HomeRubriekenArtikel
voetnoot

Seminar: 'De gemeente staat in de fik'; hoe kan de bibliotheek helpen?

Wim Keizer
18-02-2014
Seminar: 'De gemeente staat in de fik'; hoe kan de bibliotheek helpen?
´De gemeente staat in de fik, zij is een burning platform´. Uitspraak van Maarten Crump, associate partner bij The Alignment House, vrijdagmiddag 14 februari tijdens het seminar OnzeBieb.Nu! Er waren zo’n tachtig deelnemers aan de door The Alignment House georganiseerde bijeenkomst. Politici, ambtenaren, bibliotheekdirecteuren en -personeelsleden.
Onder hen ook directeuren uit het groepje dat naar het maatschappelijk hart wil. Uit dat groepje waren Hanneke Veen (Assen) en Ton van Vlimmeren (Utrecht), samen met Gemma Wiegant van De Tweede Verdieping (Nieuwegein), sprekers op het seminar. Crump meldde dat er inmiddels sprake is van een ‘B7’*. Jos Debeij van Bibliotheek Deventer (tevens bestuurslid VOB) bleek te zijn afgehaakt.

Dat ‘de gemeente in de fik’ staat, bleek ook uit de bijdrage (pdf) van Pascal Budding, strategisch adviseur bij de gemeente IJsselstein. Het komt erop neer dat de gemeenten alles op alles moeten zetten om op tijd klaar te zijn voor de drie grote decentralisaties (werk en inkomen, jeugdzorg en AWBZ/WMO). De gemeenten lopen nu al achter de feiten aan en zijn heel hard aan het rennen. In dat klimaat is het hinderlijk dat er dan ook nog allerlei partijen als bibliotheken om aandacht vragen. Daar is nu geen tijd voor, dat vinden wethouders en ambtenaren lastig. De focus ligt op voorbereiding en op cijfers (hoeveel mensen, hoeveel geld). De datum 1 januari komt snel dichterbij.

Strikt en realistisch
Hoe voorkom je dat je als bibliotheek (of andere instelling) wordt wegbezuinigd tegen (bijvoorbeeld) de jeugdzorg? Daar zijn volgens Budding twee antwoorden op. De eerste is dat je als instelling strikt en realistisch in je basisfuncties moet zijn en daarnaast samenwerking moet zoeken met partners. Niet de (subsidie)vraag moet de insteek zijn, maar het antwoord dat je samen met andere partners kunt geven aan de wethouder of het aanbod dat je kunt doen. Die samenwerking met andere partners past ook in het centrale idee achter de grote decentralisaties, namelijk dat het ermee gemoeide geld op één hoop kan worden gegooid, omdat er ontschotting moet komen: bundeling van activiteiten tot één aanpak.
Het gaat om een gigantische operatie, waarbij gemeenten er in één keer een derde van hun hele begroting bij krijgen. Maar met tegelijk wel 25% bezuiniging op wat het Rijk momenteel aan dezelfde taken kwijt is. Gemeenten kunnen volgens Budding nog niet inschatten hoe die bezuiniging uitpakt, maar het staat wel vast dat mensen veel meer zelf moeten doen. Plus dat er een grote rol van de ‘maatschappelijke partners’ moet komen. En daar liggen dus kansen voor de bibliotheek, samen met partners. Er moet een integrale aanpak komen, wat verbreding en verbinding betekent met onderliggende domeinen. Niet meer de afdeling welzijn voor de eenzame ouderen, de afdeling sport voor de bridgeclub en de afdeling cultuur voor het toneel, maar een integrale benadering. Geen gemeentelijke, maar een gezamenlijke omslag, geen deelproblemen, maar uitgaan van ‘één gezin, één plan, één regisseur’.

