HomeRubriekenGastblogsBericht
voetnoot
Inflexibele, behoudende, zelfgenoegzame, visieloze bibliotheekmanagers
Wim Keizer
01-06-2011
Eerst het goede nieuws. Medewerkers van bibliotheken hebben passie. Er zijn visionaire directeuren die leuk en energiek bezig zijn op een drukke plek. Er heerst in openbare bibliotheken professionaliteit en deskundigheid (inclusief klantvriendelijkheid).
Inflexibele, behoudende, zelfgenoegzame, visieloze bibliotheekmanagers
Dan het slechte nieuws. Bij personeelsleden heerst gebrek aan klantvriendelijkheid, ze zijn naar binnen gekeerd. De professionaliteit neemt af. Het personeelsbestand is eenzijdig (naar leeftijd, gender en etniciteit). Bij de buitenwereld heerst het beeld van 'vermeende' stoffigheid als werkgever (er is een onaantrekkelijke CAO).


Nog erger is dat onder het management de volgende eigenschappen voorkomen:
  1. gebrek aan lef (safe spelen);
  2. inflexibiliteit/behoudend/eigenbelang/zelfgenoegzaam;
  3. te weinig lobbykracht naar politiek, ook gemeentelijk;
  4. ontbreken van visie op innovatie/toekomst;
  5. ontbreken van cultureel ondernemerschap (bijv. zoals in de museumsector).

Het goede nieuws staat te lezen in een door het Sectorinstituut Openbare Bibliotheken (SIOB) gemaakte notitie onder de 'sterkten'. Het slechte nieuws staat daar ook, maar dan onder de 'zwakten'.
Het SIOB is bezig met een toekomstvisie op het bestel van openbare bibliotheken en heeft daartoe als eerste stap in maart een omgevingsanalyse in een SWOT-matrix gemaakt. Zie website SIOB. (PDF). Ik berichtte er 6 mei over.

Meer precisie gevraagd
Zoals vaker, zou ik wel wat meer precisie willen zien in dit soort analyses. Waar zitten nu precies die visionaire directeuren die energiek bezig zijn. En hoeveel zijn het er? En waar zit precies dat inflexibele, zelfgenoegzame, visieloze bibliotheekmanagement? En om hoeveel directeuren gaat het dan?

Eén ding staat vast: Carin Klompen, Erna Winters, Huub Leenen, Chris Wiersma en Ap de Vries behoren volgens het SIOB niet tot de laatste categorie. Een volgende stap bij het ontwikkelen van de SIOB-toekomstvisie was namelijk het bijeenroepen van een aantal experts voor een rondetafelgesprek over de toekomst. De genoemde directeuren werden tot de experts gerekend. Ik schreef er 27 mei over. Ik ga er zonder meer van uit dat als je door het SIOB voor zo’n expertbijeenkomst wordt uitgenodigd je niet als inflexibel, behoudend, zelfgenoegzaam en visieloos wordt beschouwd. Maar heel eerlijk gezegd viel het verslag van die bijeenkomst mij toch een beetje tegen. Vertrekpunt voor de visie zou moeten zijn waar de maatschappij behoefte aan heeft en niet 'vermeende bibliotheekproblemen met bibliotheekoplossingen'. Aanbevolen werd dat VOB en SIOB hun activiteiten op het gebied van visievorming op elkaar laten aansluiten. Tja, volgens mij hoef je geen expert te zijn om dat te kunnen bedenken. Maar ik vraag me dan wel weer af of de Nederlandse maatschappij behoefte heeft aan een Nationale Bibliotheek Catalogus waarin alle titels en alle digitale content van alle openbare bibliotheken, universiteitsbibliotheken en de Koninklijke Bibliotheek in één keer ontsloten worden. Is daar wel eens onderzoek naar gedaan? Is er bij de NBC sprake van een gezonde prijs-prestatie-verhouding? Is het niet een bibliotheekoplossing voor een vermeend bibliotheekprobleem? Kan ik ergens antwoord vinden op dergelijke vragen?

