HomeNieuwsNieuwsoverzichtBericht
voetnoot
Cycling for Libraries strijkt neer in Nederland
Bart Janssen
21-06-2013
Op dinsdag 18 juni ging in Amsterdam de derde editie van Cycling for Libraries van start. Negen dagen later, op 26 juni, zal deze 'unconference op twee wielen’ afgesloten worden in Brussel.
Cycling for Libraries strijkt neer in Nederland
Nog wat onwennig, om niet te zeggen angstig, bewegen de buitenlandse fietsers zich voor het eerst door het Amsterdamse stadsverkeer, op weg van de OBA naar het KIT. Want Amsterdam mag dan door een Amerikaanse deelnemer op basis van haar eerste waarnemingen vlak na aankomst als ‘Biker’s Paradise’ omschreven worden, als je je er zelf op een fiets in moet begeven, kan de hectiek van het Amsterdamse stadsverkeer, en meer in het bijzonder de intimiderende assertiviteit van de Amsterdamse fietsers, zelfs voor iemand uit Maryland met enige fietservaring een paradijs laten verworden tot een jungle. Maar gelukkig wordt de gele karavaan van de honderd Cycling for Libraries-deelnemers door de in oranje hesjes gestoken en met portofoons, gps en camera’s uitgeruste begeleidingsploeg met strakke hand door het oude centrum geloodst. Want wat opvalt is de strakke organisatie, ondanks het feit dat die in handen ligt van bibliothecarissen die het allemaal op vrijwillige basis doen. Dat neemt echter niet weg dat er een losse en informele sfeer heerst en er ruimte blijft voor improvisatie en spontaniteit.

Energie
De deelnemers hebben zich op dinsdagochtend op het pleintje voor de OBA verzameld en laten registreren. Ongeveer de helft van hen heeft eigen fietsen meegenomen, terwijl de rest gebruikmaakt van huurfietsen. Nadat de bagage in busjes is geladen om naar het hotel vervoerd te worden, stromen de circa honderd deelnemers, getooid in felgele Cycling for Libraries-hesjes de bibliotheek in. Na een korte uitleg van Hans van Velzen over de OBA en Adamnet gaat men zelf op onderzoek uit, waarbij talloze deelnemers op de computers duiken om even contact te hebben met het thuisfront en anderen vruchteloos op zoek gaan naar een tienerafdeling. Maar over het algemeen lijkt men behoorlijk onder de indruk van de Amsterdamse bibliotheek.

Na het bezoek aan de OBA fietst de groep naar het KIT, waar onder andere de bibliotheek met opheffing bedreigd wordt. Er gaat een aanstekelijke, opgewekte energie uit van de leergierigheid en de betrokkenheid van de groep, die ook de medewerkers van de KIT-bibliotheek goed lijkt te doen. Als men te horen krijgt dat opheffing van de bibliotheek onvermijdelijk lijkt en een deel van de collectie mogelijk in de papierversnipperaar zal eindigen, gaat er een gesis van verontwaardiging door de groep. (Overigens kwam het ministerie van OCW de dag na het bezoek van de Cycling for Libraries-groep met een bericht dat mogelijk nog hoop biedt voor de KIT-bibliotheek)

Amsterdam 1 Amsterdam 2 Amsterdam 3
Links en midden: verzamelen voor de OBA. Rechts: op bezoek bij het KIT

