HomeRubriekenArtikel
voetnoot

Open online workshop 'Digitaal bijblijven' (deel 1)

Jan de Waal
24-04-2015
Open online workshop 'Digitaal bijblijven' (deel 1)
Het valt niet mee om digitaal bij te blijven. Het internet is bijna een levend mechanisme, dat iedere dag verandert. Veel oefenen is nodig om digitaal bij te blijven, zeker als bibliothecaris.
Jan de Waal heeft, samen met Bibliotheekblad, een online workshop ontwikkeld om op een leuke manier te oefenen in het zoeken in allerlei databanken en zo al doende een aantal handige tools te leren kennen.
Het gaat om een serie van drie artikelen, gekoppeld aan een aantal vragen, om het digitale kennisniveau van de deelnemers bij te slijpen en te testen.
Sommige vragen laten je nadenken en andere zorgen voor een grappige wending. Het is ook leuk om digitaal te puzzelen. Het vergroot je kennis en zoekvaardigheden en biedt je daarmee de gereedschappen om klanten met zoekvragen beter te kunnen helpen.

Na een korte inleiding over een aantal databanken en internettools staan de zoekvragen centraal. Iedereen kan meedoen, maar dit experiment, samen met het Bibliotheekblad, is vooral bedoeld voor medewerkers in de bibliotheek. Het is geen wedstrijd, maar een open online workshop. Het gaat vooral om het plezier in het puzzelen met de vragen en daarom is het niet opgezet als een competitie. Het is niet tegen te houden als mensen oplossingen gaan twitteren of facebooken, maar doe het liever niet. Gun ieder zijn of haar plezier in het puzzelen (of ‘worstelen’) met de vragen.

De vragen zijn gebaseerd op praktijkvoorbeelden die je in je eigen bibliotheek kunt tegenkomen. De antwoorden zijn te vinden in de databanken die je als bibliothecaris vaak zult gebruiken. In deze eerste serie vragen komen geen databanken aan de orde die alleen in de bibliotheek te raadplegen zijn, maar open bronnen die buiten de bibliotheek te gebruiken zijn.

Bij iedere workshop horen een Slideshare-presentatie (pdf) en een aantal vragen die online te beantwoorden zijn. Deze workshop is geschikt voor iedere frontoffice medewerker of bibliotheekmedewerker.

Meedoen kan anoniem met een zelfgekozen ‘gebruikersnaam’. Leuker is het om een certificaat (dat verder overigens geen officiële status heeft, maar een aardige bevestiging is van het feit dat je het goed gedaan hebt) en je score te ontvangen. Geef in dat geval je e-mailadres op.

De vragen graag beantwoorden voor 20 mei 2015. De antwoorden worden bekendgemaakt bij publicatie van de volgende aflevering in deze serie online workshops, op 21 mei op deze websit.

De vragen zijn hier te vinden: http://goo.gl/forms/J8pcfk6Lea

Bronnen
De eerste serie vragen kan beantwoord worden door gebruik te maken van de volgende databanken en tools:

Google
De zoekmachine Google is natuurlijk bij iedereen bekend, maar niet iedereen is op de hoogte van alle mogelijkheden van Google. Redelijk bekend is nog de mogelijkheid om in Google te zoeken op exacte woordgroepen door de woorden tussen “dubbele aanhalingstekens” te zetten. (Zie voor meer uitleg de Google-pagina met tips en trucs bij het gebruik van de zoekmachine.)
Ook iets uitsluiten met een minteken voor een woord kan erg handig zijn.
Een van de krachtigste zoekopties van Google is het commando 'site:'. Dat is met name handig voor sites die geen zoekknop hebben of die slecht ontsloten zijn. Het 'site:'- commando gebruik je voor http:// of voor www en achter de url van de site plaats je je zoekterm, voorafgegaan door een spatie. Bij gebruik van bijvoorbeeld [ site:www.digibieb.nl ipad ] vind je alle pagina’s op de betreffende website waar iets over de iPad te vinden is. Het commando werkt alleen in adresbalk van de browser Chrome of in de zoekbalk van Google. (zie ook de website van Google)

Zie voor een overzicht van tips en trucs om te zoeken met Google, de website van Google: www.google.com/intl/nl/insidesearch/tipstricks

Online krantendatabanken
Een van de mooiste Nederlandse databanken is Delpher, ontwikkeld door de KB. Via Delpher kan iedereen fulltext zoeken in historische boeken, kranten en tijdschriften. Delpher Kranten is een van de belangrijkste databanken en bevat ruim acht miljoen krantenpagina’s uit de periode 1618-1995. (Zie ook dit introductiefilmpje over zoeken in Delpher.)

De KB heeft veel meer digitale databanken, waarvan er enkele vrij toegankelijk zijn. Een mooie gratis online handleiding is Digitaal gouddelven bij de KB, van Ewoud Sanders.

