HomeRubriekenArtikel
voetnoot

Open online workshop ‘Digitaal bijblijven’ (deel 2)

Jan de Waal
21-05-2015
Open online workshop ‘Digitaal bijblijven’ (deel 2)
Samen met Bibliotheekblad heeft Jan de Waal een online workshop ontwikkeld om op een leuke manier te oefenen in het zoeken in allerlei databanken en bronnen en zo al doende een aantal handige tools te leren kennen.
Het gaat om een serie van drie artikelen, gekoppeld aan een aantal vragen, om het digitale kennisniveau van de deelnemers bij te slijpen en te testen. Dit is het tweede artikel in de reeks.

In dit tweede deel gaan we vooral in op zoeken in YouTube en de Wayback Machine. Daarnaast zullen in de vragenserie ook de in deel 1 genoemde bronnen gebruikt worden. (Voor de antwoorden op de vragen van deel 1, zie hier)

Na een korte inleiding over (zoeken in) YouTube en de Wayback Machine staan de zoekvragen centraal. Iedereen kan meedoen, maar dit experiment is vooral bedoeld voor medewerkers in de bibliotheek. Het is geen wedstrijd, maar een open online workshop. Het gaat vooral om het plezier in het puzzelen met de vragen en daarom is het niet opgezet als een competitie. Het is niet tegen te houden als mensen oplossingen gaan twitteren of facebooken, maar doe het liever niet. Gun ieder zijn of haar plezier in het puzzelen (of ‘worstelen’) met de vragen.

De vragen zijn gebaseerd op praktijkvoorbeelden die je in je eigen bibliotheek kunt tegenkomen. De antwoorden zijn te vinden in de databanken en bronnen die je als bibliothecaris vaak zult gebruiken.

Bij iedere workshop horen een Slideshare-presentatie (pdf) en een aantal vragen die online te beantwoorden zijn. Deze workshop is geschikt voor iedere frontoffice medewerker of bibliotheekmedewerker.

Meedoen kan anoniem met een zelfgekozen ‘gebruikersnaam’. Leuker is het om een certificaat (dat verder overigens geen officiële status heeft, maar een aardige bevestiging is van het feit dat je het goed gedaan hebt) en je score te ontvangen. Geef in dat geval je e-mailadres op.

De vragen graag beantwoorden voor 22 juni 2015. De antwoorden worden bekendgemaakt bij publicatie van de volgende aflevering in deze serie online workshops, op 23 juni op deze website.

De vragen kunnen beantwoord worden via dit formulier.

Zoeken in YouTube
April 2015 vierde YouTube haar tiende verjaardag. Een wereld zonder YouTube is bijna niet meer voor te stellen. YouTube heeft nu meer dan 1 miljard gebruikers. Sinds november 2006 is Google eigenaar van YouTube. Google betaalde een overnamebedrag van 1,65 miljard dollar voor het toen nog jonge bedrijf. In 2006 werden er zo'n 65.000 filmpjes per dag op YouTube gezet en per dag bekeek men meer dan 100 miljoen filmpjes. Dat waren in 2006 al onvoorstelbare getallen, maar negen jaar later zijn de gebruikscijfers nog eens een veelvoud daarvan.

YouTube in cijfers in 2015:
• 4 miljard video’s worden er per dag op YouTube aangeklikt
• 1 miljard mensen gebruiken YouTube
• Elke minuut wordt er 300 uur aan videomateriaal naar YouTube geüpload
• Het aantal uur per maand dat mensen video's bekijken op YouTube, stijgt elk jaar met 50%
• YouTube is gelokaliseerd in 75 landen en is beschikbaar in 61 talen
• 50% van de YouTube-filmpjes bekijkt men op een mobiel apparaat.

YouTube is, na Google en Facebook, de meest gebruikte zoekmachine. Zoeken in YouTube is relatief eenvoudig, maar als je iets speciaals zoekt dan wordt het lastiger. Vooral het ontbreken van een goede omschrijving van het filmpje zorgt voor een gebrekkige vindbaarheid.

De zoekmogelijkheden van Google zijn ook te gebruiken in YouTube. Zoeken op “André van Duin” tussen dubbele aanhalingstekens geeft dus (net als met Google) een ander resultaat dan zoeken met losse woorden.
YouTube benadert het zoeken wel anders. Bij het zoeken op YouTube kun je het zoeken verfijnen met filters. Na invullen van de zoekterm in het zoekvak bovenaan een YouTube-pagina, klik je op de vervolgkeuzelijst ‘Filters’ onder het zoekvak. Je kunt dan bijvoorbeeld filteren op type content (bijvoorbeeld video, afspeellijst of film). Als één video van een Theo Maessen niet genoeg is, kun je bijvoorbeeld een volledige afspeellijst van video's over Theo Maessen vinden door te klikken op ‘Afspeellijst’ onder 'Type resultaat'.