Nederlandse deelname beperkt
Tijdens een kort interview in de OBA vertellen Jukka Pennanen (Nationale Bibliotheek Finland) en Mace Ojala (Openbare Bibliotheek Helsinki), de twee drijvende krachten achter Cycling for Libraries, dat de kiem voor het evenement werd gelegd in 2009, toen een student van de bibliotheekacademie tegen Pennanen vertelde over zijn plannen om tijdens zijn vakantie een fietstocht langs bibliotheken te maken. Pennanen zag de potentie van dit idee om er iets ‘groters’ mee te doen en Ojala gaf het idee organisatorisch handen en voeten, waardoor het uitgroeide tot een internationale ‘fietsende unconference’ . Een jaar later sloten meer, voornamelijk Finse, bibliothecarissen zich aan bij de twee en zo ontstond het organisatieteam dat na een bescheiden proefversie in 2010, in 2011 de eerste editie van Cycling for Libraries tot stand bracht, die voerde van Kopenhagen naar Berlijn. In 2012 voerde de tocht door de Baltische staten, van Vilnius naar Tallinn. Er wordt samengewerkt met bibliotheekmedewerkers uit de landen waar de fietstocht plaatsvindt, die ter plekke bepaalde aspecten van de voorbereiding en organisatie voor hun rekening nemen.

De Finse oorsprong verklaart ook het relatief grote aantal Finse deelnemers. Opvallend is echter dat ook het aandeel Russen - of beter gezegd: Russisch sprekenden uit onder andere de Baltische staten, Oekraïne, Wit-Rusland en Rusland zelf – behoorlijk groot is. Verder bevinden zich onder de honderd deelnemers onder anderen nog verschillende Zweden, Denen, Duitsers, Roemenen, Amerikanen en Engelsen. In totaal gaat het om 23 nationaliteiten. Onbegrijpelijk is het dat aan deze editie geen enkele deelnemer uit ‘Biker’s Paradise’ Nederland meedoet, al moet gezegd dat er wel enkele Nederlandse bibliothecarissen zijn die delen van de tocht meefietsen. De organisatoren geven aan het aantal deelnemers ook in de toekomst op honderd te willen houden. Pennanen en Ojala: ‘Dat is voor ons organisatorisch nog te overzien en bovendien biedt een dergelijk aantal nog voldoende mogelijkheid tot informele contacten. Als het nog groter wordt, wordt het waarschijnlijk ook te onpersoonlijk.’

Pennanen en Ojala leggen uit dat Cycling for Libraries met name gefinancierd wordt uit een bijdrage van het Finse ministerie van Onderwijs en Cultuur. Daarnaast zijn er plaatselijke sponsors die onderweg bepaalde diensten en voorzieningen leveren. De deelnemers betalen 250 euro inschrijfgeld, waaruit de overnachtingen, ontbijt en lunch betaald worden. Ojala: ‘Het Finse ministerie van Onderwijs en Cultuur was aanvankelijk wat sceptisch, maar ze zien nu dat het werkt, in sommige opzichten misschien zelfs beter dan de formele, bureaucratische aanpak van het ministerie zelf. Toen er na de eerste edities veel enthousiaste reacties vanuit andere landen kwamen, ging men beseffen dat Cycling for Libraries ook positieve PR betekent voor het Finse bibliotheekwerk en voor het ministerie in het bijzonder. Zelf doen wij (en de rest van het team) de organisatie puur op vrijwillige basis, omdat we er plezier in hebben.’

Jukka Pennanen Mace Ojala Organisatieteam
Links: Jukka Pennanen. Midden: Mace Ojala. Rechts: organisatieteam Cycling for Libraries

Langstdurende bibliotheekconferentie ter wereld
Over de gedachte achter Cycling for Libraries zeggen Pennanen en Ojala: ‘Toen het idee ontstond, in 2009, vonden we veel bibliotheekconferenties eigenlijk behoorlijk “boring”. De meest interessante discussies en dialogen vinden toch vaak in de wandelgangen buiten de conferentiezalen plaats. Al die powerpointpresentaties zijn natuurlijk best nuttig en leerzaam, maar ze lijken er toch vooral te zijn als een soort legitimering voor wat er omheen gebeurt in de vorm van informele contacten. Wij zochten naar een manier om te focussen op die informele kant: de ontmoetingen, de persoonlijke kennisuitwisseling, de discussies. En zo ontstond het idee van een “fietsende unconference”, waarbij in een ongedwongen sfeer bibliothecarissen uit verschillende landen en disciplines hun kennis en visies kunnen uitwisselen en kennis kunnen maken met het bibliotheekwerk in andere landen, om zo misschien op nieuwe ideeën te komen en inspiratie op te doen. We noemen Cycling for Libraries ook weleens de “langstdurende bibliotheekconferentie ter wereld”. Elke deelnemer zal zo zijn eigen verhaal hebben om mee te doen. Van ons mogen ze het ook gewoon zien als een vakantie, maar onvermijdelijk ontstaan er tijdens de tocht en bij bezoeken aan bibliotheken toch discussies en gesprekken over bijvoorbeeld de verschillen in aanpak tussen de verschillende landen.

