HomeRubriekenGastblogsBericht
voetnoot
De bibliotheek als anachronisme van deze tijd
Jacques Malschaert
17-04-2015
Afgelopen maandag werd ik behoorlijk onaangenaam verrast door een opiniestuk in Het Financieele Dagblad, geschreven door Annemarie van Gaal. Of was het een column? In het laatste geval mag je je van alles permitteren, onder andere vanuit volstrekte onwetendheid, oppervlakkigheid en gebrekkige oriëntatie op je onderwerp in alle vrijheid van alles toeteren. Van Gaal schrijft over de verloren relevantie van de bibliotheek. Opnieuw een behoorlijk kort-door-de-bochtverhaal van een kennelijke opinieleider, die absoluut geen moeite lijkt te hebben gedaan zich te verdiepen in haar onderwerp: een sector die nog steeds kan melden in het publieke domein miljoenen klanten geregistreerd te hebben staan.
De bibliotheek als anachronisme van deze tijd
Nu hou ik best wel van een beetje reuring en van confronterend nadenken over je bestaansrecht. Maar sodemieters, we laten het ons constant maar aanpraten dat de bibliotheek niet relevant meer is. Sterker, we blijven dit soort mensen maar bij bijeenkomsten en seminars uitnodigen. Het betreft lieden die geen stap meer zetten in onze instituten of op zijn best een keertje langs of binnen wandelen en dan met grove pennenstreken een beeld neerzetten. Zo’n denigrerend toontje, daar moeten we die dame maar eens mee confronteren. Ik beschik helaas niet over de scherpste pen en tong die nodig zijn om haar van repliek te dienen, maar ik nodig Annemarie van Gaal graag uit om eens echt te komen kijken wat er zoal gebeurt in de bibliotheek, als ze haar vooringenomenheid en tunnelvisie dan maar thuis laat, een visie die zich hardnekkig heeft vastgezet in de hoofden van opiniemakend Nederland.

Als ik kijk naar alle vernieuwende activiteiten in bibliotheekland dan zie ik een sector die vanuit zijn kernwaarden op zoek is naar versterking van zijn bijdrage aan het verbeteren van een kennissamenleving waar jong en oud nieuwsgierig zijn naar verhalen en naar elkaar. En ja, er verandert veel om ons heen en ja, dan moet je als instelling inspelen op deze veranderingen en waar nodig afscheid nemen van oude pareltjes in je dienstverlening en nieuwe zaken ontwikkelen. Zoals nieuwe projecten rondom de makerwereld, laaggeletterdheid, het ondersteunen van de overheid bij de mediawijsheid.

Als er iets aan de hand is en ook als er iets mis is, zo heb ik me aangeleerd, dan moet je eerst kijken naar je eigen rol en daarna naar andere factoren, die meer buiten je eigen invloedssfeer liggen. Wat doen we als bibliotheek en als sector zelf mogelijk verkeerd of niet? Die buitenwereld mogen en moeten we echter ook aanspreken op het gemak waarmee de bibliotheek afgeserveerd wordt.

We kunnen onszelf verwijten de blik niet voldoende te verruimen. We kunnen onszelf verwijten dat we ons naar de buitenwereld te weinig presenteren als een modern kennis- en ontwikkelcentrum. We kunnen onszelf verwijten dat we in het algemeen als sector de bakens nog niet echt durven te verzetten. Daar moeten we werkelijk meters in maken. Er gebeurt van alles. Ik zit in de Innovatieraad en zie uit de eerste hand wat er allemaal gebeurt. Maar de brede ontwikkeling van de sector gaat te langzaam en kennelijk te veel onder de radar van velen en bovendien ongestructureerd. Volgens mij is er nog tijd en gelegenheid genoeg om op basis van grondige zelfreflectie en met wat serieuze steun van buitenaf een wel degelijk noodzakelijke verandering door te voeren.

Nog steeds ziet de Nederlander het belang van de bibliotheek. Maar kennelijke opinieleiders, zoals Annemarie van Gaal, zien ons overwegend vanuit het eendimensionale en al lang verouderde beeld van hun eigen bibliotheek van vroeger of vanuit een eenmalige wandeling langs een bibliotheek. Interview de gemiddelde opinieleider of politicus en hij vertelt verhalen over hoe fijn het vroeger was en hoeveel hij heeft gehad aan alles wat hij uit de bibliotheek heeft gehaald. Nu komt hij er niet meer.

