HomeRubriekenArtikel
voetnoot

‘Leer programmeren of word geprogrammeerd’: Vlaamse cultuursector maakt zich klaar voor een digitale mindshift

Elselien Dijkstra
11-09-2015
‘Leer programmeren of word geprogrammeerd’: Vlaamse cultuursector maakt zich klaar voor een digitale mindshift
Voortrekkers van de Vlaamse bibliotheken en cultuurcentra schatten de urgentie van een digitale mindshift hoog in, bleek 4 september in de schouwburg van Kortrijk. Bijna 200 cultuurwerkers waren ingegaan op de uitnodiging van LOCUS/Bibnet om mee te denken over de concrete invulling van hun nieuwe strategie.  
LOCUS en Bibnet, de Vlaamse steunpunten voor respectievelijk het lokale cultuurbeleid en de (digitale) bibliotheek, versmelten tot een nieuwe organisatie. Hun gezamenlijke missie: het ondersteunen van lokale bibliotheken en cultuurcentra bij de uitdagingen van de digitale samenleving. Dit najaar betrekt de nieuwe organisatie de lokale cultuursector actief bij de concrete invulling van haar nieuwe strategie.

Op deze eerste van drie participatiedagen was de deelname van het publiek nog grotendeels beperkt tot luisteren: het grootste gedeelte van de ochtend kon het achterover leunen, en daar nodigden de zachte schouwburgstoelen ook toe uit. Maar dankzij een app met polls (en met de zaalverlichting aan) kon het publiek toch haar stem laten horen via smartphone of tablet. Gemiddeld stemden 96 aanwezigen mee.

Mindshift
Een groot deel van de ochtend draaide om het duiden van de huidige stand van digitalisering. Media-adviseur Jo Caudron (consultant bij Duval Union Consulting en auteur van Digital transformation) gaf een kort overzicht van het denkgereedschap dat hij eerder al uitgebreid in een werkgroep van LOCUS/Bibnet uiteen had gezet. Aan de hand van zeven metaforen leert hij organisaties om zich voor te bereiden op de toekomst. De metaforen dienen om een analyse te maken en te bepalen welke ontwikkelingen versterkend of verzwakkend zijn voor een organisatie. 

Volgens Caudron is het niet een kwestie van of, maar wanneer digital disruption de sector zal treffen, en de lokale bibliotheken en cultuurcentra van de achtbaan van digitale transformatie af zullen roetsjen. Digital disruption is een ontwrichtend fenomeen waarbij door nieuwe technologie de spelregels van een hele sector veranderen, zoals Spotify en iTunes dat voor de muzieksector hebben gedaan en Uber voor de taxibedrijven. Kenmerkend is dat gevestigde namen vaak de controle verliezen door de komst van nieuwe digitale spelers en veranderde gebruikersverwachtingen. Door deze evolutie te erkennen en op tijd een aangepaste strategie te ontwikkelen, kunnen organisaties proberen om mee te blijven sturen. Doen ze dat niet, dan zijn ze de controle volledig kwijt, aldus Caudron.

Een van Caudrons belangrijkste adviezen was dat digitale transformatie geen randfenomeen is. Het betekent niet dat één techneut in de organisatie alle ict up-to-date moet houden. ‘Het vergt een mindshift waarbij het digitale de hele strategie van de organisatie dicteert. Niet iedereen hoeft technisch onderlegd te zijn, maar iedereen moet wel digitaal kunnen denken: Wat willen mensen straks van ons en hoe kunnen we daarin onze eigen sterktes aanwenden?’ 

Start-ups
Dat het snel kan gaan illustreerden de twee start-ups Living Concerts en Bksy. Zij presenteerden zichzelf uitdrukkelijk als mogelijke partners voor cultuurcentra en bibliotheken. Op het eerste gezicht lijken de huiskamerconcerten van Living Concerts en het particuliere uitleensysteem van Bksy potentiële ontwrichtende krachten. Waarom zou je nog naar een concert in een cultuurcentrum gaan als je in je eigen huiskamer van live muziek kunt genieten met je vrienden en familie? En waarom nog naar de bibliotheek als je boeken van kennissen kunt lenen met een handige app?