We merken ook dat er echt een soort “community” ontstaat rondom Cycling for Libraries: mensen uit verschillende landen blijven ook na het evenement contact met elkaar houden en er is zelfs al een huwelijk uit voortgevloeid. Er ontstaat tijdens zo’n fietstocht een behoorlijk hechte groep. Ongeveer tweederde van de deelnemers aan de editie van dit jaar heeft ook al meegedaan met (een) eerdere editie(s).'

De straat op
'Tegelijkertijd zien we Cycling for Libraries ook als een middel “for advocating libraries”, een manier om bibliotheken onder de aandacht te brengen, te promoten en te wijzen op het belang ervan. Wij vinden dat bibliotheken minder in zichzelf gekeerd moeten zijn, meer naar buiten moeten, midden in het echte leven: “make them more visible on the streets”. En onze “gele karavaan” is een middel daartoe. We kiezen er bij elke editie bewust voor om landsgrenzen te overschrijden, als een soort symbolisch gegeven: bibliotheken moeten meer hun grenzen overschrijden.

Daarnaast merken we ook dat het voor de bibliotheken die onderweg bezocht worden een oppepper is. De medewerkers laten met trots hun bibliotheek zien en ervaren de belangstelling als een hart onder de riem. Vaak besteden lokale media er ook aandacht aan en heeft het een zekere uitstraling naar de plaatselijke politiek als getoond kan worden dat “hun” bibliotheek bezocht wordt door zo’n internationaal gezelschap.'

Buiten 1 Buiten 2

De eerste dag in Amsterdam werd afgesloten met een kick-off party bij de afdeling Bijzondere Collecties van de UvA. De voorziene muziek liet het afweten, maar dat mocht de pret niet drukken. Uiteraard werd er ook gesproken over zaken als open access, bibliotheeksystemen, de maatschappelijke rol van bibliotheken en zo meer, maar het meest gedenkwaardig was toch die prangende vraag van een Russische deelnemer, en tevens (zo bleek) een fanatiek muntenverzamelaar: Wanneer zullen de euromunten met de beeltenis van de nieuwe koning Willem-Alexander in de roulatie komen? Helaas moest ik het antwoord schuldig blijven.

Het 'echte' bibliotheekwerk
Op de tweede dag, die voert van Amsterdam naar Den Haag, via Haarlem (stationsbibliotheek), Zandvoort en Noordwijk, arriveert men pas rond 22.00 uur bij het hotel in Scheveningen, maar geen onvertogen woord daarover van de deelnemers. Wel lof voor de onderweg bezochte bibliotheken. Met name de trots van de medewerkers van Bibliotheek Noordwijk vanwege hun onlangs vernieuwde bibliotheek en de manier waarop daar jongeren betrokken worden bij het vormgeven van ‘hun’ afdeling, maken indruk. Ojala later: ‘De OBA is natuurlijk prachtig als voorbeeld van wat de top van het Nederlandse bibliotheekwerk te bieden heeft, maar mooi om ook enkele kleinere plattelandsbibliotheken te bezoeken, waar het “echte” bibliotheekwerk plaatsvindt en waar je de trots en betrokkenheid van de medewerkers sterkt voelt.’
Veel deelnemers lijken zich na de bezoeken aan verschillende Nederlandse bibliotheken echter wel te verbazen over het feit dat er in Nederland betaald moet worden voor lidmaatschap van de bibliotheek. Want is een wezenskenmerk van de openbare bibliotheek immers niet 'free access'  tot informatie?

