HomeRubriekenGastblogsBericht
voetnoot
Bekentenis (voor Petra...)
Rob Bruijnzeels
01-03-2012
Hoewel ons kabinet heel graag aanstuurt op strengere straffen en langere verjaringstermijnen, waag ik het erop. Ik wil ik er nu - na al die jaren - maar voor uitkomen en bekennen. De geschiedenis van mijn misdaad: zo’n 35 jaar geleden vond ik mijn eerste baan in een openbare bibliotheek. Na mijn diploma voor de bibliotheek- en documentatieschool (zo heette dat toen nog) had ik eerst een aantal jaren gewerkt in een boekhandel/uitgeverij. Maar toen vond ik het tijd om te doen waarvoor ik was opgeleid en ik kreeg de leiding over een bibliotheekfiliaal in Tilburg-Noord. Dat was nog in de tijd dat een beetje bibliotheek filialen had.
Bekentenis (voor Petra...)
Ik moest - na een behoorlijk vrij en ondernemend leven in de boekhandel - erg wennen aan de ambtelijke organisatie die de bibliotheek toen nog was. Dus veel werkoverleg, veel bazen en bovenbazen en nog meer regels. Met als spin in het web de catalogusafdeling: de onaantastbare en in beton gegoten ‘staat in de staat’, die ons arme filiaalhoofden (zo heette dat toen) elke maandagmiddag terug naar ons werk stuurde met een bijna oneindige lijst van cataloguswijzigingen: omnummeringen, nieuwe hoofdwoorden, et cetera. Eigenlijk had de catalogusafdeling toen méér te zeggen dan de directie (tegenwoordig is dat de afdeling marketing). En dus werden wij geacht om dat allemaal zorgvuldig te verwerken in (jawel!) de kaartcatalogus, een karwei dat meerdere uren in beslag nam. 
 
Oude kaartcatalogus
Maar het waren de jaren zeventig; aan de overkant van de straat zat een erg leuk en creatief wijkcentrum en ik was daar al snel kind aan huis. Daar werden mooie avonturen en vrolijke projecten bedacht, met als enige nadeel dat ik maar weinig tijd overhield om die catalogus bij te houden. Dus besloot ik (nota bene in mijn proeftijd) om al die instructies van de catalogusafdeling maar in de prullenbak te mikken. Tenslotte was de emancipatie van de arbeidende klasse in Tilburg-Noord (die inmiddels ook al is opgeheven) veel belangrijker. Bovendien had ik daar nog geen sterveling aangetroffen die geïnteresseerd was in een bibliotheekcatalogus.

U snapt natuurlijk dat mijn loopbaan als filiaalhoofd niet lang heeft geduurd. De machtige arm van de catalogusafdeling won het van de sosjaale aksie en ik moest onbegrepen vluchten naar een andere bibliotheekorganisatie waar meer verbeelding aan de macht was. Dat was in die tijd overigens buitengewoon makkelijk. Maar mijn levenslange clash met de catalogus en de bijbehorende afdeling was geboren.
Dat alles moet natuurlijk ook geplaatst worden tegen de achtergrond van de opmars der babyboomers in de bibliotheekwereld. Wij moesten en zouden de bibliotheek opstoten in de vaart der volkeren, wat concreet betekende dat wij de bibliotheek moesten veroveren op al die oude knarren van voor de oorlog. De kern van onze beweging van kritiese bibliotekarissen was: de bibliotheek omvormen tot een maatschappelijk relevante instelling, en onze strijdkreet: ‘De bibliotheek is geen uitleenfabriek’.