Actieve intermediair
Crump sloot hier in zijn bijdrage (pdf) nauw op aan. Van David Lankes had hij het begrip ‘active librarian’ meegenomen: een bibliothecaris die relevant is voor maatschappelijke vraagstukken. Ook had Crump het Unesco-manifest onder de loep genomen, met trefwoorden als ‘participatie’, ‘ontwikkeling van democratie’, ‘individu’ en ‘sociale groepen’. De bibliothecaris als actieve intermediair tussen gebruikers en bronnen. Maar het woord ‘boek’ of ‘e-book’ komt in het manifest niet voor.
In de tekst van het voorstel-Stelselwet zijn de meest voorkomende woorden ‘KB’ en ‘digitale bibliotheek’. De tekst van het rapport-Cohen vond Crump heel wat evenwichtiger, met ook woorden en begrippen als ‘mensen’, ‘kennis’, ‘informatie’, ‘lezen’, ‘vaardigheden’, ‘toegang’, ‘maatschappelijk’, ‘allianties met lokale partners’, ‘gezamenlijk optrekken’, ‘meer connectie, minder collectie’.

Sterk en zwak
Sterke punten van de bibliotheek zijn volgens Crump: onafhankelijk, neutraal, toegankelijk, laagdrempelig, enorm bereik, genereert traffic, betrouwbaar en betrokken. Maar tegelijk zijn andere kenmerken: koninkrijkjes, reservaat, hopeloos verdeeld, innovatie niet in primair proces en geen strategisch partner gemeente. En dat laatste is hard nodig. De bibliotheek heeft als kernfuncties, lezen, leren, informeren, kunst & cultuur en ontmoeting & debat maar de gemeenten zijn bezig met zorg & welzijn, werk & inkomen en economie.
Hoe kun je dat bij elkaar brengen? Crump citeerde Hans van Velzen (OBA): ‘Zo speelt op dit moment in Amsterdam de inburgering een grote rol omdat er veel rijksmiddelen wegvallen. Wij springen nu heel duidelijk in dat gat door te laten zien dat wij daar de voorzieningen voor hebben.’
Om partner te kunnen zijn, moeten de bibliotheken opschalen naar het juiste niveau. Een belangrijke vraag is wat in 2017 de online-overheid betekent voor 1,3 miljoen laaggeletterden en voor migranten en ouderen. Kan de bibliotheek fungeren als knooppunt voor kennisdeling van het rijk op bijvoorbeeld het gebied van cybercrime (Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid), Of als intermediair distributiekanaal voor voorlichting over veiligheidsvraagstukken van burgers. Als voorbeelden uit de VS noemde hij het zich via de bibliotheek laten inschrijven voor Obamacare en het zoeken van werk via de bibliotheek.
De B7 willen het actief gaan aanpakken. Crump zei dat een sterke bibliotheek verder kijkt dan de Stelselwet en haar aanbod en assortiment herdefinieert vanuit eigen kernopgaven en competenties. En daarbij ook een sterke maatschappelijke partner is. Eerst functioneel naar de bibliotheek kijken en dan pas naar mensen, stenen en ICT.
Een sterke bieb schuift op naar ‘het maatschappelijk hart’’, mede onder druk van de gemeenten. Zij kiest positie en is slagvaardig op het juist schaalniveau.

Crump plette ervoor dat de groep van zeven zich gaat uitbreiden. De wethouders zitten met knopen in hun maag en de bibliotheek kan heel relevant voor hen zijn.

Vier sessies
Na de pauze waren er vier sessies die elk twee maal gehouden werden, zodat de aanwezigen aan twee sessies konden deelnemen.

Ik koos voor ‘Positioneren in het maatschappelijk hart’ door Ton van Vlimmeren en Gemma Wiegant en ‘Aansluiting Burger met Online-overheid’ door Arjan Beune (Stichting Lezen en Schrijven) en Winand Steggerda (The Alignment House).

Naar de kerntaken
Van Vlimmeren zei dat de bibliotheek, gegeven haar missie, zal moeten opschuiven. In de missie staat dat de bibliotheek wil werken aan de ontplooiing van mensen door middel van leren en zich informeren en aan ondersteuning van mensen in de vaardigheden die daarvoor nodig zijn. De veranderingen die op de gemeenten afkomen zijn enorm en er bestaat nog nauwelijks zicht op de impact die het allemaal zal hebben. Maar het raakt iedereen. De bibliotheek wil de inzet van haar middelen verschuiven van boekdistributie naar de kerntaken. Daar sluit op aan dat de bibliotheek mensen informeert door middel van lezingen, ontmoeting en debat.

