, zien op welke wijze digitale erfgoedcollecties voor gebruikers beschikbaar kunnen komen en welke problemen daarbij opgelost moeten worden. Zoals Meijers eerder meldde is het consortiumproject Digitale Collectie tevens de nationale aggregator voor Europeana.

Auteursrecht en registratie
Joris Pekel van Europeana gaf een beeld van de auteursrechtelijke aspecten van de digitalisering van collecties en Karin Lodder van de KB pleitte er voor goed te registreren welke collecties en objecten al gedigitaliseerd zijn, zodat dubbel werk voorkomen wordt.

Vraaggericht?
In een paneldiscussie kwam de vraag naar voren hoe het streven van OCW dat de gebruiker het uitgangspunt moet zijn, wordt waargemaakt, daar de presentaties toch vooral de indruk gaven van aanbodgericht werken. Het antwoord was dat het gaat om een bont geheel van collecties en dus ook een veelheid aan soorten gebruikers. Communities en gebruikersonderzoek zouden er aan kunnen bijdragen de gebruiker centraal te laten staan.

De acht presentaties zijn gepubliceerd op de site van de KB.

Tekst: Wim Keizer


Print deze pagina

Reacties op dit artikel (0)

Er zijn nog geen reacties.

Schrijf een reactie

Naam
E-mailadres (?)
Reactie
 

Gerelateerde informatie