HomeRubriekenArtikel
voetnoot

Denken zonder grenzen in Friesland

Atsje de Vries
11-02-2014
Denken zonder grenzen in Friesland
Kaasschaaf of hakmes; hoe dan ook, er wordt gekort op het bibliotheekwerk en dat heeft gevolgen voor de toekomst van de bibliotheek. De Vereniging van Friese Gemeenten nodigde daarom op 6 februari alle portefeuillehouders uit de provincie uit voor een minisymposium over de toekomst van de Friese bibliotheken.
‘Krimp’, ‘zware tijden’ en ‘keuzes maken’ zijn veelgehoorde begrippen tijdens de koffie voorafgaand aan het symposium. Het zet de toon en het is aan de sprekers om daarop de komende drie uren een ander licht te laten schijnen. Gedeputeerde Jannewietske de Vries krijgt van dagvoorzitter Gerard van Klaveren, burgemeester van Weststellingwerf en portefeuillehouder cultuur van de Vereniging van Friese Gemeenten, als eerste het woord. Zij ziet vooral kansen in het gebiedsgericht werken. ‘Om voorzieningen voor alle inwoners bereikbaar te houden, is het nodig om over gemeentegrenzen heen te kijken.’ Er wordt instemmend geknikt. Daarnaast ziet ze kansen in nieuwe vormen van bibliotheekwerk. Ze wil boeken laten werken voor de ‘mienskip’ (de samenleving); door boekenruil bijvoorbeeld of boekenkastjes aan de kant van de weg (little free libraries).

Drie rollen voor bibliotheek
Voordat Frank Huysmans, hoogleraar bibliotheekwetenschap, het woord krijgt, mag hij zich van de dagvoorzitter eerst verantwoorden voor de uitspraak  die hij onlangs in een column deed dat ‘het met name de lokale VVD’ers zijn die van de bibliotheek af willen’. Met een knipoog antwoordt Huysmans dat die uitspraak natuurlijk niet op de Friese liberalen van toepassing is. Tijdens zijn lezing meandert Huysmans door de historie van het bibliotheekwerk; van de verzuilde bibliotheken tot de huidige knellende budgetten, van oude media tot e-books, van de rol van de journalistiek tot het ´kliktivisme´. Na deze historische omlijsting ziet Huysmans drie mogelijke rollen voor de bibliotheek: 1) de retailbibliotheek, waar de uitleen gemaximaliseerd wordt, 2) het huis van de gemeenschap, waar de meerwaarde voor de gemeenschap gemaximaliseerd is en 3) het digitale informatieknooppunt, waar de webpresence maximaal is.

In elk geval moet de bibliotheek zich volgens Huysmans herpositioneren om te voorzien in de groeiende vraag naar studie- en verblijfsplekken, als maatschappelijk platform te fungeren en de onuitputtelijke stroom informatie voor mensen te duiden, om de laaggeletterdheid terug te dringen en daarmee de zelfredzaamheid van kwetsbare groepen te vergroten en om alle lagen van de bevolking aan te spreken. Dat herpositioneren kunnen bibliotheken samen met het onderwijs, de omroepen, cultuur, welzijn en erfgoed doen. Alleen zo blijft de return on investment (1:4 tot 1:6 euro/maatschappelijke waarde) hoog.

Moed om laatste bibliotheek te sluiten
Denken zonder grenzen, het lijkt het credo voor dit minisymposium. Ook Jouke Bethlehem is er een groot voorstander van en past het toe in zijn praktijk als directeur van Bibliotheken Noordoost Fryslân en interim-directeur van Bibliotheken Noordwest Fryslân. Bethlehem kijkt niet alleen over de grenzen van de gemeentes in zijn regio, maar gaat ook over een grens die voor veel collega’s een stap te ver is. Hij complimenteert de aanwezige wethouder - gemeend - voor het sluiten van de laatste bibliotheek in de gemeente. Waarom? ‘Het is een voorbeeld van hoe het regionaal denken zich heeft ontwikkeld. Ik heb er respect voor dat een wethouder zijn nek zo ver durft uit te steken door voor te stellen om de laatste bibliotheek in de gemeente te sluiten. Het vraagt moed en kracht om de raad te laten zien dat de alternatieven niet slechter zijn dan de huidige situatie.’
Omdat de betreffende wethouder, Jaap Hijma – overigens geen VVD-wethouder maar een vertegenwoordiger van de FNP (Fryske Nasjonale Partij) – van de gemeente Ferwerderadiel aanwezig is, wordt hem direct gevraagd of dat besluit meeviel. ‘It foel net ôf’ (het viel niet tegen) is zijn reactie. ‘Het is een hele stap, maar er waren wel een paar verzachtende omstandigheden. Zo lag er een goede regiovisie en was de bibliotheek gehuisvest in een “siigerich hok” uit de jaren zeventig, waarin de komende jaren het nodige geïnvesteerd moest worden. Daarnaast waren alle scholen in de gemeente al voorzien van goede en goedbezochte mediatheken. Bovendien was de laatste bibliotheek in Hallum 16,5 uur per week geopend, maar de kachels stonden natuurlijk wel alle 168 uur per week aan. Dat maakte het relatief gezien een dure bibliotheek. Toen ik die argumenten aan de raad presenteerde, zeiden ze volmondig ja tegen het voorstel om ook de laatste bibliotheek in de gemeente te sluiten.’ (Zie voor meer informatie over deze regionale aanpak onder andere ook dit bericht en het artikel ‘We realiseren een kostenbesparing én een betere dienstverlening’, dat verscheen in Bibliotheekblad nr 15, 2011 - pdf, inloggen vereist.)