Zoeken op ondertiteling
Als een filmpje een ondertiteling heeft, dan is het mogelijk die ondertiteling in het betreffende filmpje in te schakelen. Het is dan tevens mogelijk om deze ondertiteling te vertalen. Je moet een aantal handelingen uitvoeren (eerst ondertiteling aanzetten, dan op vertalen klikken en dan Nederlands selecteren). Het resultaat is soms redelijk, maar vaak wel wat krom Nederlands. Voor ‘exotische’ talen is het beter om ze in het Engels te laten vertalen, dat levert vaak meer accurate resultaten op. Over een aantal jaar zal het wel prefect zijn.

Commando’s in YouTube
Er is ook een aantal commando’s dat men mee kan geven bij het zoeken.
Op deze pagina staat een overzicht van deze extra comando's. Veel van deze commando’s staan ook bij de filters en bij het testen zag ik niet veel verschil in de resultaten, alleen het ‘channel’-commando zorgde voor andere resultaten.

Channel- of kanaal-commando
Het ‘channel’-commando levert uitsluitend videocontent op die op YouTube is gezet door officiële organisaties. Achter je zoekwoord moet wel een komma staan en daarna het woord ‘channel’. De Nederlandse vertaling ‘kanaal’ kan ook. Met de opdracht: ‘bibliotheek, channel’ krijg je dus alleen video’s van bibliotheekorganisaties te zien.

Google geeft ook enige uitleg over het zoeken in YouTube op deze pagina. Bijvoorbeeld over het zoeken naar video's met ondertiteling en over het gebruik van filters.

Uiteraard zijn er ook nog andere kanalen via welke gezocht kan worden naar (YouTube-)filmpjes, onder andere via DuckDuckGo en Bing. Zie daarover bijvoorbeeld deze blogpost van Raymond Snijders.

Met de Wayback Machine terugreizen in het internet en content van vroeger bekijken

The Internet Archive of Wayback Machine
Als je op zoek bent naar een oude versie van je bibliotheekwebsite, zoals die er bijvoorbeeld vijf of vijftien jaar geleden uitzag, dan kun je terecht bij The Internet Archive met haar zoekmachine de Wayback Machine. De vormgeving en de inhoud van oude websites zijn vaak al lang verdwenen of veranderd, en soms is zelfs de domeinnaam gewijzigd of bestaat de url niet meer. In de Wayback Machine leeft een inmiddels opgedoekte site nog voort. Niet alles wat ooit op internet is gepubliceerd, is via de Wayback Machine terug te vinden, maar wel heel veel: zo’n 475 miljard webpagina’s.

De site is onlangs volledig gerestyled. Er worden, naast webpagina’s, steeds meer andere vormen van digitale content opgenomen in de Wayback Machine, zoals: oude gedigitaliseerde tv-journaals, klassieke cartoons, pro- en anti-oorlogspropaganda, audiobestanden, oude tv-commercials en bijna 4000 volledige oude films. Tevens zijn er drie miljoen e-books te vinden en zijn er oude DOS-games te downloaden. Er valt genoeg te genieten, zoals van nostalgische tv-reclames uit de jaren vijftig. Ontdek het zelf.

Zie ook de achtergrondinformatie over het Internet Archive op Wikipedia.

Wayback Machine
The Internet Archive is een onafhankelijke organisatie die websites archiveert in de vorm van snapshots. Ze streven ernaar om alle websites op het internet volledig te archiveren door met enige regelmaat alle webpagina’s te kopiëren naar hun archief, inclusief scripts, afbeeldingen en links. De Wayback Machine gaat terug tot 1997. Een aantal speciale sites is al van vóór 1997 geïndexeerd. Men kan door de oude versies van websites bladeren aan de hand van het (toenmalige) url ofwel het webadres.

Zoeken
Om te zoeken vul je een url in van de site die je zoekt. Indien de site bewaard is, toont de Wayback Machine ‘snapshots’ van de site die zijn bewaard. Het gaat vaak om meer dan uitsluitend schermafdrukken, zo kan er vaak ook worden gebladerd door de site en kan men zien hoe die betreffende site er uitzag op een specifieke datum. Doorklikken op de linkjes en menu-opties die destijds aanwezig waren, is soms ook mogelijk. Maar helaas werkt niet alles perfect: vaak zijn de linkjes niet meer klikbaar en vooral afbeeldingen ontbreken nog weleens.

