HomeNieuwsNieuwsoverzichtBericht
voetnoot
Puurs en Oostende weten mensen in armoede binnen te halen
Elselien Dijkstra
01-07-2014
‘Een bibliotheek? Dat is niks voor mij. Dat is voor intellectuelen.’ Mensen in armoede weten de bibliotheek niet altijd te vinden. Hoe lok je hen toch naar de bibliotheek? Twee voorbeelden: op het platteland van Puurs en in de stad Oostende.  
Puurs en Oostende weten mensen in armoede binnen te halen
Vlaamse bibliotheken worden aangemoedigd om hun maatschappelijke waarde te bewijzen. In het Decreet Lokaal Cultuurbeleid van 2012 worden bibliotheken expliciet aangespoord om laagdrempelige diensten te leveren en te streven naar toegankelijkheid voor iedereen. Maar niet alle doelgroepen zijn even makkelijk te bereiken. Mensen in armoede, een van de groepen die in Vlaanderen ´kansengroepen´ worden genoemd, zoeken de bibliotheek meestal niet uit zichzelf op.

Isolement
Volgens de Vlaamse armoedemonitor 2013 (pdf) leefden in Vlaanderen in 2011 circa 610.000 mensen onder de armoederisicodrempel. Die groep bestaat vooral uit ouderen, eenoudergezinnen, allochtonen en gezinnen zonder arbeidsloon, of met een beperkt arbeidsloon. Vaak zorgt armoede ook voor een sociaal isolement, omdat er geen geld is voor sociale activiteiten of cultuurparticipatie. Volgens de armoedemonitor nam in 2012 bijna een kwart van de Vlamingen (23%) tussen de 18 en 85 jaar (ongeveer 1,1 miljoen personen) niet deel aan culturele activiteiten.

Een bibliotheek bezoeken kan een eerste stap zijn om (weer) in contact te komen met andere mensen. De Vlaamse overheid stimuleert bibliotheken om toegankelijk te zijn voor mensen in armoede. In het Decreet Lokaal Cultuurbeleid van 2012 worden ‘moeilijk bereikbare doelgroepen’ herhaaldelijk genoemd. Aan gemeenten wordt gevraagd om een bibliotheek in te richten die onder meer inzet op ‘e-inclusie bij moeilijk bereikbare doelgroepen’ en op ‘aangepaste dienstverlening voor [...] moeilijk bereikbare doelgroepen op cultureel, educatief en sociaaleconomisch gebied’.

Thuis in de bib
De meeste bibliotheken hebben veel voorzieningen te bieden waarvan mensen met een laag inkomen gebruik kunnen maken. Gratis internet, tijdschriften en boeken, een plek om je te ontwikkelen en werk te zoeken. Toch blijkt het lastig om die mensen te bereiken.
De bibliotheek van Puurs zocht contact met de lokale welzijnsorganisatie De Schakel om deze doelgroep binnen te halen. Samen schreven ze een brochure over welke drempels mensen in armoede ervaren om de bibliotheek te bezoeken: de brochure Thuis in de bib.

Persoonlijk
Volgens Erna Van den Abeele, bibliothecaris in Puurs, is het ‘niet evident, niet gemakkelijk’ om de doelgroep te bereiken, vooral in een niet-stedelijke gemeente als Puurs. ‘Het probleem is vooral dat de doelgroep niet zichtbaar is. Het is zeer moeilijk om enkelingen te bereiken.’
Puurs is geen arme gemeente, toch voert de bibliotheek nu beleid om mensen in armoede te bereiken. Volgens Van den Abeele is vooral het Decreet hier aanleiding voor geweest. ‘De Vlaamse overheid benadrukt in het Decreet dat bibliotheken deze doelgroepen moeten bereiken. En natuurlijk is het altijd al onze opdracht zoveel mogelijk inwoners te bereiken.’
Welzijnsorganisatie De Schakel is onmisbaar geweest om contact te leggen met mensen in armoede, aldus Van den Abeele: ‘De welzijnsschakel staat dichter bij de doelgroep, zij hebben al persoonlijk contact en een relatie opgebouwd. Voor 2010 hebben we ook zelf geprobeerd om mensen te bereiken, maar dat lukte niet.’

