HomeNieuwsNieuwsoverzichtBericht
voetnoot
Onderzoek cultureel ondernemerschap bibliotheken en musea
06-03-2014
Onderzoeksbureau Panteia heeft in samenwerking met de leerstoel Bibliotheekwetenschap aan de Universiteit van Amsterdam onderzoek verricht naar hoe ondernemend de museumsector en de openbare bibliotheeksector zijn. Uit het onderzoek blijkt onder andere dat beide sectoren ondernemerschap als een noodzaak ervaren, gezien de bezuinigingen op de culturele subsidies, maar dat er ook nog veel te winnen valt bij meer ondernemendheid in de culturele sector.
Het doel van het onderzoek was meer inzicht te krijgen in de invulling van ondernemendheid binnen de culturele erfgoedsector, waarbij met name de volgende vragen centraal stonden: wat is de mate van ondernemendheid bij musea en openbare bibliotheken, waar is dit van afhankelijk en wat zijn kritieke succesfactoren voor ondernemerschap?

De onderzoekers stellen vast dat uit gesprekken met vertegenwoordigers van musea en openbare bibliotheken blijkt dat de focus op ondernemerschap voortkomt uit de recente bezuinigingen in de culturele sector. Daarnaast is er ook sprake van een externe gerichtheid vanwege de toegenomen nadruk op ‘afrekenen’, en ook het vergroten van het publieksbereik is een belangrijk motief om zich meer ondernemend op
te stellen. De term ‘cultureel ondernemerschap’ wordt vaak nog gehanteerd als een containerbegrip, waarvan de invulling niet eenduidig is.

Onder Nederlandse musea en openbare bibliotheken is onderzocht in welke mate sprake is van proactiviteit, risicobereidheid en innovativiteit. Deze drie aspecten tezamen bepalen de mate van ondernemendheid, aldus de onderzoekers. Wat betreft proactiviteit vermeldt het rapport voorbeelden als het ‘Vrienden van’-concept, verhuur van ruimtes, netwerk vergroten, sponsoring voor de extra’s. Op het gebied van innovativiteit komen voorbeelden voorbij als een reizende museale collectie, collectie in bruikleen tegen betaling, fondsenwerving, samenwerking en kennisdeling. Alhoewel de risicobereidheid in beide sectoren minder sterk ontwikkeld is, zijn hiervan ook al aardige voorbeelden te zien zoals crowdfunding, betaling vragen voor diensten en het aangaan van partnerships met commerciële organisaties, zo stellen de onderzoekers.

Als voorbeelden van cultureel ondernemerschap door bibliotheken noemen de onderzoekers onder andere: allianties met ‘natuurlijke’ partners (andere culturele instellingen, primair/secundair onderwijs, welzijnsorganisaties en zorginstelling) om hun netwerk te vergroten. Verder bekijken bibliotheken de mogelijkheden om diensten die eerder gratis waren nu tegen betaling aan te bieden. Fondsenwerving is al vrij gangbaar en ook de exploitatie van het gebouw en het café voor commerciële doeleinden vindt plaats. Kennisdeling op het gebied van ondernemerschap en innovatie behoeft nog de nodige aandacht, zo wordt in het rapport gesteld.

Voor de bibliotheeksector worden de volgende succesfactoren genoemd waar het gaat om cultureel ondernemerschap: externe gerichtheid, kunnen investeren vanuit eigen financieel vermogen (reserves), bedrijfseconomisch inzicht hebben, naamsbekendheid en imago opbouwen, ondernemende houding hebben, samenwerken (= halen en brengen), de ruimte krijgen van de gemeente om zich ondernemender te gedragen en in staat zijn de eigen organisatiecultuur te kunnen veranderen. De onderzoekers wijzen er in dit verband onder andere op dat verschillende bibliotheken als risico noemen dat als het hen lukt om eigen inkomsten te vergaren, de ‘beloning’ hiervoor is dat de subsidiekraan strakker wordt dichtgedraaid. Deze zogeheten 'subsidieparadox' stimuleert ‘cultureel ondernemerschap’ niet, aldus de onderzoekers.

De onderzoekers stellen dat er met betrekking tot cultureel ondernemerschap nog wel het een en ander te winnen valt. Als hindernis noemen zij onder andere de taaie organisatiecultuur, die de overgang naar een meer marktgerichte instelling reëel in de weg staat, en ook de bovengenoemde ‘subsidieparadox’ speelt een rol. Een ‘beloning’ voor meer marktgerichtheid en ondernemerschap kan een vermindering van subsidiegelden zijn. Dit vooruitzicht zal de ondernemendheid binnen culturele instellingen niet stimuleren.
Als succesfactoren voor ondernemendheid in de culturele erfgoedsector in algemene zin worden genoemd: zelfstandig zijn (los van de gemeente), de ruimte krijgen van de gemeente om zich ondernemender te gedragen en in staat zijn de eigen organisatiecultuur te kunnen veranderen. Maar ook van belang is een goed product maken en gevoel houden voor de omgeving (wethouders, samenwerkingspartners, medewerkers). Externe gerichtheid speelt een belangrijke rol, niet alleen van de directie maar van het gehele personeel, dat tot uitdrukking komt in het hebben van een eigen netwerk en samenwerking met andere instellingen. Maar ook bedrijfsmatige aspecten zijn van belang, zoals het hebben van bedrijfseconomisch inzicht, professionalisering en een doelmatige en doeltreffende bedrijfsvoering.

Het onderzoek, uitgevoerd door Natasha Stroeker en Nardo de Vries van Panteia en Frank Huysmans van de Universiteit van Amsterdam, is gefinancierd door het programmaonderzoek MKB en Ondernemerschap.
 
Voor de volledige tekst van het rapport, zie hier.


Print deze pagina

Reacties op dit artikel (2)

Gerard Challa, Museumwebshops
14-3-2014 14:43
Niet helemaal verrassend, deze uitkomsten. Uiteindelijk begint het met de organisatiecultuur. Het verhuren van ruimtes is geen cultureel ondernemen. Die ruimtes zijn er al en dat kun je zo doen. Cultureel ondernemen vraagt echt om een andere visie op de waarde van je culturele identiteit. Welke partijen zien die waarde ook en willen samenwerken om er samen beter van te worden? Dat reikt veel verder dan sponsoring en crowd funding. Het gaat om fundamenteel anders kijken naar je betekenis voor de maatschappij. De onderzoekers constateren een taaie organisatiecultuur. Haal vers bloed van buiten. Vers bloed heeft geen last van een subsidieparadox. Tip: In de Volkskrant van afgelopen zaterdag stond een goed stuk over 6 bibliotheken wereldwijd die vernieuwend zijn. Heel leerzaam en haalbaar.
Anton Dierdorp, Longus
18-3-2014 15:58
Helemaal met de vorige reageerder eens. Voor ondernemerschap moet je weten wat je "verkoopt", overtuigd en overtuigend zijn van wat je maatschappelijke waarde is. En verder: risico's durven nemen en eigen ruimte kunnen creeren. 

Gezien de discussies over het aantoonbaar maken van de maatschappelijke waarde van de bibliotheek, loopt het hier in veel gevallen al spaak. Daarna zijn er vele excuses te vinden, zoals de organisatiecultuur of een te sturende subsidiegever. Natuurlijk zijn dat lastige hinderpalen, maar daar moet de ondernemer mee "dealen".


 

Schrijf een reactie

Naam
E-mailadres (?)
Reactie
 

Gerelateerde informatie