IOO-rapport juli 2001
Ik ga nu tien jaar terug in de tijd. In juli 2001 verscheen het 131 pagina’s tellende rapport Open poort tot kennis: de kosten. Een raming van de financiële gevolgen van de herstructurering van het openbare bibliotheekwerk. Beter bekend als 'het IOO-rapport'. IOO BV (een bedrijf voor economisch onderzoek in de publieke sector) had op verzoek van OCW bij het rapport van de Stuurgroep-Meijer (Open poort tot kennis) keurig berekend hoeveel geld er nodig is voor de bibliotheekvernieuwing. Het spreekt vanzelf dat het veel meer was dan de branchesector kreeg. Maar dit terzijde.

Randvoorwaarden
Het IOO kwam in een hoofdstuk 'Overige aandachtspunten' met een aantal randvoorwaarden 'die van belang zijn om ervoor te zorgen dat de extra financiële middelen het gewenste effect met zich meebrengen'.  
Het IOO schreef daar: 'Op vrijwel alle functiegebieden van het openbare bibliotheekwerk en op alle uitvoerende en sturende niveaus zijn grote en minder grote ingrepen nodig om een kwalitatief hoogstaand en voor eenieder toegankelijk netwerk van moderne bibliotheken te creëren. De branche is evenwel op dit moment niet voldoende geoutilleerd om deze verandering eigenstandig te trekken. De branche kent vele hoog gemotiveerde managers en bestuurders, die echter onvoldoende toegerust zijn om een veranderstrategie uit te stippelen, te enthousiasmeren en de ingezette koerswijziging tot een goed einde te brengen.'
Ja, dat stond er echt. Alarmerend gewoon!

Als ik de zwakten in de analyse van het SIOB van maart 2011 lees, vraag ik me af wat er met de waarschuwing van het IOO uit 2001 gedaan is. Het kan toch niet zo zijn dat al dat overheidsgeld tien jaar lang in een vernieuwingsproces is gestoken waarbij niet voldaan is aan één van de belangrijkste randvoorwaarden? Vandaar mijn vraag: hoeveel procent van het management valt volgens het SIOB onder de categorie inflexibel, behoudend, visieloos en zelfgenoegzaam?
Alle bibliotheekdirecteuren hebben overigens vorig jaar in VOB-verband besloten hun bijdrage voor digitale content te verlagen van € 0,22 naar € 0,20 per inwoner. Je kunt je afvragen of dat, waar de grote lijn is dat OCW de digitale informatie-infrastructuur betaalt en de branche de digitale content, wel een visionair besluit genoemd kan worden. Het is hopelijk niet zo dat alle managers visieloos zijn. Maar je zou toch kunnen veronderstellen dat het belang van goede, digitale content, inclusief e-books, toeneemt. En dat er geld voor nodig is om met uitgevers tot regelingen te komen over het uitlenen van e-books.

Juni 2021
In mijn gastblog van juni 2021 hoop ik te kunnen melden hoeveel inflexibele, behoudende, visieloze en zelfgenoegzame bibliotheekmanagers er dan nog zijn. En of het SIOB nog bestaat om er omgevingsanalyses van te maken.

Tekst: Wim Keizer


Print deze pagina

Reacties op dit artikel (6)