Na een bezoek aan DOK en de bibliotheek van de TU Delft op de derde dag (donderdagmiddag 20 juni), voert de route op vrijdag 21 juni van Delft naar Renesse. Daarna verplaatst de groep zich, via Middelburg, naar Vlaanderen, waar onder andere bezoeken zullen worden gebracht aan bibliotheken in Brugge, Oostkamp (waar ook de Bibus van Zwevegem aanwezig zal zijn), Gent, Dendermonde, Affligem, Asse en Elsene. Cycling for Libraries wordt op 26 juni afgesloten met het aanbieden van een door verschillende internationale bibliotheekorganisaties opgesteld ‘witboek’ aan het Europees Parlement in Brussel, om zo in Europees verband bibliotheekkwesties te agenderen. Voor meer informatie over het Vlaamse deel van de route, zie de website van de VVBAD.

Voor meer informatie, zie de website van Cycling for Libraries. De voortgang van de groep is ook ‘live’ te volgen. Het is nog mogelijk voor een dag mee te fietsen met de groep. Dagelijks worden er op de website van Cycling for Libraries korte filmische impressies van de voorgaande dag geplaatst.
Voor een fotoserie met enkele foto's van de eerste dag in Amsterdam en van de bijeenkomst in Den Haag, zie hier.

Tekst: Bart Janssen
Foto's: Cycling for Libraries en Bart Janssen


Bezoek aan Binnenhof
Op de derde dag van Cycling for Libraries werd onder andere een bezoek gebracht aan het Binnenhof, waar de groep in de oude zaal van de Tweede Kamer ontvangen werd door enkele parlementsleden en door vertegenwoordigers van landelijke en internationale bibliotheekorganisaties.
Na lezingen van wethouder Ingrid van Engelshoven over Den Haag World Library Capital en van KB-directeur Bas Savenije, die schetst hoe het Nederlandse bibliotheeklandschap eruitziet, wijst Tweede Kamerlid Jasper van Dijk namens de SP op het maatschappelijke belang van bibliotheken. Bibliotheken zijn niet alleen belangrijk vanwege hun informatiefunctie, maar ook vanwege hun sociale functie, aldus Van Dijk. Het is belangrijk dat er in een gemeenschap publieke plekken zijn, waar mensen in een niet-commerciële omgeving samen kunnen komen. Van Dijk: ‘Laten we in dit digitale tijdperk daarom vooral ook niet de fysieke verschijningsvorm van de bibliotheek vergeten.’

Daarna gaan de Cycling for Libraries-deelnemers aan verschillende tafels in gesprek over drie thema’s: ‘Value of libraries in modern societies’; ‘Library infrastructure and partnerships’ en ‘Copyright and new technologies’. Pieter Duisenberg (Tweede Kamerlid voor de VVD) brengt verslag uit van het aan zijn tafel besprokene: bibliotheken worden steeds meer ‘community places’; bibliotheken zouden meer naar buiten moeten (into the community); er zijn veel initiatieven, maar de bibliotheken zouden krachtiger kunnen opereren als er meer samenhang en coördinatie zou zijn (misschien zelfs wel internationaal). Duisenberg: ‘Mijn conclusie: de bibliotheeksector staat gezamenlijk sterker, en wat mij betreft is dit evenement daar een voorbeeld van.’
Enkele conclusies en suggesties van andere tafels: de bibliotheek kan binnen een samenleving meer functioneren als een platform voor kennisuitwisseling, bijvoorbeeld voor startende ondernemers; er zijn meer ‘business and statistic skills’ nodig om ons verhaal goed over te brengen; bibliotheken moeten in een permanente dialoog met hun stakeholders zijn; bibliotheken zijn kwetsbaarder als ‘stand alone’ organisaties en zouden meer de samenwerking met andere organisaties moeten zoeken; als er geen goed onderzoek beschikbaar is om de waarde van (bepaalde aspecten) van het werk van bibliotheken te onderbouwen, dan moeten we op zoek naar de persoonlijke verhalen, en die naar buiten brengen. De kwestie rond het aanbieden van e-books door bibliotheken leek echter door geen enkele tafel te zijn 'gecrackt'.

