HomeBeste BibliotheekVerkiezingNieuwsbericht
voetnoot
Martin Berendse: OBA-gevoel in de filialen versterken
Maarten Dessing
08-09-2014
Martin Berendse (1963) is sinds 1 juli directeur van de OBA. Het is de eerste functie binnen de bibliotheeksector voor de voormalig theaterdirecteur, hoge ambtenaar op OCW en algemeen rijksarchivaris. Waarom koos hij voor de bibliotheekbranche? Hoe besteedde hij zijn eerste twee maanden? Wat viel hem op? Een kennismaking.
Martin Berendse: OBA-gevoel in de filialen versterken
Heeft u enig verleden met de bibliotheek?
'Niet anders dan als lid, klant, gebruiker. Ja, toen ik op OCW werkte onder staatssecretaris Rick van der Ploeg – tijdens Paars-II, van 1998 tot 2002 – was ik hoofd van het Beleidsbureau Cultuur. Dat was een heel kleine stafafdeling, die niet was verbonden aan een specifieke sector en zich als doel had gesteld om meer mensen in verbinding met cultuur te brengen. Zo kwam ik in aanraking met de openbare bibliotheek, maar als onze algemene culturele verhalen moesten worden vertaald naar een specifieke sector waren de uiteenlopende vakeenheden verantwoordelijk.'

Was u van jongs af aan onafgebroken lid van de bibliotheek?
'Op de lagere school kwam ik in de bibliotheek in Geldermalsen. Een klassieke dorpsbibliotheek. Het gebouw is allang niet meer in gebruik als bibliotheek, maar ik kan me de indeling van de kasten nog precies voor de geest halen. In mijn studententijd ging ik naar de UB, maar daarna ben ik weer lid van de openbare bibliotheek geworden. Hier in Amsterdam, dus van de OBA. Vooral in de periode dat de kinderen nog jong waren, waren wij actieve gebruikers en leners van het filiaal in Amsterdam-Noord. De opening van de OBA op het Oosterdokseiland, nu zeven jaar geleden, was een nieuwe impuls. Dat gebouw opende voor Amsterdammers de ogen. Toen zag je fysiek wat een bibliotheek allemaal kan zijn.'

Toen ging u daarheen?
'Niet alleen ik. Mijn twee zoons – 19 en 20 jaar nu – hebben net eindexamen gedaan. De voorbereidingen daarvan zijn voor een aanzienlijk deel in de OBA gedaan. Dat is een heel nieuwe fenomeen. Heel veel mensen gaan naar de centrale om daar te lezen en te studeren. Het gevaar daarvan is dat mensen alleen nog dat gebouw zien. Maar de OBA is veel meer, met name ook door het wijdvertakte netwerk aan filialen in de hele stad.'

En uzelf?
'Ikzelf heb ook in de OBA gestudeerd. Toen ik, ongeveer tegelijk met de opening van de centrale, begon bij het Nationaal Archief, moest ik een master archiefwetenschap aan de UvA halen. Als ik dan uit Den Haag kwam en een paar uur had voor het college begon, ging ik op het Oosterdokseiland in de tussenliggende uren zitten studeren. Ik kon daar veel relevante materialen raadplegen. Ook dat is opmerkelijk: we smijten in de sector met statistieken, maar hoe vaak materialen ter plekke worden geraadpleegd? Niemand die het weet. Het is ook moeilijk te meten – anders dan in het archief, omdat gebruikers daar materialen moeten aanvragen. Het raadplegen is daarmee een prestatie-indicator van de bibliotheek die wel eens vergeten wordt. Ten onrechte.'