Drempels
‘Via de welzijnsschakel is een bibclubje ontstaan dat samen de bibliotheek of het cultureel centrum bezoekt. Wij hebben de leden daarvan gevraagd: wat zorgt ervoor dat jullie wél naar de bibliotheek gaan? Welke drempels kunnen we wegnemen?’

De grootste drempel die Van den Abeele in gesprek met het bibclubje opmerkte, was onbekendheid. ‘Ze wisten niet wat er in de bibliotheek te krijgen is en durfden het ook niet te vragen. Het bleek dat als ze aan iemand van ons personeel waren voorgesteld, ze speciaal voor die persoon terugkwamen, omdat ze hem of haar wél iets durfden te vragen, omdat ze hem of haar kenden.’ 

Uitleentermijnen en boetes vormen vaak ook obstakels. ‘Voor sommige mensen is de uitleentermijn te kort. Ze krijgen een boek niet binnen vier weken uitgelezen en ze weten niet dat ze een boek kunnen verlengen. Voor mensen met bijvoorbeeld dyslexie kunnen we langere uitleentermijnen regelen. Het probleem is alleen dat mensen dat niet altijd durven te zeggen.’

Boete
‘Het heeft ook heel erg geholpen om uit te leggen dat iedereen wel eens een boete heeft. Er waren mensen bij die de bibliotheek maandenlang ontweken omdat ze een boete hadden en dachten dat iedereen dat aan hun neus kon zien. Of ze dachten “zie je wel, ik kan dat niet, ik krijg dan weer een boete”. Voor sommigen was het een enorme opluchting om te horen dat ze niet de enigen waren die wel eens een boete krijgen.’
Alles dan maar gratis maken, is volgens Van den Abeele geen oplossing. ‘In de sector wordt weleens gedacht dat “gratis” de oplossing zou zijn, dat je daar drempels mee wegneemt. Maar er zijn nog veel meer drempels die je moet wegnemen. Je moet de doelgroep bekendmaken met wat je doet. Het personeel moet op de hoogte zijn, signalen van armoede leren herkennen.’

Bibclubje
Het bibclubje komt elke veertien dagen naar de bibliotheek. ‘Het is een goede manier om mensen vertrouwd te maken met het uitleensysteem. Door in een groep te gaan, ontstaat er ook meer routine. Als je geldzorgen hebt, dan staat je hoofd er soms niet naar, dan vergeet je naar de bib te gaan. Door dit bibclubje ontstaat er wat regelmaat.’

Van den Abeele wil het bibliotheekbezoek in de toekomst meer inhoud geven. ‘Nu is het nog heel beperkt: elkaar ontmoeten, een kop koffie drinken, iets lenen. In de toekomst willen we een stap verder gaan en met thema’s gaan werken. Bijvoorbeeld het thema Wonen en daar titels uit de collectie over presenteren. Ook willen we een leesclub oprichten. Er zitten ook lezers in het clubje, die veel kunnen vertellen over boeken, maar dat niet durven. Eigenlijk zijn zij ambassadeurs van het lezen.’

Collectie
De collectie van de bibliotheek van Puurs is inmiddels, onder meer op aanraden van de bibclub, aangepast. ‘Uit het groepsgesprek bleek dat ze een voorkeur hebben voor waargebeurde verhalen, streek- en familieromans, de reeksen van makkelijk lezen, luisterboeken en tijdschriften. Verder heb ik een aantal titels ingekocht die aansluiten bij hun leefwereld en nu toevallig ook trendy zijn: boeken over woninginrichting met tweedehands spullen, kookboeken voor koken met een klein budget, zelf haar knippen, enzovoort. In de toekomst wil ik ze ook zelf een keuze laten maken uit zichtzendingen die we toegestuurd krijgen. Of gezamenlijk de boekhandel bezoeken, zodat ze daar titels kunnen kiezen.’