Informatiebijeenkomsten
Wat Bibliotheek Utrecht nu al concreet doet is het organiseren van een serie informatiebijeenkomsten over de decentralisaties, in samenwerking met de Landelijke Organisatie van Cliëntenraden (LOC). Bijdragen daaraan worden geleverd door de wethouder zorg, de burgemeester, wetenschappers, coöperatieve vormen van zelforganisatie en de Rabobank. Er zijn tot heden vier bijeenkomsten geweest, waar 40 tot 105 mensen aan deelnamen. Van Vlimmeren gaf aan dat het initiatief duidelijk voorziet in een behoefte en dat het iets is wat de bibliotheek niet eerder al deed. Er wordt nu gekeken wat er verder kan, in samenwerking met gezondheidscentra.

‘Meer dan een bibliotheek’
Gemma Wiegant (Nieuwegein) gaf aan dat haar bibliotheek, met de naam ‘De Tweede Verdieping’, de slogan ‘meer dan een bibliotheek’ gebruikt. Er is bewust voor gekozen niet het landelijke logo te voeren, daar de bibliotheek een lokale identiteit heeft en er voor de lokale bevolking is. Uit onderzoek was gebleken dat Nieuwegeiners veel behoefte hebben aan informatie over de preventie van gezondheidsproblemen en andere informatie op het terrein van de gezondheid. De bibliotheek zag in dat het uitlenen van boeken niet haar maatschappelijke toekomst is. Gekozen is voor samenwerking met de Stichting Welzijn en de eerstelijns-gezondheidzorg. ‘Dat klinkt simpel’, zei Wiegant, ‘maar dat is het niet, want die branches zijn heel anders dan de onze.’
De samenwerking is wel op gang gekomen en de bibliotheek participeert in de buurt-zorgteams. Samen met de Stichting Welzijn en de eerstelijns-gezondheidszorg is de website Nieuwegeingezond.nu opgezet, met de bedoeling mensen ‘in hun eigen kracht te zetten’. Het instituut ‘bibliotheek’ is hierin niet belangrijk, hoewel de bibliotheek er wel achter zit. De gemeente is heel blij met deze activiteiten van o.a. de bibliotheek.

Droom en ratio
Arjan Beune van de Stichting Lezen en Schrijven stelde de vraag wat het streven van het kabinet om in 2017 een volledig digitale overheid te hebben gaat betekenen voor de 1,3 miljoen laaggeletterden in ons land. De deelnemers konden afwisselend in twee groepjes, ‘ratio’ en ‘droom’, nadenken over dit probleem. Als droom kwam eruit dat de bibliotheek de ‘hotspot’ moet worden waar mensen heen kunnen en als ratio dat de bibliotheek, samen met andere partners in de regio, de logische partner moet zijn om laaggeletterdheid en digibetisme te bestrijden.

Na afloop van de twee maal vier sessies was er een plenaire terugkoppeling

Profielen
In de sessie van Hanneke Veen (Assen) en Jenna Kleingeld (The Alignment House) werd gesproken over de vraag hoe je inzicht kunt krijgen in ‘het maatschappelijk hart’ door middel van een Publieke Waarden Scan. Het gaat om profielen van mensen in postcodegebieden. Met inzicht van je klanten in de verschillende gebieden kun je gericht en actief partijen benaderen voor allianties en partnerschap.

Omdenken nodig
Bert Kersten van het REA College Nederland vertelde hoe jongeren met een beperking kunnen worden voorbereid op een zelfstandige toekomst. Dat is niet onmogelijk, maar wel complex door de combinatie school/werk/zorg met hun (nu nog) verschillende stelsels. Er is niet één loket waar zij terecht kunnen. Dat te veranderen eist ‘omdenken’.

Ruilverkaveling
Dagvoorzitter Peter Sieben van The Alignment House eindigde met op te merken dat het echt van gemeentelijk naar gezamenlijk moet. ‘Niemand redt het meer alleen, we zitten in een enorme ruilverkaveling. Ik hoop dat deze dag er aan bijgedragen heeft om de juiste keuzen te kunnen maken.’

Rondetafelconferenties
Maarten Crump kondigde als vervolg op het seminar twee rondetafelconferenties aan in het stadhuis van Oudewater: op 20 maart over ‘de bieb, zorg en welzijn’ en op 2 april over ‘de bieb, participatie en werk’. Beide sessies van 16.00 tot 21.00 uur, met een etentje erbij.