Waarom koos u voor de overstap?
'Ten eerste omdat ik ontzettend houd van publieke instituten. Welke instelling richt zich tot een breder publiek dan de bibliotheek? De OBA is echt van alle Amsterdammers. Het Nationaal Archief is ook van alle Nederlanders, maar in de praktijk maakt maar een klein deel er gebruik van. In de bibliotheek is de drempel veel lager. Ten tweede ben ik in mijn archieftijd van dit soort informatiebedrijven gaan houden. En ook van de innovatieopdracht die zij hebben. Ik verbeeld me dat ik daar in het Nationaal Archief een bijdrage aan heb kunnen leveren en wil dat ook graag doen voor de bibliotheek. En dan natuurlijk de OBA.'

O ja?
'Ik kon me maar een openbare bibliotheek voorstellen waar ik zou willen werken. Niet per se omdat het de grootste is, maar om de uitstraling en de positie van de OBA. Amsterdam houdt van de OBA en de OBA houdt van Amsterdam. Die verbondenheid vind ik erg mooi. Ik ken deze openbare bibliotheek ook het best, dus het is redelijk subjectief. Maar toch. Een jaar of twee, drie geleden kwam ik in de trein toevallig Hans van Velzen tegen. We praatten wat en ondertussen dacht ik: man, wat een mooie baan heb jij. En die ga ik van je overnemen.'

Dus toen de positie vrij kwam, aarzelde u geen moment.

'Toch wel. Ik dacht dat Hans van Velzen een paar jaar langer zou blijven. Ik was liever nog iets langer bij het Nationaal Archief gebleven. Het kostte me een paar weken om de knoop door te hakken. Zo vaak komt de directeursfunctie hier niet vrij. Gemiddeld een keer in de twintig jaar.' (lacht)

Inderdaad: Amsterdam heeft een traditie van lang zittende directeuren. U blijft dus tot aan uw pensioen in 2030?
'Dat weet ik niet. Maar zelfs als ik dat zou doen, zou ik nog een van de kortst zittende directeuren zijn.' (Buldert nu van het lachen). 'Maar serieus – de Raad van Toezicht vroeg ook of het directeurschap voor mij iets tussendoor is of iets wat ik een serieuze tijd wil doen. Toen heb ik gezegd: dat laatste. Je weet alleen nooit hoe dingen lopen.'

U heeft in dit gesprek al een aantal keer bibliotheken en archieven met elkaar vergeleken. Wat is de grootste overeenkomst?
'De rol in het beschikbaar stellen van informatie. Het brengen van kennis. En dat dat processen zijn die in deze tijd enorm op de schop gaan. Neem de OBA bij de opening: we waren beretrots op de audiovisuele afdeling. Heel veel cd's en dvd's. En nu staan we ernaar te kijken: wat moeten we daar nu mee? Die – permanente – verandering vind ik heel leuk.'

En het grootste verschil?
'Een archief heeft een unieke collectie. Een openbare bibliotheek nauwelijks.. Dat heeft gevolgen voor de gebouwen. Een bibliotheek is een publieksruimte met een relatief beperkt magazijn, bij een archief is dat precies andersom. En nu ik hier werk merk ik pas goed hoe groot de aanzuiging is van het feit dat hier iedere dag duizenden mensen van alle rangen en standen over de vloer komen. Dat is zo bepalend voor alle processen.'

Hoe waren uw eerste maanden?
'Het begon al in mei. Toen was ik hier een à anderhalve dag per week. Hans had een ongelooflijk mooi, doordacht inwerkprogramma gemaakt. Voordat ik begon had ik daardoor al kennisgemaakt met alle mensen die rechtstreeks aan de directeur rapporteren en de belangrijkste netwerken, samen met Hans, bezocht. Sinds 1 juli hoor ik geregeld: jij gaat het zeker anders doen? Maar zo doe ik dat niet. Ik ben in het schema van Hans gestapt en probeer nu de OBA beter te leren kennen. Ik bezoek alle werkoverleggen van alle medewerkers en stel dan tenminste één vraag: wat moet er volgens jullie in het volgende beleidsplan staan?'