Een neerslag van alle 'rondetafelgesprekken' zal binnenkort op de website van Cycling for Libraries gepubliceerd worden.

Den Haag 1 Den Haag 2 Den Haag 3
Bezoek Binnenhof


Print deze pagina

Reacties op dit artikel (2)

Ap de Vries
25-6-2013 23:47
Mooi artikel van Bart Janssen met een goede sfeertekening. Jammer alleen dat weer dat wijdverbreide misverstand ten tonele wordt gevoerd: in Nederland moet je betalen voor een bibliotheeklidmaatschap (klopt en daar is niets mis mee) en dat druist in tegen het wezenskenmerk van een openbare bibliotheek: free access to information. Maar die vrije toegang is er in Nederland! Iedere bibliotheekbezoeker, lid of geen lid, kan vrijelijk gebruik maken van alle informatie in collecties en databestanden die in de bibliotheek aanwezig zijn. Zo veel en zo vaak als ie wil. Zonder er iets voor te betalen. Pas als je  materiaal mee de deur uit wilt nemen moet je lid zijn en een contributie betalen. Maar dat doet niets af aan de free access ter plekke! Het beeld is hardnekkig en kennlijk bevestigen we dat ook naar onze buitenlandse collega's. Die verdienen beter: namelijk juiste informatie.
Wim Keizer
4-7-2013 15:11
Het pleidooi van Ap de Vries om niet te praten over bibliotheeklidmaatschap in relatie tot de vrije toegang van bibliotheken onderschrijf ik van harte. Vandaar ook mijn artikel in de WWW van juni 2013 met de oproep om het begrip “bibliotheeklidmaatschap” in de discussie over het onderscheid tussen de fysieke bibliotheken en de landelijke digitale bibliotheek niet meer te gebruiken. Waar het om gaat is dat er onbetaalde en betaalde vormen van bibliotheekdienstverlening bestaan en dat dit ook voor de landelijke digitale bibliotheek zal kunnen gelden (zie onder Wat Wim Meent 1: http://www.bibliotheekblad.nl/Handlers/ToonNieuwsbrief.ashx?id=1000000050&rendermode=html&params=).

In Nederland hoort de uitleenfunctie voor volwassenen tot de betaalde vormen. Voor mensen tot 18 jaar is ook de uitleenfunctie in veel gevallen gratis, maar niet overal. Hans van Velzen pleit om die reden voor een wettelijk te regelen contributievrijstelling voor de jeugd. Zie: http://internetconsultatie.nl/bibliotheekwet/reactie/e2309c10-889b-4723-8fac-7a82f3c2a3a1.
Ik weet niet precies hoe het momenteel in alle buitenlanden geregeld is, maar ik meende dat in de Angelsaksische en Scandinavische landen het hele bibliotheekgebruik (inclusief de uitleenfunctie) gratis is voor iedereen, jong en oud. Maar ik meende ook dat daar vaak veel minder gebruik wordt gemaakt van die uitleenfunctie dan in Nederland, waar “bibliotheek” en “uitlenen” (“de boekenuitleen”) nog vaak erg nauw met elkaar geassocieerd worden. Hoe dan ook, laten we de free access zo groot mogelijk maken, zeker van de landelijke digitale bibliotheek, waar als het gaat om e-content er in wezen niks “tijdelijk ontrokken wordt” aan de bibliotheek (zoals bij lenen van fysieke materialen wel het geval is – vandaar de redelijkheid van een contributiebedrag).
De enige goede reden om te laten betalen voor e-content kan volgens mij slechts zijn dat het bibliotheekwerk daar in onderhandelingen met rechthebbenden van die e-content afspraken over maakt.

Schrijf een reactie

Naam
E-mailadres (?)
Reactie