HomeRubriekenArtikel
voetnoot

Project 'Ik lees de wereld'

Femke van den Berg
21-05-2013
Project 'Ik lees de wereld'
De wereld begrijpen doe je met al je zintuigen. Maar waarnemen en betekenis geven doet iedereen anders. Dat is de overtuiging van Jan van Avezaath, adviseur educatie bij Cubiss, en Hans van Driel, docent aan de Universiteit van Tilburg. Samen zijn ze verantwoordelijk voor het project Ik lees de wereld, waarin de deelnemers worden uitgedaagd betekenis te geven aan wat zij waarnemen. 
Twintig mannen die een brug oversteken naar een dorp, zijn twintig mannen die twintig bruggen oversteken naar twintig dorpen’, zo citeert Van Avezaath een (deel van een) gedicht van Wallace Stevens. ‘Met andere woorden: ieder ervaart de wereld op zijn eigen manier, construeert de werkelijkheid voor zich. Objectiviteit bestaat niet. Dit is een belangrijk uitgangspunt van het project Ik lees de wereld. Theoretisch leunt het sterk op de semiotiek: de studie die wil begrijpen hoe wij de wereld begrijpen. In het project vragen we deelnemers om een situatie met al hun zintuigen waar te nemen en te interpreteren én daarover met elkaar in gesprek te gaan. Al reflecterend wordt dan duidelijk dat ieder een eigen interpretatie heeft van de situatie, gebaseerd op een persoonlijk gekleurde waarneming, en dat elke interpretatie van waarde is. Deze gezamenlijke reflectie maakt je ook gevoeliger voor en meer bewust van de kleuring van de werkelijkheid door anderen, zoals de draai die de media aan de werkelijkheid geven. Het project heeft dus ook mediawijsheidsaspecten. Een ander voorbeeld daarvan: je deelt je interpretatie met anderen. Wat vertel je dan wel en wat niet? Een vraag die ook speelt als je gebruikmaakt van sociale media.’

Hoe het werkt
Om bibliotheekmedewerkers te laten ervaren dat ieder mens de wereld op zijn eigen manier ‘leest’, ontwikkelde Van Avezaath, samen met Van Driel en diens studenten, 25 ‘ervaringsroutes’, die vooral online (en deels offline) kunnen worden gevolgd. Per route staat met name één zintuig centraal. Van Avezaath: ‘In dit project worden de grenzen van lezen en leesbevordering overschreden. Niet het boek wordt gelezen, maar de wereld, met alle zintuigen.’ Door lezen op deze manier breder te definiëren, vinden bibliotheek volgens hem makkelijker aansluiting bij organisaties als musea en filmhuizen.
Iedere route wordt bij voorkeur door een groepje mensen tegelijkertijd afgelegd. Eerst krijgen zij op een scherm, in een traag tempo, een aantal losse beelden en woorden te zien. Vervolgens zien de deelnemers een nieuw scherm met een aantal woorden (zoals 'Ingeborg', 'Ferraz') en beelden (waaronder kleurvlakken, flats, een badkuip), waaruit intuïtief een keuze moet worden gemaakt. Achter elk gekozen beeld of woord hangt een ervaringsroute (een miniles). Kies je bijvoorbeeld 'Ferraz', dan krijg je daarna in hoog tempo een aantal beelden te zien, eindigend met een foto van een man die buiten op straat staat en naar het borstzakje van zijn overhemd tast. Ook zijn er krekelgeluiden te horen. Vervolgens komt er een vraag in beeld: Wat heeft hij in zijn borstzakje? ‘Deelnemers hebben allerlei vermoedens, zo hebben we gemerkt toen we het materiaal met studenten testten’, vertelt Van Driel. ‘De een denkt sigaretten, een ander een sneeuwvlokje.’

Beeld Ik lees de wereld

Uiteenlopende associaties
Om de vraag Wat heeft hij in zijn borstzakje? te kunnen beantwoorden, worden de deelnemers uitgenodigd hun hand in een zakje met voorwerpen te steken, om te voelen (‘lezen met hun vingers’) wat erin zit. Ze mogen niet kijken en moeten op de tast een voorwerp uitkiezen, waarvan ze denken dat het wellicht in het borstzakje zit. Vervolgens krijgt iedereen op het scherm een vraag te lezen: En, heb je er een verhaal bij?
‘Deelnemers komen met de meest uiteenlopende verhalen over de man en zijn voorwerp’, weet Van Driel. ‘Mijn studenten kregen hierdoor echt de ervaring dat je op duizend verschillende manieren naar hetzelfde kunt kijken. En ze merkten dat ze elkaar op een creatieve manier beter leerden kennen.’
Het is volgens Van Avezaath en Van Driel wel belangrijk dat de groepsbegeleider vooraf bedenkt wat hij met de routes wil bereiken. ‘Je kunt ze voor verschillende doelen inzetten, bijvoorbeeld als middel om het groepsproces te bevorderen of om de verbeelding te stimuleren’, zegt Van Driel. ‘De keuze die je maakt, heeft gevolgen voor de nadere inkleding van de minilessen, bijvoorbeeld voor de te hanteren werkvormen.’