Vervolg van B7
Op de vraag hoe het groepje directeuren verder gaat, antwoordde Lotte Sluyser (Zuid-Kennemerland): ‘Er zijn zeven bibliotheken die hier actief samen mee doorgaan (B7). Daarnaast een groeiende groep andere bibliotheken die melden dat ze mee willen doen. Waarschijnlijk gaan we werken in twee ‘ringen’. We gaan met The Alignment House een project doen richting landelijke lobby (bij politiek en bijvoorbeeld verzekeringsmaatschappijen) en pers. Dit alles stap voor stap, afgestemd met Francien van Bohemen van de VOB. Binnenkort is een document daartoe klaar. Er wordt gewerkt aan informatie voor positionering en dienstenaanbod. Wordt vervolgd.’

*) De B7 zijn de directeuren van de Bibliotheken Assen, Hoorn, Lek & IJssel, Noord Oost Brabantse Bibliotheken (Oss e.o.), Utrecht, Zuid-Kennemerland en Zwolle.

Eerdere artikelen rondom ‘de B7’ verschenen op 10 januari, 14 januari en 30 januari.

Op 3 december 2013 organiseerden ProBiblio en Bibliotheek Servicecentrum Utrecht (BiSC) ook een conferentie over de drie grote decentralisaties, waarvan een verslag verscheen op 13 december. Er komt een vervolgbijeenkomst, waarschijnlijk in juni.

Tekst: Wim Keizer



Reacties op dit artikel (2)

Theodoor deLange
20-2-2014 11:36
 Een goeie ontwikkeling dat de bibliotheek nadenkt over de toekomst en structureel probeert haar rol in de maatschappij relevant te houden. Alleen dan heb je als bibliotheek en als branche een toekomst.

Het ligt voor de hand dat je daarbij zoveel mogelijk aansluit bij de behoeften die in die markt leven. En ook al zal de focus voor wat betreft het gebruik van bibliotheekdiensten op de burger liggen, indachtig het Unesco manifest, andere partijen spelen een cruciale rol om burgers te kunnen bereiken en als (gedeeltelijke) financier van deze dienstverlening.
Dat zullen gemeenten zijn, maar ook semi-overheid of zelfs commerciële bedrijven kunnen bereid zijn om voor je diensten te betalen. Als je maar toegevoegde waarde levert.

En als het maar past binnen je kernfuncties. Al je handelen moet daar immers op gebaseerd zijn. Het is daarbij essentieel om “je zaakjes op orde te hebben” om te weten hoe en eventueel ten koste van welke bestaande “producten”, die nieuwe vormen van dienstverlening kunnen worden ingepast in de bedrijfsvoering.

Het heden is daarmee het fundament voor de toekomst. Dit fundament, met daarop de vele initiatieven binnen de branche, zoals onder andere voortkomend uit de bijeenkomst van 14-2, zullen leiden tot het echte bouwen aan “de bibliotheek van de toekomst”.

Om dat fundament zo helder mogelijk te krijgen is afgelopen week een enquête verstuurd naar bibliotheekdirecteuren. In een 10-tal vragen wordt op bibliotheken2025.nl/onderzoek zoveel mogelijk getracht om de maatschappelijke waarde van de bibliotheek èn de mate van interne en externe sturing daarop , specifieker te definiëren.

Het bouwen aan het fundament en het vaststellen waar je toekomst ligt zijn hierbij natuurlijk deels parallelle trajecten. Je hebt immers beide nodig om je route te kunnen bepalen.

Theodoor de Lange-Longus
Wim Keizer
20-2-2014 17:41

Aanvulling op verslag

Inmiddels staan alle op 14 februari gehouden presentaties op http://onzebieb.nu/.

Schrijf een reactie

Naam
E-mailadres (?)
Reactie
 

Gerelateerde informatie

Gastblog

Herbezinning Wsob: een pleidooi voor een vrijwillig franchisemodel Gert Staal

In de bibliotheeksector roepen we voortdurend tegen elkaar: ‘Bibliotheekwerk is lokaal’. Laten we met elkaar aan de voorkant van dit verhaal constateren: dat klopt ook. Ik zou namelijk de eerste zijn die dat uit eigen observatie kan bevestigen. Echter: een Albert Heijn is ook een lokale... Lees verder