HomeRubriekenGastblogsBericht
voetnoot
Over innovatie (1)
Rob Bruijnzeels
19-07-2012
Zoals in mijn vorige column al aangekondigd wil ik het deze keer over innovatie hebben. De directe aanleiding daarvoor was de Magical Mystery Tour met Overijsselse bibliotheekdirecties: drie dagen op zoek naar herbestemming van de bibliotheek. Wij bezochten een groot aantal (culturele) instellingen en bedrijven, die allemaal op hun eigen manier een nieuwe invulling gaven aan oude gebouwen of plekken en daardoor zichzelf vernieuwden: innovatie in de praktijk.  
Over innovatie (1)
Innovatie, wat is dat eigenlijk?
In de praktijk blijkt het een heel diffuus begrip te zijn. Vaak heeft men het erover, zonder te weten wat het precies is. Men heeft het er vaak over, omdat iedereen innovatief wil zijn. Innovatie is een begerenswaardig begrip geworden, het nieuwe Utopia of een heilige graal. Als je via Google op zoek gaat naar een definitie (wat niet echt innovatief is), dan vind je wel 1001 verschillende benaderingen. Nu wil ik daar niet de zoveelste definitie aan toevoegen, maar omdat we het er zo vaak over hebben in de bibliotheekwereld - en terecht - wil ik een paar observaties over ons innovatief vermogen met u delen.
Ik baseer mij daarbij mede op mijn tienjarige ervaring als jurysecretaris van de Bibliotheek Innovatie Prijs en op mijn belevenissen als adviseur namens de VOB bij de toekenningen van de Innovatie Stimulans Bibliotheekvernieuwing van OC&W (van het Procesbureau Bibliotheekvernieuwing). Daar heb ik veel van geleerd; met name van de jury’s, die bijna altijd bestonden uit intelligente en zeer innovatieve mensen uit de wereld van ICT of cultuur in de brede betekenis van het woord. Doorgaans waren zij vol lof over al die mooie projecten die zij mochten beoordelen. Maar er werden ook heel kritische noten gekraakt:
  • Vaak denken wij heel innovatief te zijn, maar valt dat bij nader inzien ernstig tegen. Heel vaak kwam de opmerking: ‘Hoezo innovatie? Dat is gewoon je werk!’
  • Meer dan eens werd ook de vraag gesteld wat het voorgestelde idee met openbaar bibliotheekwerk te maken had. Waarmee de authenticiteit van de bibliotheek en de aanvraag aan de orde werden gesteld.
  • Vaak mist innovatie een sterk conceptueel concept. Sommige bibliotheken denken dat innovatie vooral hip moet zijn en op batterijen en WIFI werkt. Meer focus voor technologie dan voor proces. Tragische vergissing...
  • Innovatie is wat anders en is ook veel meer dan ‘uitvinden’. Het gaat weliswaar om goede, nieuwe ideeën, maar je moet ze ook kunnen toepassen.
De grote Amerikaanse managementgoeroe (ik zeg dat met oprechte bewondering en waardering voor deze geniale man) Peter Drucker ziet innovatie als management practice en als the specific instrument of entrepreneurship. Het heeft in zijn ogen dus weinig te maken met geniale invallen, maar meer met gepland, gedisciplineerd en gestructureerd werken.

Niet óf óf, maar én én!
Innovatie is het resultaat van een complexe combinatie van anders denken en anders handelen. Innovatie is heel vaak het resultaat van een bijbehorende bedrijfscultuur. Je kunt als bedrijf pas innoveren als innovatie al in je vezels zit. Beroemde voorbeelden daarvan: Apple (dat overigens geen innovatieafdelingen heeft) en Google, dat zijn werknemers in staat stelt om 20% van de werktijd te besteden aan het ontwikkelen van eigen ideeën. Dat klinkt heel aantrekkelijk en je zou het idee van Google meteen in je eigen bedrijf willen toepassen. Jammer is alleen dat deze vorm van innovatie vooral werkt in dat soort bedrijven. De regel van Google zo maar toepassen in de bibliotheek van mijn eigen dorp: dat gaat niet zo veel opleveren. Ik zou het ook niet kunnen uitleggen aan onze wethouder.
Wat ook vaak niet zo goed werkt, is de combinatie van innovatie en ‘alle neuzen dezelfde kant’ op. Daar zitten creatieve en innovatieve collega’s niet op te wachten. Want zij hebben ruimte en vrijheid nodig. Dat wil niet zeggen dat zij zich van niemand iets hoeven aan te trekken, integendeel. Innovatie vindt juist vaak plaats in een delicate balans tussen standaardisatie en differentiatie. En dat is niet óf óf, maar én én! Dus zowel het een als het ander.

Voorbeeld: de iPhone. Die is in hoge mate gestandaardiseerd, maar door het vrijgeven van de software als development kit kan iedereen zijn eigen apps ontwikkelen. Het resultaat is dat er nu ontelbare aps beschikbaar zijn, waardoor elke iPhone qua functionaliteit verschilt van de andere. Geen enkele iPhone lijkt op een andere en toch weer wel. En deze ontwikkeling is nog geen vijf jaar oud: de eerste iPhone werd gepresenteerd op 29 juni 2007!
Een ander voorbeeld: als je nu een nieuwe auto wilt kopen, heb je via de car configurator de mogelijkheid om écht jouw eigen customised auto te bestellen. Dankzij standaardisatie. En dan is standaardisatie ineens heel wat anders dan centralisatie! Met andere woorden: standaardisatie is niet een doel op zich, maar dient uiteindelijk om differentiatie mogelijk te maken.

Innovatie is the best of both worlds en slaat een brug tussen die twee. Niets meer, niets minder. Innoveren kent vele kanten en betreft verschillende processen, die naast elkaar in een bedrijf bestaan. Het heeft mij geholpen die processen te onderscheiden en te weten dat er verschillen zijn: de ene vorm van innovatie is de andere niet. Het is zelfs contraproductief als je de verschillende vormen van innovatie door elkaar haalt, of al die vormen van innovatie in één groot systeem top-down denkt te kunnen ‘managen’. Bij onze driedaagse tocht kwamen dan ook trefwoorden langs als ‘tijdelijkheid’, ‘kleinschaligheid’, ‘identiteit’, ‘authenticiteit’, ‘intuïtie’ en ‘naïef’. Dat besef kan ons verder helpen bij het toepassen van innovatie in onze bibliotheken. Daarover meer in een volgende column...

Rob Bruijnzeels


Print deze pagina

Reacties op dit artikel (0)

Er zijn nog geen reacties.

Schrijf een reactie

Naam
E-mailadres (?)
Reactie
 

Gerelateerde informatie