HomeRubriekenArtikel
voetnoot

Ontmoeting KB en directeuren: voldoende intentieverklaringen voor één bibliotheeksysteem?

Wim Keizer
15-10-2017
Ontmoeting KB en directeuren: voldoende intentieverklaringen voor één bibliotheeksysteem?
Gaat 90 procent van de Nederlandse openbare bibliotheekorganisaties, met samen een bereik van 70 procent van de burgers, meedoen aan een landelijk bibliotheeksysteem? Op die vraag was 10 oktober, tijdens een door de Koninklijke Bibliotheek (KB) in Utrecht georganiseerde bijeenkomst voor directies van openbare bibliotheken en provinciale ondersteuningsinstellingen (POI’en) nog geen antwoord te geven.  
Marc van den Berg, hoofd Innovatie & ICT bij de KB, kwam na een inleiding over de gang van zaken tot nu toe en de geconstateerde grote voordelen met een ‘dagkoers’ van de door de KB georganiseerde draagvlakpeiling. Die liet zien dat ruim de helft van de bibliotheken de gevraagde intentieverklaring nog moet toesturen, om aan de vereiste percentages te komen. Daar hebben ze de tijd voor tot maandag 16 oktober. Inmiddels hebben bibliotheken die ‘ja, mits’ willen antwoorden gezamenlijke voorwaarden geformuleerd, via Chris Wiersma, directeur van denieuwebibliotheek in Almere. De KB maakte daar 9 oktober melding van.

Naast het ene systeem stonden er 10 oktober nog drie andere onderwerpen op de agenda: het bestaande leenmodel voor e-books, de ‘sustainable development goals’ (SDG’s) van de Verenigde Naties en de Actieagenda bij de Innovatieagenda.

Kan het met minder?
De presentatie van Van den Berg over de haalbaarheid van één systeem riep de vraag op of het niet met minder deelname dan 90% kan. Waarop Van den Berg antwoordde dat het met minder geen zin heeft, daar er dan toch weer te veel kostbare afwijkingen moeten komen (koppeling systemen aan landelijke digitale infrastructuur). Hij noemde het een project dat voor de KB ongekend groot is (tussen 6 en 8 miljoen euro plus de KB-inzet). Vervolgens werd ook gepraat over de verdere beslismomenten. Een intentieverklaring afgeven is nog niet juridisch bindend, maar geeft wel aan dat de desbetreffende bibliotheek serieus van plan is mee te doen, als aan de voorwaarden voldaan wordt.
Beslismomenten komen er nog over de governance, de financiering, het programma van eisen en de migratiemomenten.
Ook werd gevraagd of de datum voor de intentieverklaring niet later kan, maar daar zag Marc van den Berg geen heil in: ‘Welke datum is wel goed? Het gaat om een intentieverklaring. Juridisch bindende verklaringen zijn pas nodig als we gaan aanbesteden.’
Sommige aanwezigen vonden de ‘dagkoers’ nog erg laag, maar dagvoorzitter Jos Debeij, hoofd Bibliotheekstelsel KB, sloot dit onderdeel af met het tonen van optimisme.

Pleidooi bestaand e-bookmodel
Hildelies Balk, KB-hoofd Marketing & Diensten, legde nog eens de sterke punten van het bestaande leenmodel van e-books uit. Grootste voordeel is het principe van ‘one copy multiple users’, waardoor e-books nooit uitgeleend kunnen zijn. Dat zou wel het geval zijn als de uitspraak van het Europese Hof in Nederland wordt toegepast en e-books onder het leenrecht zouden vallen, want die uitspraak geldt alleen voor ‘one copy one user’. Toepassing van de uitspraak zou een minder goede situatie kunnen opleveren. Balk meldde dat er een duurzame relatie met uitgevers is ontstaan, die goed werkt. Het Nederlandse model noemde zij daarmee uniek in de wereld. Dit wil volgens haar echter niet zeggen dat het geen fragiel evenwicht is.

