HomeNieuwsNieuwsoverzichtBericht
voetnoot
Historie in de bibliotheek levert overdraagbare erfgoedprojecten op
Aagje Gosliga
13-02-2013
Van 2009-2012 liep in Zuid-Holland het programma Historie in de bibliotheek. Bibliotheken konden subsidie aanvragen voor een samenwerkingsproject met een archief en ten minste één andere erfgoedpartner. Meer dan veertig projecten werden gerealiseerd. Een doelstelling was dat de projecten overdraagbaar zouden zijn. We lichten drie vruchtbare projecten toe.
Historie in de bibliotheek levert overdraagbare erfgoedprojecten op
De belangstelling voor ons erfgoed groeit, zoals blijkt uit de populariteit van televisieseries als De Gouden eeuw en Verborgen Verleden. Maar bibliotheken komen al langer tegemoet aan die belangstelling, bijvoorbeeld door het organiseren van activiteiten rond (lokale) geschiedenis, zoals lezingen, exposities en verhalentafels voor senioren. Vaak samen met de lokale historische vereniging of een archief. Meestal is deze samenwerking niet structureel, maar incidenteel. Dat is jammer, want een langdurige samenwerking biedt meer rendement.

Historie in de bibliotheek
Om daar verandering in te brengen initieerde de provincie Zuid-Holland in 2009 het programma Historie in de bibliotheek. ProBiblio stelde een visienota op en voerde het programma uit, samen met Erfgoedhuis Zuid-Holland. Bibliotheken en archieven werden uitgenodigd samen projecten in te dienen rond drie programmalijnen, met als doelen:
  • de toegankelijkheid van historische informatie via de bibliotheek te vergroten;
  • meer mensen bewust te maken van hun lokale, historische omgeving;
  • persoonlijke geschiedenissen en verhalen van inwoners van Zuid-Holland te verzamelen en te ontsluiten.
Voorwaarden voor deelname waren dat er naast archief en bibliotheek minstens één andere partij deelnam en dat er een convenant tussen de bibliotheek en minstens één van deze partners tot stand kwam.
In totaal werden 41 plannen gehonoreerd. De plannen waren divers: van historische informatiepunten en spreekuren tot onderwijs- en verhalenprojecten. Soms om een nieuwe partner te leren kennen, maar veel vaker om de samenwerking structureel te verankeren. Daarbij werden de bibliotheken ondersteund door kenniscirkels, een kennismakingscursus archiefonderzoek en een plan van aanpak voor het opzetten van een historisch informatiepunt.

Trends
Binnen de aanvragen valt een aantal trends te ontwaren. Bijna de helft betrof het inrichten van een Historisch Informatiepunt (HIP) of uitbreiding van de dienstverlening daar omheen. Een HIP is een fysiek of digitaal punt waar bibliotheekbezoekers allerlei bronnen rond lokaal erfgoed kunnen vinden. Met activiteiten als lezingen, kleine exposities en filmavonden wordt tegemoet gekomen aan de belangstelling voor de eigen geschiedenis en hebben de erfgoedpartners een podium om hun collecties en activiteiten onder de aandacht te brengen. (Zie hier (PDF) voor een plan van aanpak voor het opzetten van een HIP.)
Met stip op twee staan projecten waarin lessen voor het onderwijs werden ontwikkeld. Vooral partnerschappen waar samenwerking al langer bestond, hadden belangstelling om naast volwassenen ook het onderwijs te bedienen. Een aantal projecten is beschreven op Cultuurplein.nl
Het verkennen van digitale mogelijkheden bleek ook populair. Zo is onder andere in Leiden een multitouchtafel (Microsoft Surface table) aangeschaft en gevuld en kwam in Voorburg een wiki over de Voorburgse geschiedenis tot stand. In Leidschendam en Westland werden collecties gedigitaliseerd en de Bibliotheek Schoonhoven ontwikkelde samen met Groene Hart Archieven een webtool om online verhalen te verzamelen.