De zoekmachine Google heeft geen volledige toegang tot The Internet Archive en daarom moet je The Internet Archive zelf doorzoeken om de juiste informatie te vinden.
Het is wel een mooie tijdmachine om terug te reizen in de wereld van het internet.

De vragen
De vragen van deze tweede vragenronde zijn te beantwoorden door gebruik te maken van de hierboven beschreven bronnen en deels met de in deel 1 beschreven databases. Bedenk wel dat sommige vragen een dubbele bodem kunnen hebben zodat je soms wat verder door moet zoeken om het juiste antwoord te vinden.

Veel plezier met het oplossen van de vragen van deze tweede vragenserie. Gebruik daarvoor dit online formulier.

Sluitingsdatum voor beantwoorden van de vragen: 22 juni.
Bekendmaking antwoorden en verschijning deel 3 in de reeks: 23 juni.

Tekst en foto: Jan de Waal
@digibieb

Terugblik Digitaal bijblijven, deel 1

Een collega werkzaam bij de Bibliotheek Eindhoven komt de eer toe als eerste alle vragen juist beantwoord te hebben. Tot de avond van de sluitingsdag voor inzendingen kwamen er nog antwoorden binnen. In sommige gevallen zijn de vragen door een team opgelost en van één bibliotheek kreeg ik van diverse mensen losse antwoorden binnen. Enkele deelnemers hebben opmerkingen gemaakt over bijvoorbeeld de onduidelijkheid van de flippovraag. We gaan hier rekening mee houden. De nieuwe vragen zijn vooraf getest door een onafhankelijke deskundige.

De vragen die de meeste problemen bleken op te leveren waren:
* Vraag 2, over de flessen Chassagne Montrachet in een bubbelbad. Begrijpelijk, aangezien er rekening moest worden gehouden met een bepaald slimmigheidje.
* Vraag 5, over de LiteRom in Bibliotheek Eemnes.
* Vraag 6, over het aantal vertalingen van boeken van Lionel MacColvin.
* Vraag 10, over de flippo's

Een selectie uit de reacties die via de verschillende kanalen binnenkwamen:
* Mag ik zeggen dat ik de vraag over de wijn in bad een ettervraag vind? ;-) Die houdt me wel bezig, ja :-).
* Heel leuk om te doen, sommige vragen zijn echt wel moeilijk! Of ik heb te weinig geduld ;-).
* Leuk om te doen. Team van @bieblwd is klaar, antwoorden komen z.s.m
* Het was erg leuk om te doen, het deed me weer denken aan de Krakercompetitie van weleer. Ik heb het thuis moeten maken, op de bibliotheek heb ik er geen tijd voor, dus kan ik niet alle bronnen bekijken. Ik heb mijn best gedaan maar er zitten wel een aantal gokken bij;) Bedankt voor jullie inspanningen, ik ben erg benieuwd hoe ik het er vanaf heb gebracht.
* Wat een leuk initiatief. Het heeft mij de afgelopen weken behoorlijk aan het zoeken gehouden. Dankzij jouw opmerking "te doen door iedere bibliotheekmedewerker" dacht ik zo moeilijk zal dat toch niet zijn. Dat doe ik zo even. Niet dus. Het opzoekvirus sloeg toe. Goede antwoorden wilde ik hebben. Ik weet inmiddels (bijna) alles van Delpher, ben weer helemaal ingelezen over de uitspraken van Bart Drenth. Ik kan het alleen niet uitstaan dat ik de kunstenaar van de affiche niet heb kunnen vinden. Is vast Dick Bruna.....
Ik zie uit naar de volgende serie vragen.

Voor de antwoorden op de vragen van deel 1, met uitleg over de beste manier om de vragen te benaderen, zie hier.




Reacties op dit artikel (1)

Wilmiemuskens
1-6-2015 17:00

Ook deze serie vragen weer met veel plezier geprobeerd op te lossen. Een paar heb ik écht niet kunnen vinden. Maar het was weer leerzaam en leuk om te doen! Compliment!

Schrijf een reactie

Naam
E-mailadres (?)
Reactie
 

Gastblog

Wat deed jij tijdens de Week van de Mediawijsheid? Maaike van der Pal

Wat deed jij tijdens de Week van de Mediawijsheid? Voor mij geen rustig achter-het-bureau-weekje. Ik deed onderzoek naar media. Online en offline media, in de bibliotheek. Ik zocht bijvoorbeeld naar informatie over bijzondere sporten (‘Lacrosse? Dat is gewoon hockey met een netje, juf’). En... Lees verder