Het aantal titels is van 2014 tot 2017 gestegen van 5000 naar 17.000, het aantal accounts van 118.000 naar 420.000 en het aantal uitleningen van 802.000 naar 3 miljoen.
In de plannen voor 2018 zitten maatregelen om het gebruiksgemak te verbeteren: een nieuw e-bookplatform en een nieuwe app. Het streven is groei naar 20.000 titels, met een pluriform en actueel aanbod.
Dat laatste kan blijkens vragen uit de zaal wel wat beter. Er werd op gewezen dat ook in een model van ‘one copy one user’ meerdere leners tegelijk kunnen lenen, maar dan moeten er wel, net als bij papieren boeken, meer exemplaren van dezelfde titel worden aangekocht. De uitspraak van het Europese Hof zou dus kunnen helpen om meer actuele titels te verkrijgen.
Balk antwoordde hierop dat de uitspraak inderdaad een erkenning inhoudt van het grote belang van bibliotheken in het digitaal lezen en dat deze uitspraak zeker een steun in de rug is bij de gesprekken in de markt. Ze voegde er aan toe dat het huidige aanbod al beduidend actueler is dan velen denken, omdat in onlinebibliotheek.nl juist de nadruk op pluriformiteit wordt gelegd: op de voorpagina worden bewust ook minder bekende titels uitgelicht. Deze boeken worden dan vaak ‘herontdekt’. Bovendien slaagt de KB er al vaker in om actueler aanbod te verwerven; er zijn zelfs uitgevers die alle boeken direct na verschijnen ter beschikking stellen voor inkoop. Balk zei dat ook de KB graag vaker een kortere window time wil (dus meer actualiteit), maar dat te hard duwen niet zal helpen en auteurs ervan kan weerhouden hun werk als e-book uit te laten geven. Ze vond ook dat de bibliotheek niet moet proberen te concurreren met partijen als Bol.com/Kobo. Wat tot enige discussie leidde over de vraag in hoeverre een bibliotheek alleen marktaanvullend moet zijn (pluriform aanbod) of moet voldoen aan de wens van ‘klanten’ om actuele titels te lenen.

Een spreker wilde graag weten hoe het beschikbare geld voor e-content (in 2017 10,6 miljoen euro, in 2018 12,2 miljoen euro) precies wordt verdeeld over databanken, e-books, audiovisuele content, muziek, jeugd & onderwijs en ontsluiting, ontwikkeling en marketing, waar de Kwink Groep c.s. destijds bedragen voor genoemd hadden in het rapport Actualisatie onderzoek digitale content (pdf).
Op de vraag hoeveel van de 420.000 accounts ‘digital only’ zijn van mensen die geen lid zijn van een lokale bibliotheek, antwoordde Balk dat het er ongeveer 3000 zijn.

De onderwerpen ‘duurzame ontwikkelingsdoelen’ (in het Engels afgekort als SDG’s) en ‘actieagenda bij innovatieagenda’ gingen in parallelle deelsessies, dus betreft dit verslag alleen de bijgewoonde sessies.

Duurzame doelen
Bij SDG's legden Heleen van Manen, senior beleidsadviseur bij de KB, en Ingrid Bon, vanuit Rijnbrink tijdelijk manager development programmes bij de International Federation of Libary Associations and Institutions (IFLA), uit wat KB respectievelijk IFLA ermee doen.
Er zijn 17 SDG’s, maar de vraag is op welke de bibliotheek het beste kan inzetten. Ook kan gezegd worden dat de bibliotheek, met de kerntaken informatie en educatieve ondersteuning, eigenlijk alle SDG’s overkoepelt. Een vraag die aan de orde kwam, was hoe de bibliotheken hun zichtbaarheid kunnen vergroten, gekoppeld aan de SDG’s. Dan gaat het over lobby en actie, ofwel ‘be good, and tell it’. Andere vraag is hoe je van ’global naar local‘ komt. De IFLA is bezig met een ‘librarymap of the world’, waarin ook een koppeling wordt gelegd met de SDG‘s. Geopperd werd dat infographics, met de belangrijkste resultaten, ook handig kunnen zijn voor lokale bibliotheken ten behoeve van hun gemeenten en de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG).

Concretisering communities
Bij het onderwerp Actieagenda, geleid door KB-programmamanager Grietje Smit, was belangrijkste aandachtspunt de ‘communities of practice’. Er zijn voor die communities vijftien thema’s geïdentificeerd, maar de communities moeten in 2018 wel concreet worden uitgewerkt.
Cyril Crutz, directeur van Biblioplus, zei wel veel experimenten te zien, maar miste nog de stap er bovenop: op een hoger niveau brengen. In de discussie kwam naar voren dat de vijftien thema’s zich aan het verdichten zijn tot zeven of acht. Er bleek behoefte te zijn om tot een soortgelijke aanpak te komen als bij BoekStart en de Bibliotheek op school, met instrumenten en een overkoepelende aanpak, waar een bibliotheek voor kan kiezen en waarbij zij daar binnen grenzen wel een eigen invulling aan kan geven.

