HomeRubriekenGastblogsBericht
voetnoot
Over innovatie (2)
Rob Bruijnzeels
21-08-2012
Bent u er weer? Goede vakantie gehad? Uitgerust? Uw B-reader onderweg niet kwijtgeraakt? En wilt u nu weer de draad oppakken? Op weg naar de toekomst? Bent u klaar voor innovatie? Want mijn vorige twee columns hadden innovatie als onderwerp en ik heb u beloofd dat u er nog een te goed heeft.  
Over innovatie (2)
Korte inleiding van het voorafgaande: de directe aanleiding voor mijn beschouwing was een trip die ik met Overijsselse directies maakte langs plekken die iets kunnen betekenen voor de herbestemming van de bibliotheek. Het toverwoord bij die reis was innovatie, maar dat is een diffuus begrip. Innovatie wordt vaak als een soort heilige graal nagejaagd uit angst om de boot te missen. Of omdat het als een soort reclameterm goed scoort in de politiek of bij je collega’s. Daarnaast zie je dat innovatie vaak op heel verschillende manieren wordt ingevuld in onze organisaties, waardoor je innovatie niet als een uniform proces van boven af kunt managen onder het motto one size fits all. Er zijn verschillende vormen van innovatie mogelijk en daar wil ik het in deze column over hebben.  

Innovatie

Innoveren
Innovatie kan zich volgens mij in drie onderscheiden domeinen afspelen:
  1. Dingen beter doen.
  2. Dingen anders doen.
  3. Andere dingen doen.
Het zijn drie verschillende dingen, met elk hun eigen noodzaak, kracht en randvoorwaarden. En voor elk is een eigen aanpak nodig en dat vraagt in verschillende gevallen ook om andere mensen, spelregels en procedures.
Dingen beter doen spreekt voor zich en is innovatie op operationeel niveau. Het innovatieproces richt zich primair op het aanpassen of verbeteren van de bestaande dienstverlening: sneller, beter, goedkoper. Voorbeelden: betere openingstijden, retail, efficiëntere logistiek, RFID, landelijke lezerskaart.
Dingen anders doen is een stap verder en gaat uit van het ontwikkelen van nieuwe dienstverleningsconcepten binnen de bestaande kaders. Je gaat naar aanleiding van technologische of maatschappelijke ontwikkelingen je bestaande diensten en producten aanmerkelijk veranderen door die wezenlijk anders in te richten. Daardoor ontstaan nieuwe producten of projecten en het is volgens mij in onze sector de meest voorkomende vorm van innovatie. Voorbeelden: de digitale bibliotheek, nieuwe vormen van spreidingsbeleid (plug-in bibliotheek) en inhoudelijke samenwerking met andere instellingen.

Transformeren
Tot nu toe ging het om veranderen en verbeteren: heel belangrijk en absoluut noodzakelijk. Maar er is nog een derde vorm van innovatie en die heeft te maken met transformeren.
Andere dingen doen is heel bewust de koers verleggen en werken vanuit andere paradigma’s. Je durft hierbij jezelf opnieuw uit te vinden en ontwikkelt daarvoor een compleet nieuwe strategie. Het is een vorm van innovatie waarbij een diep conceptuele manier van denken, analyseren en (uiteindelijk) handelen hoort: je veilige omgeving verlaten en iets bedenken dat er eigenlijk nog niet is. Het is vooral een intuïtief en analytisch proces, gericht op exploratie van nieuwe mogelijkheden. Het is daardoor ook de moeilijkste vorm van innovatie, omdat je soms nog niet begrepen wordt en moet opboksen tegen alle idea killers van deze wereld. De stuurlui aan wal.

Voorbeelden van zo’n nieuwe praktijk zijn wij dit jaar in het curriculum van de LibrarySchool tegengekomen, zoals het Glasmuseum Leerdam als disruptief museum, het Amsterdamse Mediamatic voor Kunst, Maatschappij en Nieuwe Technologie en Marres in Maastricht (centrum voor contemporaine cultuur als lokale onderzoeksinstelling). Waar ‘anders doen’ en ‘beter doen’ nog gaan over het doorontwikkelen van de bestaande product levenscyclus (wat ook hard nodig is!), ben je hier eigenlijk bezig met het alvast in de steigers zetten van je nieuwe, toekomstige levenscyclus. Dat is fundamenteel anders! Het gaat hierbij om een vorm van innovatie, die je als bibliotheek vaak parallel aan de twee vorige vormen ontwikkelt.

Zes zintuigen
Maar waarom zou je dat moeten doen? Omdat je als organisatie permanent eigentijds én toekomstbestendig wilt zijn. En met die toekomstbestendigheid van bibliotheken is iets aan de hand. De samenleving verandert en daardoor ook het karakter en het klassieke dienstverleningsmodel van de bibliotheek. Die nadert - om het maar eens in retailtermen te omschrijven - snel zijn uiterste verkoopdatum en dus zijn heroriëntatie en een nieuwe strategie harde noodzaak!

Afbeelding model Daniel Pink

Eigenlijk maken we nu een (r)evolutionaire ontwikkeling mee, vergelijkbaar met de industriële revolutie. De kern van die ontwikkeling is gelegen in het feit dat wij in snel tempo van een informatiesamenleving transformeren tot wat Daniel Pink (A Whole New Mind) de conceptual age noemt. Volgens Pink is onze samenleving geëvolueerd van een agrarische, via een industriële naar een informatiemaatschappij en bevinden we ons nu op de overgang naar het conceptuele tijdperk. Hierin hebben de empathici en creatievelingen de overhand. Ze maken gebruik van wat Pink 'de zes zintuigen' noemt:
  • Design: producten en diensten moeten behalve functioneel correct ook aantrekkelijk ontworpen zijn.
  • Verhaal: de mens is een verhalen vertellend wezen.
  • Symfonie: het bijeenbrengen en integreren van elementen in tegenstelling tot de focus op slechts één.
  • Empathie: het vermogen de ander te begrijpen en niet alleen logisch na te denken.
  • Spel: lachen en spelen in plaats van serieus zijn.
  • Zingeving: het geven van betekenis in tegenstelling tot het alleen maar verzamelen van meer geld en spullen.
Balanceren
Zo’n fundamenteel andere samenleving vraagt ook om een fundamenteel andere bibliotheek, die echt andere dingen gaat doen. Waarbij de kenniswerker van vandaag plaats maakt voor creatievelingen en de empathici. Voor zover hij/zij dat al niet was.
Want de toekomst vraagt ook om een bibliotheek die trouw blijft aan zichzelf. Als je jezelf opnieuw wilt uitvinden, moet je wel heel goed weten wie je bent. En wie je wilt zijn. Daarbij gaat het om de maatschappelijke waarden van de bibliotheek en de processen die daarbij horen. In die volgorde. Heel concreet: je moet heel erg goed weten voor welke maatschappelijke en culturele waarden de bibliotheek staat als je gaat nadenken over de toekomst. Innovatie als een balanceeract tussen traditie en transitie.

Tekst: Rob Bruijnzeels


Print deze pagina

Reacties op dit artikel (0)

Er zijn nog geen reacties.

Schrijf een reactie

Naam
E-mailadres (?)
Reactie
 

Gerelateerde informatie