Met dit soort bijdragen kalft het positieve beeld wel snel af. Je ziet dat veel politici en bestuurders zich dit soort wijsheden graag laten aanleunen.

Waar ik moeite mee heb, is dat deze Annemarie van Gaal straks in een landelijke bibliotheekbijeenkomst als ‘reisleidster’ de aanwezige bibliotheekdirecteuren en medewerkers mag meenemen in een debat waar we de koers gaan bepalen. Haar bijdrage lezend vrees ik dat we op die dag weer eens geconfronteerd worden met een al te gemakzuchtige opinieleider als ‘reisleider’ en dat we ons weer het beeld laten aanleunen van een bibliotheek als archaïsch fenomeen, een anachronisme dat hoognodig afgeschaft moet worden of een instituut dat op zijn best alleen nog kan overleven door ruimtes te gaan onderverhuren aan zzp’ers en verder alles zo snel mogelijk moet afbouwen. Ik zie de gebogen ruggetjes van bibliotheekdirecteuren en bibliothecarissen tijdens de bijeenkomst alweer voor me.

Laten we ophouden onszelf voortdurend te blijven kwellen met het inhuren van dit soort gemakzuchtige prietpraters en vooral eens kijken vanuit een meer diepgaande kritische reflectie wat we aan waardevols te bieden hebben. Dat is wellicht minder dan wat het geweest is, maar voldoende om nog steeds de grootste klantengroep in huis te hebben van alle publieke en private instituten die we in Nederland kennen. Meer dan wat er zoal in het theater komt, meer dan wat er tijdens een heel seizoen in de voetbalstadions komt, en zo kan ik nog wel even doorgaan.

Jacques Malschaert
Directeur Bibliotheekservice Fryslân



Print deze pagina

Reacties op dit artikel (5)

David
17-4-2015 14:51
Elders gebruikte ik de term masochisme als reactie op haar rol als reisleider. Het staat haar natuurlijk vrij om deze opvattingen er op na te houden en deze te ventileren, maar dan hoeven wij haar daar niet nog eens een extra platform voor te geven, of sterker nog, op het schild te hijsen.

Door mede-organisator Rijnbrink Groep werd gesteld dat zij alvast met deze prikkelende opvatting was gekomen om alvast de discussie voor 27 mei op gang te brengen. Wat dat betreft hadden ze ook meteen die meneer van Elsevier in kunnen laten vliegen die ons ook maar helemaal niets vind met dat flutaanbod van ebooks en dat regelmatig laat blijken.

Ik betwijfel echter of we zonder deze figuren zelf niet tot een goede zelfreflectie en toekomstbestendige visies kunnen komen. Ik zie in ieder geval in onze sector genoeg mensen rondlopen die ik daartoe in staat acht. 

Laten zij dan 27 mei mevrouw van Gaal dan toeroepen of zij nu zo dom is of wij nu zo slim?Dan kan die fooi aan de reisleider na afloop in ieder geval achterwege blijven.








 
David
17-4-2015 14:59
 p.s. vergeet - wellicht ten overvloede- nog te zeggen dat ik dit stuk van Jacques Malschaert dus met grote instemming heb gelezen. Maar dat is logisch ;-)
Esther Valent
17-4-2015 15:14
 Eens met Jacques! En voor de goede orde  David, ik denk dat de meneer die altijd zo op onze ebooks afgeeft die jij bedoelt, van HP de Tijd is, Geert Poorthuis.
David
17-4-2015 16:14

 helemaal juist Esther, had geen zin om hem op te zoeken ��

Leo Willemse
16-5-2015 10:44
 Jacques, helemaal mee eens.De ellende is echter dat zo'n opinieleider ook echt als zo'n leider van opinies functioneert. Wij weten iets van ons vak,maar van een ander vak weten we minder en laten ons door zo iemand makkelijk overtuigen.Het is borrelpraat, verjaardagsgesprek.Hoogopgeleide mensen hebben trouwens vaak de meest banale gedachten over bibliotheken juist omdat ze na hun kindertijd hun boeken zelf kopen-en dan heb je de ob niet meer nodig-zo denken ze, de meesten althans. Maar tegen van Gaal's opvattingen ingaan, daar moet je inderdaad welsprekend voorzijn.Nico Dijkshoorn inhuren.Die kan ons tenminste met kennis en liefde de les lezen en verdedigen.

Schrijf een reactie

Naam
E-mailadres (?)
Reactie