De tijden zijn veranderd. Binnenkort hebben we met z’n allen een landelijke digitale catalogus, de NBC, en dat is dan definitief het einde van die ouderwetse catalogusafdelingen (als die tenminste nog bestaan). Toch kom ik nog wel eens mensen tegen (vaak uit de wereld van de universitaire wereld) die serieus denken dat de catalogus nog steeds de heilige graal van het bibliotheekwerk is. Hoe mooier en uitgebreider, hoe beter. Ik ben natuurlijk - ondanks mijn jeugdzonde - bibliothecaris genoeg om het belang van een goede catalogus in te zien, maar de openbare bibliotheek is veel meer. Het wordt dus hoog tijd om werk te maken van dat andere ideaal.
Want als kind van de jaren zeventig blijf ik roepen dat de openbare bibliotheek géén uitleenfabriek is. Ik kan me dan ook nauwelijks voorstellen dat er collega’s zijn, die denken dat het uitlenen van boeken over een jaar of tien nog steeds onze core business is. Daarom maak ik mij ook niet zo druk om al dat gedoe om tot goede businessmodellen te komen voor het uitlenen van e-books. Dat is oude wijn in nieuwe zakken. We hebben wel wat beters te doen...

De gezaghebbende Amerikaans publicist Seth Godin heeft onlangs zijn uitermate leesbare en waardevolle blogs en columns van het afgelopen jaar gebundeld in de publicatie Stop Stealing Dreams. Wat hij zegt over de bibliotheek van de toekomst spreekt boekdelen (tja...): ‘Librarians who are arguing and lobbying for clever e-book lending solutions are completely missing the point. They are defending the library-as-warehouse concept, as opposed to fighting for the future, which is librarian as producer, concierge, connector, teacher, and impresario. Post-Gutenberg, books are finally abundant, hardly scarce, hardly expensive, hardly worth warehousing. Post-Gutenberg, the scarce resources are knowledge and insight, not access to data. The library is no longer a warehouse for dead books. Just in time for the information economy, the library ought to be the local nerve center for information.’
Ik zou alle jonge collega’s van nu willen oproepen om opnieuw de deur uit te gaan en de straat over te steken om te kijken of de bibliotheek daar een nuttige en betekenisvolle rol kan spelen. Ga op zoek naar wat echt belangrijk is en ga de strijd aan! Nog een keer Seth Godin: ‘The next library is a place, still. A place where people come together to do co-working and to coordinate and invent projects worth working on together.’
Alles behalve een uitleenfabriek.

Rob Bruijnzeels



Print deze pagina

Reacties op dit artikel (4)

jan Crienen
1-3-2012 14:17
Tja, Rob heeft 'ergens' wel gelijk maar de meeste leden komen NOG steeds om boeken te LENEN . 80% meen ik. En ik geloof niet / nooit dat, over tig jaar, men andere redenen zal hebben. 

Tenzij  er is dan een uitleenmodel voor e books gevonden is (in combinatie met het fysieke boek) of het aantal leden (basisschoolleerlingen.....)  is 30% van het huidige aantal
Edwin Mijnsbergen
1-3-2012 17:26
@ Jan. Dat is wellicht een correcte opmerking, maar het klinkt een beetje als een kruidenier die alleen zuivel verkoopt en stelt dat de meeste klanten alleen voor zuivelproducten komen. Klanten associëren ons nog vaak met boeken, dat is waar, maar dat doorbreek je niet door slechts vast te stellen dat het zo is. Amazon deed aanvankelijk ook alleen in boeken. En nintendo? Die verkochten in den beginnen speelkaarten, geen hard- en software. En kruidenier Appie koopt niet voor niets Bol.
jan Crienen
2-3-2012 14:09
@Edwin. Je pikt m.i. nu wel 'enkele krenten uit de pap' dwz je voorbeelden kloppen wel maar ik kan ook voorbeelden noemen die het tegendeel beweren. Maar daar gaat het zozeer om. Waar we als openbare bibliotheek nu mee maken hebben is dat we bij het grote publiek (en veel beleidsmakers) nog steeds het imago hebben van een uitleenfabriek.  Ook niet zo verwonderlijk omdat we al 100 jaar met veel succes veel boeken uitlenen. De vraag is of we de tijd krijgen om het imago te veranderen en nieuwe diensten en producten succes te laten worden.
Tryntsje van vessem
5-3-2012 22:23
 ik verspreid nog steeds jouw slogan, rob, "naar de bibliotheek gaan moet een feestje zijn" (pso tijd). of de bibliotheek nu een uitleenfabriek is of niet.

Schrijf een reactie

Naam
E-mailadres (?)
Reactie
 

Gerelateerde informatie