HomeRubriekenArtikel
voetnoot

Drie uur onversneden liefde voor de bibliotheek

Bart Janssen
22-11-2017
Drie uur onversneden liefde voor de bibliotheek
De camera glijdt langzaam over zijn gezicht terwijl hij met engelengeduld aan de telefoon uitlegt dat de eenhoorn een mythisch dier is dat nooit echt bestaan heeft. Even verderop somt een andere bibliotheekmedewerker de titels op van de vijftig boeken die iemand nog thuis heeft. Het is een wonderlijk gevarieerde lijst, die nieuwsgierig maakt naar de persoon aan de andere kant van de lijn. Het is de openingsscène van de nieuwe, ruim drie uur durende documentaire van Frederick Wiseman, Ex Libris – The New York Public Library, die in Amsterdam twee keer vertoond werd tijdens het documentairefestival IDFA.
Frederick Wiseman geldt als een van de belangrijkste voormannen van de ‘direct cinema’, een manier van filmmaken waarbij het vooral gaat om de pure observatie. De 87-jarige Wiseman maakte ongeveer vijftig documentaires, die bijna allemaal twee of drie uur lang zijn, onder andere over de Londense National Gallery, Le ballet de l'Opéra de Paris, de New Yorkse wijk Jackson Height en Berkeley University.

Gevraagd naar de reden waarom hij voor zijn nieuwste documentaire de bibliotheek van New York als onderwerp koos, zegt Wiseman: ‘Because I love the library, en omdat ik behoefte had aan positiviteit, omdat ik er goede zin van krijg. It's better than prozac! De bibliotheek staat voor alles wat Donald Trump haat: kennis, leren, tolerantie, openheid, inclusivity,’ zegt hij met nauwelijks verholen haat jegens Trump.

In de van hem bekende kalme observerende stijl volgt Wiseman in Ex Libris medewerkers en bezoekers van de bibliotheek. In soms lange scenes zonder commentaar of interviews, geschoten over een periode van twee jaar, registreert de camera simpelweg wat er gebeurt. Vaak zijn het statische shots, die juist in de volle breedte de dynamiek en vitaliteit van de New Yorkse bibliotheek vastleggen. We zien de intense aandacht op de gezichten terwijl de camera zwenkt over het publiek dat aanwezig is bij een openbaar interview met Richard Dawkins, die zijn afschuw van godsdienst nog eens verwoordt, het lachen van de mensen die aanwezig zijn bij een interview met Elvis Costello, het hartstochtelijke betoog van een zeventigjarige dame die tijdens een leesclubbijeenkomst uitlegt waarom ze zich zo herkent in Liefde in tijden van cholera van Gabriel García Márquez. We zien een medewerkster van de slechtziendenafdeling uitleggen hoe de brailleschrijfmachine werkt en we zien medewerkers van de Picture Collection aan een groep bezoekers uitleg geven over de collectie, die vrij toegankelijk is en bedoeld om ook echt gebruikt te worden door kunstenaars. ‘Andy Warhol stole lots of stuff from us,’ aldus een van de medewerkers. Als een fly on the wall is de camera aanwezig bij enkele board meetings, waar we directeur Anthony Marx en zijn team zien worstelen met verschillende dilemma’s: hoe verhoudt de private financiering zich tot de publieke financiering, hoe kan de publieke financiering ingezet worden om private financiering los te krijgen en vice versa? Hoe moet het aankoopbudget ingezet worden als het gaat om de verhouding tussen de fysieke collectie en de e-books in het licht van maandenlange wachttijden en is het zinvol om een groot deel van dat budget te gebruiken voor de aankoop van bestsellers waar veel vraag naar is of zien we de bibliotheek vooral als een instelling met een publieke taak die met name incourante titels beschikbaar moet maken en houden? Als het gaat over de vraag wat te doen met de daklozen die de bibliotheek bevolken, valt op dat het juist directeur Marx is die ervoor pleit niet al te zeer vast te houden aan rigide regelneverij, maar te blijven beseffen dat de bibliotheek een openbare instelling is die toegankelijk wil zijn voor iedereen. Één keer zien we Francine Houben bij een van die besprekingen voorbijkomen, als ze uitleg komt geven over haar visie op de renovatie van de bibliotheek (waarover overigens onlangs de ruim 300 miljoen dollar kostende plannen bekendgemaakt werden).

Wisemans camera is niet alleen aanwezig bij tal van activiteiten in de centrale bibliotheek, de fameuze Schwarzman Building, maar ook in verschillende filialen in Chinatown, Mid Manhattan, The Bronx en Harlem. Als er daarbij iets in het oog springt, dan is het hoezeer de bibliotheek van iedereen is, hoezeer de diversiteit van New York te zien is onder de medewerkers en de bezoekers. Opvallend daarbij is de rol van de bibliotheek als podium voor tal van lezingen en discussies over diversiteit, inclusiviteit, de zwarte identiteit, slavernij en racisme en de grote mate van eloquentie en eruditie die daarbij aan de dag gelegd werd.

Het is een drie uur durende lofzang op de bibliotheek, maar meer nog is het misschien wel een ode aan New York en aan zijn inwoners, die de bibliotheek maken tot wat zij is.

Misschien een idee voor de Koninklijke Bibliotheek om Wisemans documentaire te vertonen tijdens het Nationale Bibliotheekcongres op 20 maart?

In het kader van IDFA in Groningen wordt Ex Libris komende zaterdag, 25 november, om 13.00 uur vertoond in het Groninger Forum.
Vanavond wordt om 22.45 uur in het programma IDFA Inside een gesprek tussen Connie Palmen en Frederick Wiseman uitgezonden . 



Reacties op dit artikel (0)

Er zijn nog geen reacties.

Schrijf een reactie

Naam
E-mailadres (?)
Reactie
 

Gastblog

Wat deed jij tijdens de Week van de Mediawijsheid? Maaike van der Pal

Wat deed jij tijdens de Week van de Mediawijsheid? Voor mij geen rustig achter-het-bureau-weekje. Ik deed onderzoek naar media. Online en offline media, in de bibliotheek. Ik zocht bijvoorbeeld naar informatie over bijzondere sporten (‘Lacrosse? Dat is gewoon hockey met een netje, juf’). En... Lees verder