Naast Delpher zijn er nog andere krantendatabanken die vrij toegankelijk zijn, zoals: leiden.courant.nu, via welke artikelen in de Leidse kranten die verschenen in de periode 1720-2006, ontsloten zijn. De databank De krant van toen biedt toegang tot oude jaargangen van verschillende noordelijke kranten, zoals het Dagblad van het Noorden, de Leeuwarder Courant en het Nieuwsblad van het Noorden. (Voor uitleg over zoeken in deze databank, zie hier.)

In de bovengenoemde twee databanken zijn, anders dan in Delpher, ook artikelen opgenomen van na 1995.

De Krantenbank Zeeland (samengesteld door de Zeeuwse Bibliotheek in samenwerking met verschillende Zeeuwse gemeentearchieven) was tot voor kort integraal online thuis raadpleegbaar, maar ging in maart van dit jaar vanwege een juridisch geschil over rechten een tijdje 'op zwart', en is sinds 8 april deels (voor de periode tot 1940) weer toegankelijk.
Ook Erfgoed Leiden (de beheerder van bovegenoemde Leidse krantendatabank) heeft te maken met juridische procedures vanwege rechtenkwesties, waardoor de toegankelijkheid tot de databank deels beperkt wordt.
Dat bewijst nog maar eens hoe veranderlijk internet kan zijn en hoe belangrijk het is goed op de hoogte te blijven en je zoekvaardigheden te blijven onderhouden.

Ook kranten uit de omgeving van Blaricum en Laren zijn online doorzoekbaar via bel.courant.nu.

In het overzicht van Nederlandse krantenarchieven op Internet, dat is samengesteld door Eric Hennekam, zijn nog veel meer krantendatabanken te vinden. (Deze bronnen zullen bij de eerste vragenserie echter nog niet gebruikt worden.)

De krantendatabanken vormen een goudmijn voor iedereen die op zoek is naar familieleden, bekenden of historische feiten.

Google Books
Bibliotheken hebben natuurlijk hun eigen catalogi om boeken of andere materialen op te zoeken.

Daarnaast is er ook de catalogus van de 14 grote WSF-bibliotheken: ‘13onder1knop'.

Minder bekend is de Worldcat-catalogus van OCLC, die veel handige zoekopties heeft en waarschijnlijk in de toekomst een grote rol gaat spelen als catalogus voor alle openbare bibliotheken.

Via bovenstaande bronnen zijn boeken natuurlijk niet online fulltext beschikbaar, maar wel via de bibliotheek opvraagbaar.

Totaal anders is Google Books, waarmee wel fulltext kan worden gezocht, in de boeken die door Google gedigitaliseerd zijn. (De boektekst van de na zoeken gevonden boeken waarop geen auteursrecht rust kan men in het geheel inzien of downloaden in pdf-formaat. Als er wel auteursrecht op rust, ziet men maar een klein stukje, een snippet, van de boektekst, namelijk een paar regels rondom het zoekwoord.) Google Books biedt dus de mogelijkheid om volledige boeken te doorzoeken. Dat is handig om bijvoorbeeld informatie over een hoofdpersoon, straatnaam of onderwerp (zoals de veramerikanisering van Nederland) te vinden.

Er is een speciale zoekpagina voor Google Books die de mogelijkheid biedt om op basis van verschillende kenmerken te zoeken in Google Books.

Natuurlijk zoeken we in deze eerste aflevering ook in de website van Bibliotheekblad. Nu het slotje weg is en het Bibliotheekblad-archief toegankelijk is, is dit ook een mooie zoekbron (of niet ?) Ontdek het zelf als je de vraag gaat beantwoorden: ‘Volgens Bart Drenth “gaat het openbare bibliotheekwerk naar de verdommenis als het zich niet opnieuw richt op volksverheffing, maar daarentegen doorgaat met supermarkt spelen.”’

De vragen
Door bovengenoemde databanken te raadplegen zijn alle vragen van de eerste vragenronde te beantwoorden. Let er wel op dat sommige vragen een dubbele bodem hebben zodat je soms in een andere databank moet zoeken om het juiste antwoord te vinden.

In de volgende aflevering van deze serie gaan we dieper in op de verschillende zoekmogelijkheden en op het gebruik van andere databanken.


Veel plezier met het oplossen van de vragen van de eerste vragenserie. Gebruik daarvoor dit online formulier.

Sluitingsdatum voor beantwoorden van de vragen: 20 mei.
Bekendmaking antwoorden en verschijning deel 2 in de reeks: 21 mei.


Jan de Waal @digibieb
Met dank aan Mieke Gorissen van de bibliotheek Venlo



Reacties op dit artikel (0)

Er zijn nog geen reacties.

Schrijf een reactie

Naam
E-mailadres (?)
Reactie
 

Gerelateerde informatie

Gastblog

Wat deed jij tijdens de Week van de Mediawijsheid? Maaike van der Pal

Wat deed jij tijdens de Week van de Mediawijsheid? Voor mij geen rustig achter-het-bureau-weekje. Ik deed onderzoek naar media. Online en offline media, in de bibliotheek. Ik zocht bijvoorbeeld naar informatie over bijzondere sporten (‘Lacrosse? Dat is gewoon hockey met een netje, juf’). En... Lees verder