Dat is uw eerste belangrijke opdracht: een vierjarig beleidsplan dat er op 1 december moet liggen. Hoe pakt u dat aan?
'Het moet een open, gemeenschappelijk proces zijn, zodat iedere medewerker over wat hem of haar aangaat het gevoel heeft: ik heb mee kunnen praten. Voor mij is dat een fantastische manier om iedereen te leren kennen en ieders ideeën te horen. Druk ik dan zelf niet mijn eigen stempel op het beleidsplan? Jawel: ik maak de benodigde scherpe keuzes aan het eind. Ik ga alleen niet zelf dingen bedenken. Dat zou ook raar zijn. Ik werk hier pas twee maanden. Het is veel beter om zo veel mogelijk kennis, ervaring en ideeën uit de organisatie te halen.'

Wat is u bij al die ontmoetingen en bijeenkomsten opgevallen?
'Dat de voormalige directeur niet de enige was die hier best een tijd werkt. Het bevalt hier veel mensen dus. Het commitment is hoog. Als je medewerkers vraagt wat beter of anders kan, hoeft niemand ook lang na te denken. Zo betrokken is men.'

Dat kun je ook negatief interpreteren: er moet blijkbaar veel beter of anders.
'Nee. Het gaat om de toonhoogte. Mensen zeuren niet. Ze zijn juist gretig. Zo van: leuk dat je dat vraagt. En dan barsten ze los. De medewerkers hebben ook veel contact met Amsterdammers. Mondige mensen, die precies zeggen wat ze willen. Die medewerkers weten dus heel goed wat er aan de hand is.'

Wat zal echt anders zijn in het nieuwe beleidsplan? Voor zover u daar al iets over kunt zeggen.
'De OBA heeft én een heel sterke centrale én een krachtig netwerk. Dat is best uniek. In andere plaatsen zet men in op een sterke centrale of juist op een sterk netwerk. Wij hebben allebei. Dat kon door het samenspel met gemeentebestuur en stadsdeelraden. Dát is veranderd. De gemeente is nu centraal verantwoordelijk voor de hele OBA. De vraag is dan – zoals ook de belangrijkste inhoudelijke vraag was tijdens mijn sollicitatiegesprek met de Raad van Toezicht: kunnen wij die dubbelstrategie in stand houden? Ik denk van wel. Maar dat hangt af van de kracht van ons eigen verhaal. In het beleidsplan moet daarom een heel sterke, integrale visie op de rol van de centrale in relatie tot de 25 vestigingen worden uitgedragen.'

In Het Parool zei u: we moeten duidelijker maken waar de OBA voor staat. Slaat dat op dit verhaal?
'Ja. En op wat ik eerder zei: dat het merk OBA, dat zo veel sympathie oproept in de stad, vooral wordt geassocieerd met de centrale en te weinig met de andere vestigingen. Daarom is de voor mij urgente vraag: hoe versterken we het OBA-gevoel in de filialen.'

Tot slot: uw roots liggen bij het theater. Via de OBA krijgt u nu weer de leiding over een theater. Wat gaat u daarmee doen?
'Ik denk wel eens: het zou leuk zijn om dit of dat te doen. Maar het is belangrijker om nu te bedenken: wat moet het OBA Theater – en andere podia in de filialen – betekenen? Ik denk dat er op de energie van de opening van de centrale in de afgelopen zeven jaar veel gepionierd is. Maar na die, zeg, testfase is het nu tijd om een preciezer profiel te maken. Hoe past het theater in ons concept? Hoe verhoudt het zich tot het aanbod in de stad? Enfin, dat is eigenlijk een invulling van wat ik net zei: we moeten in het beleidsplan het OBA-gevoel exact definiëren en dat vervolgens vertalen naar alles wat we doen.'

Tekst: Maarten Dessing
Foto Martin Berendse: met dank aan de OBA



Print deze pagina

Reacties op dit artikel (0)

Er zijn nog geen reacties.

Schrijf een reactie

Naam
E-mailadres (?)
Reactie
 

Gerelateerde informatie