Oplossing vanuit lokale gemeenschap
Ook Sytske Atsma, directeur van Bibliotheken Mar en Fean (voorheen Bibliotheken Súdsúdwest Fryslân), moet bibliotheken sluiten. Drie vestigingen, tenminste dat was de intentie. Inmiddels is voor twee locaties een andere oplossing gevonden. Die oplossing kwam vanuit de lokale gemeenschap, omdat bewoners aangaven de ontmoetingsplek die de bibliotheek bood, niet te willen missen. Daarom komt er in IJlst nu een bibliotheekfunctie in het grand café van het lokale zorgcentrum. In Koudum zorgt dorpsbelang voor vrijwilligers die de vestiging bemannen, de bibliotheek zorgt voor adequate opleiding. Atsma ziet mogelijkheden om de toegang tot de bibliotheek digitaal nog groter te maken. Ze houdt daarvoor de resultaten van Het Portaal in Burum in de gaten.

Jacques Malschaert, directeur van Bibliotheekservice Fryslân, vertelt over dat initiatief. In Burum, een dorp met 600 inwoners zijn de afgelopen jaren vrijwel alle voorzieningen verdwenen. Bewoners treffen elkaar daardoor minder en daar moet Het Portaal verandering in brengen. Het Portaal is onder meer een digitaal gemeenteloket, een marktplaats voor hulpvraag en hulpaanbod, een online gezondheidsloket en een boekenleen en -ruilplek. Die functies zijn toegevoegd nadat dorpsbewoners is gevraagd wat ze het meeste misten. Via het portaal is er toegang tot de digitale bibliotheek, maar bewoners kunnen er ook hun eigen boeken aanbieden. ‘Er komt een webapplicatie waarin bewoners hun eigen boekenkast kunnen zetten. Het is de bedoeling dat bewoners elkaar vervolgens vragen wat ze van een geruild of geleend boek vonden en of ze nog leestips hebben. Dat gesprek versterkt de sociale cohesie in een dorp als Burum.’ Malschaert ziet ook voorbij de dorpsgrenzen kansen voor de app: ‘Het is een goede mogelijkheid voor kernen van 500 tot 1500 inwoners. Het moet niet gezien worden als een vervanging van de bibliotheek, maar meer als een extra dimensie.’

Publieke middelen blijven nodig
Tot slot is het woord aan Jeltje Lieuwes, directeur van openbare basisschool De Pols in Tijnje, tot vijf jaar geleden een zwakke school. ‘Maar inmiddels is er een leescultuur ontwikkeld dankzij Kunst van Lezen, dankzij enkele ouders die met liefde de boekenuitleen verzorgen, omdat we vier dagen per week de dag beginnen met lezen én omdat de mooie boekenkasten direct in het zicht staan. Dat stimuleert ook allemachtig.’

Dat alle sprekers tijdens het minisymposium het belang van de bibliotheek onderkennen, mag geen verrassing zijn, maar dat ze ook stuk voor stuk kansen zien in crisistijd is dat wel. Die kansen zitten onder meer in het openen van de deuren voor andere partijen. In het geven van een maandagochtendgevoel aan zzp’ers, in het verzorgen van cursussen mediawijsheid voor kinderen én ondernemers en in het vormgeven van de digitale overheid bijvoorbeeld. Er zijn dus kansen, ook financieel, maar dat is voor de aanwezige wethouders geen reden om handenwrijvend naar huis te gaan. Want, om met een citaat van Huysmans af te sluiten: ‘Denk vooral niet dat de sociale, culturele en educatieve functies zonder publieke middelen kunnen voortbestaan.’

Tekst: Atsje de Vries



Reacties op dit artikel (0)

Er zijn nog geen reacties.

Schrijf een reactie

Naam
E-mailadres (?)
Reactie
 

Gerelateerde informatie

Gastblog

Verboden vruchten: over de verleiding van drank, moeilijke woorden en conducteurs Tamar van Moolenbroek

Door de walmen van mijn Kiosk-koffie staar ik dromerig voor me uit. Of toch nog dromend? Ligt het aan mij, of worden ze echt met de dag jonger en knapper? Opeens weet je het... je zoekt een conducteur! Lees verder