Levien de Boer, moderator landelijke kennisdeling bij de KB, liet zien waar hij mee bezig is en vertelde dat het gaat om verbinden, inspireren en scheppen van een optimale cultuur en omgeving voor kennisdeling. Om daarmee als kennisproducent een bron voor het netwerk te zijn. Een onderwerp dat aandacht vraagt is verbetering van Biebtobieb, ook ten behoeve van de communities of practice.

Adham Laamraoui, manager marketing, communicatie en digital lab bij denieuwebibliotheek, vertelde dat kennis van bibliothecarissen van zijn bibliotheek wordt gedeeld op de blogsite www.biblyo.nl. Vandaaruit wordt verbinding gelegd met de bibliotheekcollecties. De reacties geven aan dat de site succes heeft, maar de vraag is hoe je kunt verduurzamen en naar een volgende fase kunt komen. Hij schetste drie elkaar overlappende cirkels: lokale bibliotheek, KB en instellingen als POI’en, VOB en NBD Biblion. Waar de cirkels elkaar allemaal overlappen ontstaat de optimale koppeling van kennis en middelen.

De dag na morgen
Jos Debeij vroeg in zijn afsluitende, plenaire praatje wat de zaal de KB nog zou willen meegeven. Dat leidde tot de oproep van Hans van Duijnhoven, een van de schrijvers van de essays van de Noord Oost Brabantse Bibliotheken, te kijken naar de dag na morgen. Dan is de helft van de boeken weg en zit de helft van de mensen thuis door automatisering en robotisering. ‘Wat is dan nog de rol van de openbare bibliotheek? Denk na over een heel andere wereld,’ zei Van Duijnhoven.
Debeij antwoordde dat de KB in elk geval nadenkt over de periode na 2018, als het huidige KB-beleidsplan, ‘De kracht van het netwerk’, afloopt.

Tekst: Wim Keizer



Reacties op dit artikel (4)

Wim Keizer
23-10-2017 11:54
En? Halen we 90%/70%?
 
Vorige week maandag, 16 oktober, was de laatste dag waarop openbare bibliotheken nog intentieverklaringen "één landelijk bibliotheeksysteem" konden inleveren.
Ik heb vorige week elke dag op de KB-site gekeken om te weten te komen of 90% van de bibliotheken die samen 70% van de burgers vertegenwoordigen hebben uitgesproken te gaan meedoen.
Me dunkt dat het telwerk dat daarvoor nodig is toch wel in een dag moet kunnen.
 
90%/70%? Is het nu ja of nee?
En  als het nee is, is er dan een plan B?


 
Wim Keizer
23-10-2017 13:40
 
Het is natuurlijk toeval, maar snel nadat ik bovenstaande reactie had geschreven, verscheen er een bericht op de KB-site waarin o.a. staat: "In sommige gevallen is, om de antwoorden op de juiste manier te kunnen interpreteren, een nauwgezette lezing en/of nadere uitleg door de inzenders nodig. De verwachting is dat de einduitslag in november openbaar gemaakt kan worden."
Tsjongejonge, er zijn dus bibliotheken die niet duidelijk "ja, mits" kunnen zeggen.
Die nauwgezette lezingen en/of het wachten op nadere verklaringen geven ondertussen nog mooi gelegenheid te overleggen over de vraag wat er moet gebeuren als 90% van de bibliotheken en/of 70% vertegenwoordiging van de burgers niet gehaald wordt.
En het ging nu nog niet eens om juridisch bindende verklaringen.
Ariane
24-10-2017 20:21
Men staat niet te trappelen... Veelzeggend?
Wim Keizer
25-10-2017 15:16

Misschien. De bibliotheekgeschiedenis laat zien dat bij het afwegen van de voordelen van autonomie tegenover de voordelen van samenwerking, de uitslag toch vrij vaak bij autonomie uitkomt.
Maar nu in dit geval nog niet helder is of de vereiste 90/70% gehaald wordt, is er nog gelegenheid degenen die een onduidelijke intentieverklaring hebben ingediend, alsmede degenen die "nee" hebben gezegd, nog eens indringend in de ogen te kijken.

Schrijf een reactie

Naam
E-mailadres (?)
Reactie
 

Gerelateerde informatie

Gastblog

Leren door te maken Lonneke Jans

Maken. Het is een thema dat in onze samenleving meer en meer aandacht krijgt. Gelukkig maar! Want door te maken krijg je grip op de wereld om je heen, omdat je begrijpt hoe dingen werken. Het motto ‘leren door te maken’, stond ook centraal tijdens het Teacher Maker Camp dat Cubiss samen met... Lees verder