Linken naar de bibliotheek
Aan het eind van iedere route worden gebruikers (nu nog) doorgelinkt naar een deelcollectie van de bibliotheek. ‘Bij de route die start met het woord "Ferraz" krijgen zij bijvoorbeeld treffers te zien die te maken hebben met vlinders’, vertelt Van Avezaath. ‘Dit, omdat een van de voorwerpen die de man in zijn borstzakje had mogelijk een vlinder was. In deze route worden de gebruikers namelijk stiekem al een beetje op dat spoor gezet, doordat we ook subliminaal een beeld van een vlinder laten zien. We overwegen echter om het verwijzen naar deelcollecties te laten vervallen en in plaats daarvan een link te maken naar de catalogus. Immers: ieder heeft z’n eigen gedachtegang bij een route. Men zal dus ook informatie willen zoeken over andere onderwerpen, passend bij de eigen associaties.’
De 25 routes zijn niet allemaal op dezelfde manier opgebouwd. Wat ze gemeen hebben, is dat gebruikers worden uitgedaagd zelf betekenis te geven aan wat zij waarnemen.

Workshops
Vanaf september zullen de 25 ervaringsroutes (vijf per zintuig) te vinden zijn op de website www.ikleesdewereld.nl. In het najaar start Cubiss met workshops voor bibliotheken die zelf ervaringsroutes willen ontwikkelen voor en met hun medewerkers of voor hun klanten. Van Avezaath: ‘De inhoud - beelden, geluiden, geuren, smaken en voorwerpen - en werkvormen kunnen aansluiten bij de doelgroep die de bibliotheek wil bereiken met de ervaringsroutes. De inhoud kan ook worden afgestemd met partnerorganisaties als filmtheater, museum, kunstuitleen, archief, onderwijs. Waarom zou je als bibliotheek bijvoorbeeld niet de etensgeurtjes van de plaatselijke kookschool in een van je routes verwerken? Of er beeldmateriaal van een nieuwe tentoonstelling van het museum in opnemen?’

Als de routes gereed zijn, kunnen bibliotheken deze in de vorm van workshops aanbieden aan klanten. ‘Bijvoorbeeld om hun meervoudige geletterdheid te vergroten, als workshop ter stimulering van de verbeelding, ter verbetering van de mediawijsheid of het democratisch burgerschap. Of als associatieve online routes met als eindpunt de catalogus, om klanten te verleiden eens anders te zoeken, als content van de multitouch tafel, als pr-instrument voor een tentoonstelling et cetera’, somt Van Avezaath op. ‘Bij voorkeur zouden ze deze workshops samen met andere culturele instellingen moeten geven, om er zo voor te zorgen dat de bibliotheek niet vervalt in de vertrouwde, enkelvoudige leesbevordering - waar ze trouwens vooral mee door moet gaan, maar niet bij deze workshops.’ De routes kunnen ook worden aangeboden via het onderwijs of via bestaande clubs, zoals leesclubs of groepen van een ouderenbond.

Ik vertel de wereld
Van Avezaath en Van Driel hopen dat Ik lees de wereld ertoe zal leiden dat er in bibliotheekland een discussie op gang komt over de basisconcepten waarmee de bibliotheek werkt, zoals lezen, leesbevordering en de collectie, en dat het project zal leiden tot grensoverschrijdend denken binnen de sector. Zelf zijn ze inmiddels zo enthousiast geworden, dat er al een vervolg op stapel staat: Ik vertel de wereld. ‘Dat draait om de onvermijdelijkheid van gekleurd presenteren, om welke verhalen je deelt met lezers én op welke verschillende manieren je een verhaal kunt vertellen’, zegt Van Driel. Van Avezaath: ‘Ik beschouw bibliotheekcollecties altijd graag als de wereld, bezien vanuit ontelbare perspectieven, vastgelegd op informatiedragers. De wereld volgens Grunberg, volgens Elsschot, volgens Van Royen...’

Tekst: Femke van den Berg
Foto vlinder: Flickr, MarcelGermain
Beeld Collage startscherm: met dank aan Jan van Avezaath


Meer informatie:
- http://www.cubiss.nl/ikleesdewereld
- https://www.biebtobieb.nl (zie de aangemaakte groep ‘Ik lees de wereld’).
- Zie ook dit filmpje
- Startnotitie 'Ik lees de wereld' (word-document)
- Artikel 'Ik lees de wereld', 11 maart 2013 (word-document)



Reacties op dit artikel (2)

Jofke van Loon
8-7-2013 13:22
Ik werd geattendeerd op dit project wat bijna eng exact benadrukt wat ik uitdraag en dan met kunstzinnige vorming als medium.
Ik heb er afgelopen jaar een boek over geschreven, Je zinttuigen als inspiratie: http://www.studioxplo.nl/teksten/ZintuigenAlsInsp.php

En in 2010 Zie je wel(?) opgericht, een beleving voor alle zintuigen (middels kunstzinnige presentaties en activiteiten):
http://www.ziejewel.org/

Graag zou ik in contact komen met Jan van Avezaath en Hans van Driel om te bespreken hoe we elkaar kunnen versterken.

Jofke van Loon (013- 544 0811)

Jeroen Seeverens
10-7-2013 23:40
@Jofke. Beide initiatiefnemers geattendeerd op deze reactie. Vanwege vakanties kan het even duren voor ze mijn attendering lezen...

Jeroen Seeverens (Cubiss)

Schrijf een reactie

Naam
E-mailadres (?)
Reactie