Huizenonderzoek in Schoonhoven
In Schoonhoven is de samenwerking tussen bibliotheek en archief allang vanzelfsprekend. Sinds 2008 is er een HIP in de bibliotheek. Het punt biedt bezoekers de mogelijkheid hun archiefonderzoek in Schoonhoven te starten, ook al bevinden de originele stukken zich in Gouda. Hiervoor staan inventarissen, boeken en twee computers klaar. De activiteiten worden gecoördineerd door een werkgroep, waarin ook de plaatselijke Archeologische Werkgroep zitting heeft. De zoektocht van bezoekers vereenvoudigen en hen laten zien wat het er nog méér aan bronnen is, blijft een uitdaging. Het onderwerp huizenonderzoek bleek daarvoor een geschikte kapstok. ‘Op de studiezaal in het archief te Gouda merkten we dat veel bezoekers vragen over huizen hebben’, vertelt Cristel Stolk, medewerker educatie bij Groene Hart Archieven. ‘Mensen komen binnen voor een bouwtekening en zien pas op zaal dat er nog veel meer bronnen zijn.’ Het idee ontstond om samen met de bibliotheek een cursus huizenonderzoek op te zetten. In lijn met de programmadoelstellingen van Historie in de bibliotheek moesten deelnemers zelf hun verhalen schrijven en online publiceren. De cursus bestond uit een introductiebijeenkomst en drie workshops. Iedere workshop werd voorafgegaan door een lezing van een archiefmedewerker, bijvoorbeeld over bewonersgeschiedenis. Daarna gingen de deelnemers zelf aan de slag met de besproken bronnen. Stolk: ‘De valkuil is om zoveel mogelijk theorie te willen vertellen. Je moet juist voldoende tijd inbouwen om de deelnemers zelf aan de slag te laten gaan. De uitwisseling tussen en het enthousiasme van de mensen leverden mooie momenten op. Zo was er een mevrouw bij die door haar grote kennis van Schoonhoven eigenlijk zelf een levende bron was.’

Stolk schreef samen met collega Marloes Rijkelijkhuizen de handleiding huizenonderzoek: Wonen in de zilverstad. Maar het project ging verder dan uitleg geven en onderzoek begeleiden. De deelnemers schreven een verhaal over hun huis, dat zij tijdens een stadswandeling aan elkaar vertelden. Zij plaatsten hun verhaal daarnaast op de website van het archief, via het speciaal daarvoor ontwikkelde digitale formulier. Aan de tekst konden op eenvoudige wijze foto's, filmfragmenten en plattegronden worden toegevoegd. ‘Het maken van de webtool en de handleiding was een flinke tijdsinvestering’, zegt Stolk. ‘Maar daarna heb je wel een middel in handen dat je voor andere locaties of projecten kunt inzetten.’ De samenwerking is uitgebreid naar de Basisbibliotheek Rijn en Venen: in Alphen start binnenkort een volgende cursus huizenonderzoek.

Westland op film
Ook in het Westland was de samenwerking tussen bibliotheek, museum en archief al vanzelfsprekend. Het was zelfs lastig om een keuze te maken uit de vele projectideeën. De keuze viel op een filmproject, waarbij ook VJG TV-produkties betrokken werd. Museum en archief waren al bezig om oud filmmateriaal van de regio te verzamelen en te ontsluiten, maar op incidentele basis. Er mocht wel wat vaart worden gemaakt, aldus Jan Buskes van het Historisch Archief Westland. ‘In de jaren ’50 en ’60 werd het zelf filmen met super-8-film populair. Er zijn toen heel wat filmpjes gemaakt. Als we dit materiaal nu niet verzamelen, gaat het verloren, samen met de verhalen van de makers die op leeftijd raken.’

Ondertekening Convenant Westland
Ondertekening van het convenant tussen de Westlandse partners. V.l.n.r.: Marcel Vos (Bibliotheek Westland), Peter Smit (Historisch Archief Westland), Ton Immerzeel (Westlands Museum) en Wim van Wensveen (VJG TV-produkties).

Het idee was simpel: roep inwoners op om hun zolders af te speuren en oude filmpjes in te brengen. Vrijwilligers bekijken en digitaliseren het materiaal. Historisch interessant materiaal wordt - zo mogelijk rechtenvrij - opgenomen in de collectie van het archief. In ruil daarvoor krijgen deelnemers een dvd met het gedigitaliseerde materiaal mee naar huis. Van de gevonden fragmenten worden compilaties gemaakt, die op dvd onder de partners verspreid worden. 
Dat de respons zó overweldigend zou zijn, had men niet verwacht. De filmpjes stroomden binnen, soms schoenendozen vol. Een tip van Buskes voor iedereen die een soortgelijk project wil starten: werk gestructureerd en voer een goede administratie. ‘Het zijn toch de persoonlijke herinneringen van mensen die je in bewaring hebt. Daar moet je zuinig op zijn’. De historisch interessante stukken waren soms maar een paar seconden lang. Een groot deel bleek uit baby- en vakantiefilmpjes te bestaan. Maar ook veel materiaal van de tomatenteelt in het Westland, een personeelsreisje en zelfs beeld uit de Tweede Wereldoorlog. Zo is op een bijzonder filmpje te zien hoe straatnaamborden, die van de Duitsers veranderd moesten worden, weer worden teruggewisseld. Een gebeurtenis die dankzij de kennis van museum en archief geduid kon worden.