Vooral Jelle Van den Bergh van Living Concerts gaf in zijn presentatie (pdf) goede argumenten waarom zij een aanvulling kunnen zijn op het bestaande aanbod, zonder een bedreiging te vormen. Ze bereiken bijvoorbeeld een ander publiek dan cultuurcentra, dat na een huiskamerconcert misschien ook zin krijgt om een cultuurcentrum te bezoeken. Robbin Reijnen omschreef Bksy in zijn presentatie (pdf) als een instrument dat bibliotheken in kunnen zetten als een nieuwe vorm van leesbevordering. De meeste aanwezigen waren na de vriendschapsverzoeken van de jonge start-ups uitgesproken positief en gemotiveerd om de stap naar de nieuwe digitaal getransformeerde wereld te zetten.

Echoput
Sommigen vonden de scherpe analyse van filosoof Hans Schnitzler, auteur van Het digitale proletariaat, dan ook vrij zwaar. Hij waarschuwde voor de ‘fuik van het internet’ die alleen nog een ‘echoput’ vormt van de eigen verlangens van het individu. Verlangens die niet altijd vanuit het individu zelf ontstaan, maar die aangewakkerd worden door een handjevol bedrijven die met elkaar strijden om de aandacht en de geest van burgers. Schnitzler waarschuwde voor de ‘hel van het gelijke’, ‘verkleingeestelijking’ en ‘blikvenauwing’ die haaks staan op het oude ideaal van culturele vorming en het vermogen tot inleven in de ander. ‘Technologie is nooit neutraal, de ziel van de cybernerds zit in hun gadgets’, waarschuwde hij onheilspellend. 

Het eind van Schnitzlers betoog (pdf) werd iets milder en wat minder benauwend. Volgens hem is het de opdracht van cultuurhoeders om zelf meer gebruik te maken van digitale middelen en het niet alleen aan de cybernerds van Silicon Valley over te laten: ‘Leer programmeren of word geprogrammeerd.’ 

Plan
Bart Beuten, de nieuwe directeur van LOCUS/Bibnet, was de laatste spreker. Hij wil als nieuwe organisatie een ‘evenwichtige kijk op digitalisering bieden, met oog voor zowel de mogelijkheden die digitale ontwikkelingen bieden, maar zonder de problemen uit het oog te verliezen, zoals de dominerende commerciële logica binnen de digitale ruimte, digitale achterstand en het gebrek aan privacy van gebruikers.’ 

Zijn plan is om lokale cultuurcentra en bibliotheken te ondersteunen bij het experimenteren met digitale initiatieven door hen financiële en personele middelen aan te reiken. Duidelijk gedefinieerde maatschappelijke doelstellingen en een duurzame verankering in de lokale cultuurpraktijk moeten bij die projecten het uitgangspunt zijn. Daar horen natuurlijk ondersteunende IT-ontwikkelingen en sterke digitale content bij. Succesvolle experimenten zullen worden opgeschaald naar duurzame bovenlokale diensten.

Tijdens de volgende bijeenkomst, op 12 november in het Vlaams Parlement, worden de concrete mogelijkheden samen met het werkveld verkend. Begin volgend jaar zullen de eerste lokale projecten worden opgestart. LOCUS/Bibnet doet daarvoor binnenkort een projectoproep.

Meer info:
Zie de website van LOCUS/Bibnet voor de volledige column van Hans Schnitzler, de presentaties van Jelle van den Bergh en Robbin Reijnen en uitgebreide (video)verslagen van de bijeenkomst.



Reacties op dit artikel (0)

Er zijn nog geen reacties.

Schrijf een reactie

Naam
E-mailadres (?)
Reactie
 

Gerelateerde informatie

Gastblog

Verboden vruchten: over de verleiding van drank, moeilijke woorden en conducteurs Tamar van Moolenbroek

Door de walmen van mijn Kiosk-koffie staar ik dromerig voor me uit. Of toch nog dromend? Ligt het aan mij, of worden ze echt met de dag jonger en knapper? Opeens weet je het... je zoekt een conducteur! Lees verder