Gert Jan Hermus
1-6-2011 20:57
Typisch ja. Ik lees vanuit onze branche al jaren lang meer beschouwingen over visieloosheid dan over de visie zelf.
Ben het met je eens. Laten we het hebben over man en paard. En niet te vergeten, over de inhoud. Misschien kan die negatieve, naar binnen gerichte berichtenstroom eindelijk 's worden omgezet in een constructieve beweging...
Gert Jan Hermus
1-6-2011 21:44
Eeeh.. Sorry hoor, maar ik snap ook niet waarom de reactie 3 keer wordt geplaatst!
Bart Janssen
1-6-2011 22:50
Vreemd inderdaad... site had klaarblijkelijk even de hik... dubbele posts zijn verwijderd :)
Chris Groeneveld, SIOB
2-6-2011 15:27
Het SIOB is zijn visietraject gestart met een brede verkenning van het speelveld, en daarbij hoort een SWOT-inventarisatie. Die fase is nodig ‘om alles op tafel te krijgen’, om vervolgens die aspecten te kiezen waarop je verder moet inzoomen. Wim Keizer zoomt in op een klein deel van die inventarisatie, namelijk een onderdeel van de zwakten, en vraagt om namen en rugnummers van managers zonder visie. --- Ik kan hem vast verklappen dat wij onze energie niet gaan stoppen in naming en blaming. Kwaliteit van personeel staat inderdaad, zoals Keizer terecht zegt, al veel langer op de agenda, reden waarom SIOB en VOB commissie HRM samen werken aan een programma voor opleidingen, gebaseerd op onderzoek naar brancheprofielen voor bibliotheekmedewerkers. Er gebeurt dus wel degelijk iets met aanbevelingen uit het verleden. --- Wie onze SWOT-inventarisatie bekijkt zal zien dat de meeste ruimte daarin wordt ingenomen door kansen. De komende maanden zullen wij besteden aan vooruitkijken, en aan het ontwikkelen van inhoud, met inbreng van experts op deelgebieden. Na de zomer hebben wij een eerste versie van de visie gereed, waarover wij graag in gesprek gaan met deskundigen uit het bibliotheekveld en daarbuiten. --- Chris Groeneveld, programmamanager a.i. SIOB
Wim Keizer
4-6-2011 11:55
Het SIOB gaat geen namen en rugnummers publiceren van bibliotheekmanagers zonder visie. Heel verstandig van het SIOB: voor je het weet heb je ruzie met een groot deel van de branche. Maar ik zou het SIOB toch wel willen meegeven dingen te doen die het borreltafelniveau een beetje ontstijgen.

Chris Groeneveld zegt dat de meeste ruimte in de omgevingsanalyse wordt ingenomen door de kansen en dat het SIOB vooruit wil kijken. Dat is mooi, maar hoe verder je terugkijkt, hoe beter je vooruit kunt kijken.

Het lijstje zwakten is langer dan het lijstje sterkten. Nou zegt dit niet alles (net zo min als dat het lijstje kansen langer is dan het lijstje bedreigingen), want het gaat natuurlijk ook om de zwaarte van signaleringen.
Ik zoomde niet in op een klein deel van de zwakten, maar op HRM (een belangrijk aspect als je het hebt over noodzakelijke veranderingen), zowel in de sterkten als de zwakten. En dan zie ik bij de sterkten onder het kopje Personeel 3 signaleringen staan (inclusief die van het management). Onder de aparte kopjes Management en Personeel zie ik bij de zwakten 5 respectievelijk 4 signaleringen. Samen dus 3 x zo veel zwakten als sterkten.
Ik ben gewoon benieuwd hoe ernstig de situatie is. Gaat het bij die inflexibele, behoudende, enzovoorts managers om 80% van het totaal aan managers? Of is het 60%, 40% of 20%?
En is er ook iets te zeggen over regionale spreiding? Loopt het oosten van het land in visie voorop, of juist het zuiden? Hoe is de situatie in het noorden en het westen?
En is de situatie sinds 2001, toen het IOO signaleerde dat “vele hoog gemotiveerde bestuurders en managers” de koerswijziging niet tot een goed einde konden brengen, nu verbeterd of hetzelfde gebleven? Wat is de trend?
Ik begrijp heel goed dat het SIOB even tijd nodig heeft om de diepte in te gaan, maar om niet overbodig te worden moet daar m.i. wel hard aan getrokken worden.

Astrid Kraal
24-7-2011 13:51

Ik volg een masteropleiding (MCC Management , Culture and Change) en ik studeer dit najaar af op het onderwerp Cultureel Ondernemerschap en Brabantse bibliotheekdirecteuren. Ik ben zelf werkzaam in een directieteam in Noord-Brabant (adjunctdirecteur ibliotheek Heusden)  en het onderwerp Cultureel Ondernemerschap fascineert mij in hoge mate. Centraal in het onderzoek staat de huidige en gewenste mate van Cultureel Ondernemerschap met de nadruk op externe orientatie, innovatief vermogen en  culturele visie. In dit onderzoek geen namen en rugnummers maar wel een stand van zaken  en een beeld van de huidige situatie. Ik ga tzt graag in discussie over het vertalen van de Brabantse situatie naar het landelijk niveau!

Schrijf een reactie

Naam
E-mailadres (?)
Reactie
 

Gerelateerde informatie