Het project leverde meer bijzondere momenten op. Catherine Theissens van de Bibliotheek Westland: ‘We wilden de mensen ook wat teruggeven. Daarom hebben we verschillende filmavonden georganiseerd met het oude beeldmateriaal. Mensen herkenden zichzelf op film, of hun opa, die zij nooit eerder op bewegend beeld gezien hadden.’ Het project leverde veel mooie nevenprojecten op, aldus Marcel Vos, directeur van de bibliotheek. Een hiaat in het programma van het plaatselijke theater kon door de partners gevuld worden met een expositie van het filmmateriaal, aangevuld met gedichten van schrijver Aart van der Berg. ‘Zo waren er meer verzoeken. Het is verleidelijk al die nevenprojecten ook te willen doen, maar daar hebben we de tijd en mankracht niet voor.’ (De historische filmpjes zijn te bekijken via RITV.)

De enthousiaste partners zijn van plan voorlopig nog niet te stoppen. Er zijn meer dvd’s en filmavonden gepland en het materiaal wordt ingezet voor educatie op scholen en ter vernieuwing van de vaste presentatie in het museum. Wel moet bekeken worden hoe het digitaliseren van het materiaal, dat met subsidie is gefinancierd, in de toekomst geregeld wordt. De partners denken erover nieuwe fondsen aan te schrijven.

Digi-Tales Den Haag Digi-Tales Den Haag 2
Links: Deelnemers aan Digi-Tales in Den Haag. Rechts: Een deelneemster toont haar boek van Louis Couperus, onderwerp van een nieuwe verhalentafel voor Digi-Tales.

Digit-Tales: Haagse stories op film
Ook in Den Haag zijn de bibliotheek en partners zo enthousiast over hun filmproject dat zij er niet aan denken te stoppen. Hier gaat het om een project waarbij inwoners zelf films maken en inspreken. De bibliotheek heeft een lange geschiedenis als het gaat om verhalenprojecten. Het begon in 2006 met het project Laat de Escampers maar schuiven, waarin de verhalen van senioren uit de Haagse wijk Escamp werden vastgelegd. Doelen waren: het bewustzijn van de eigen geschiedenis en de geschiedenis van Den Haag te stimuleren, geschiedenis de bibliotheek in te halen en participatie van senioren en gemeenschapszin te ondersteunen. De verhalentafels bleken een goed middel om ouderen uit hun sociale isolement te trekken. Hierna deed de bibliotheek veel ervaring op met nieuwe verhalentafels. De keuze voor een verhalenproject was dus al gauw gemaakt.

Bij de subsidieronde in 2011 werd voor een nieuwe, mediawijze aanpak gekozen. Hagenezen werden opgeroepen niet alleen een verhaal te vertellen rond een stukje Haagse geschiedenis, maar dit ook zelf te bewerken tot een filmpje: een Digi-Tale. Projectleider Heleen Hebly legt in een filmpje uit hoe dat in zijn werk gaat.
Er zijn inmiddels zo’n 50 filmpjes gemaakt, die te bekijken zijn op www.haagseherinneringen.nl. Hier is ook een plan van aanpak te vinden voor wie belangstelling heeft om een soortgelijk project op te zetten.

Tekst: Aagje Gosliga (Tot eind 2012 vanuit ProBiblio betrokken bij het project Historie in de Bibliotheek.)
Foto's: Historisch Archief Westland en DOB Den Haag


Meer informatie
In het kader van Historie in de bibliotheek zijn nog veel meer projecten gerealiseerd. Zie: www.geschiedenisvanzuidholland.nl
Voor meer informatie kunt u contact opnemen met de betreffende deelnemers of met Floriëlle Ruepert, projectleider, e-mail fruepert@probiblio.nl


Print deze pagina

Reacties op dit artikel (0)

Er zijn nog geen reacties.

Schrijf een reactie

Naam
E-mailadres (?)
Reactie
 

Gerelateerde informatie