Stedelijke armoede
In grote steden bestaat meer zichtbare armoede. Oostende heeft bijvoorbeeld het hoogste percentage armoede van West-Vlaanderen. De bibliotheek Kirs Lambert in Oostende voert al sinds 2002 beleid om ook deze doelgroep te bereiken. Zij organiseert geen specifieke activiteiten voor mensen in armoede, zoals in Puurs, maar denkt bij alles wat ze organiseert ook na over de vraag hoe ze deze doelgroep daarbij kan betrekken. Hiervoor werkt de bibliotheek samen met verschillende organisaties, zoals: het OCMW en het Sociaal Huis (in Nederland vergelijkbaar met het UWV of het voormalig arbeidsbureau); Kind & Gezin (consultatiebureaus) en scholen.

Kunstenaars
Een manier waarop de bibliotheek mensen in armoede weet te bereiken, is door zich te richten op e-inclusie en digitale geletterdheid, zoals via het project Baken. In samenwerking met het kunstenaarsgezelschap Klein Verhaal organiseerde de bibliotheek 92 ateliers en workshops in 2013, waar 1182 deelnemers aan meededen. Hun achtergrond was divers, van carrièremensen tot mensen uit de basiseducatie. 

Volgens Martine Vandermaes, bibliothecaris in Oostende, biedt de vernieuwende insteek van Klein Verhaal kansen om zich uit te drukken aan mensen die dat niet gewend zijn. ‘Door creatie via beeld, schilderen of tekenen, krijgen mensen die de gesproken taal minder machtig zijn, toch de kans om zich uit te drukken via beeldtaal.’
De bijzondere werkwijze van de kunstenaars is volgens Vandermaes een grote meerwaarde. ‘Een kunstenaar gaat anders met een groep om dan een vormingswerker. Iedereen komt buiten zijn comfortzone, waardoor je samen van een gelijk punt vertrekt. Hierdoor gaan mensen elkaar helpen. En kunnen mensen zonder traditionele geletterdheid tóch schitteren.’

Spelregels
Naast de strijd tegen de digitale kloof probeert de bibliotheek ook op andere punten zo laagdrempelig mogelijk te zijn. ‘Alles is gratis: lidmaatschap, activiteiten, ontlenen, wifi. Je hebt geen login nodig voor de computers.’
Boetes zijn er wel. Vandermaes: ‘Je zou kunnen stellen dat mensen met weinig structuur zo worden gestraft. Maar ik denk dat het eerder omgekeerd is: mensen krijgen hierdoor de kans om spelregels na te leven. Uitleentermijnen kunnen bij uitzondering wel worden aangepast, maar dan moet een klant dat wel vragen.’

Hokje
Voor de toeleiding van kansengroepen naar de bibliotheek rekent de bibliotheek van Oostende, net als Puurs, ook veel op haar partners. ‘Een groot voordeel is dat de open school hier binnen de muren van de bibliotheek les geeft’, aldus Vandermaes. ‘Zo komen mensen hier regelmatig en structureel.’
Hoeveel mensen in armoede de bibliotheek van Oostende bereikt, is niet bekend. ‘Dat wordt niet officieel geregistreerd. Ik vind ook niet dat je daar naar moet vragen. We willen mensen niet in een hokje stoppen.’ 

Tekst: Elselien Dijkstra
Beeld: Omslag brochure Thuis in de bib


Meer informatie:
- De bibliotheek van Puurs schreef samen met welzijnsorganisatie De Schakel en het Netwerk tegen armoede de gratis brochure Thuis in de bib (pdf). Deze brochure werd uitgegeven door LOCUS. 
- Half februari werd de brochure Thuis in de bib officieel gepresenteerd. Zie de VRT-reportage naar aanleiding van deze presentatie.
- Vlaamse armoedemonitor 2013 (pdf)
- E-inclusie project Baken in Oostende: www.bakenoostende.be


Print deze pagina

Reacties op dit artikel (0)

Er zijn nog geen reacties.

Schrijf een reactie

Naam
E-mailadres (?)
Reactie
 

Gerelateerde informatie