HomeRubriekenArtikel
voetnoot

Staan Nederlandse bibliotheken open voor FabLabs?

Edwin Mijnsbergen
24-01-2013
Staan Nederlandse bibliotheken open voor FabLabs?
Op Wikipedia wordt een FabLab (afkorting van het Engelse Fabrication Laboratory) omschreven als ‘een coöperatieve werkplaats waar uitvinders en ontwikkelaars gebruik kunnen maken van een collectieve infrastructuur’. FabLab Enschede omschrijft het concept als ‘een laagdrempelige, openbare, digitaal aangestuurde werkplaats waar iedereen uit onze samenleving de mogelijkheid krijgt om zijn idee om te zetten tot realiteit: een zelfontwikkeld product’. Tot voor kort werden bibliotheken nauwelijks geassocieerd met FabLabs, maar daar begint verandering in te komen.
Het idee voor FabLabs (ook wel Maker Spaces of Hacker Spaces genoemd) ontstond rond 2005 in het Massachusetts Institute of Technology (MIT). Sindsdien zijn er wereldwijd tientallen FabLabs opgericht, waaronder veertien in Nederland.

Tot voor kort werden bibliotheken nauwelijks geassocieerd met FabLabs, maar daar begint verandering in te komen. Zo besteedde Library Journal in het najaar van 2012 uitgebreid aandacht aan het onderwerp, in de reeks The Makings of Maker Spaces (waarin wordt verwezen naar verschillende FabLabs in Amerikaanse bibliotheken), evenals het blog ALA TechSource, van de American Library Association. In Nederland was het Jeroen de Boer, van Bibliotheekservice Fryslân, die er recentelijk over schreef in het artikel 'BiblioLab: van transactie naar transformatie'. Deze artikelen (zie ‘Meer lezen’) helpen je bij het begrijpen van de dwarsverbanden.

Jeroen de Boer schrijft in zijn artikel:

'Een FabLab is een context waarbinnen het maken, verbeelden, spelen en experimenteren wordt bevorderd. Dit leidt tot nieuwe producten en projecten, maar ook tot nieuwe vormen van samenwerking. Vertaald naar de bibliotheek heb je het dan over een andere soort dienstverlening. Waar het nu immers hoofdzakelijk draait om transactie (in- en uitlenen van boeken, vraag en antwoord) kan het straks draaien om transformatie: de bibliotheek is een plek waar daadwerkelijk verandering optreedt in blikveld en gedachten, die kunnen leiden tot nieuwe verbindingen tussen mensen, materialen en ideeën.'

Er zijn – bij mijn weten – nog geen bibliotheken in Nederland die als gastheer fungeren voor een FabLab, of die er nauw mee samenwerken. Het is evenmin zo dat er al veel discussie is over de vraag of bibliotheken dat überhaupt zouden moeten willen. Het is nog niet wat je noemt een ‘hot item’ op bibliotheekcongressen. Dat zegt echter niet zo veel. Het duurde in het verleden ook enige tijd voordat gratis internet in bibliotheken stof deed opwaaien. Of het faciliteren van game-evenementen. Het omhelzen van sociale media. Of het uitlenen van stripboeken. 

Wellicht horen FabLabs niet thuis in dit rijtje, maar dat is ook niet waar het om gaat. Het gaat, zoals Jeroen stelt, om nieuwe vormen van samenwerking, en om het bedienen van de gemeenschap. De vragen die de gemeenschap stelt veranderen mee met de ontwikkelingen rondom technologie en informatie. Zo werd de vraag waar een bepaald boek is te vinden op zeker moment aangevuld met de vraag hoe je zoekt binnen een bepaalde database. Inmiddels willen mensen weten of er van die database ook een app beschikbaar is. En straks? Straks willen ze die app misschien zelf samenstellen, bijvoorbeeld met bibliotheekboeken die ze zelf in twee minuten hebben ingescand. De huidige technologie is daar in ieder geval al prima toe in staat. Binnen FabLabs wordt gewerkt aan dit soort technologie, vanuit de open gedachte dat alle kennis gedeeld moet worden. Daar kunnen bibliotheken hun voordeel mee doen. Samenwerking met FabLabs biedt niet alleen veel mogelijkheden op het gebied van innovatie van media-educatie en de ontmoetingsfunctie; het schept ook ruimte voor nieuwe toepassingen van technologie in het gebouw en de dienstverlening. Een 3D-printer die door je publiek wordt samengesteld, in een ruimte die je als bibliotheek faciliteert, kan natuurlijk ook gebruikt worden door datzelfde publiek. Boeken uit het publieke domein die eenmaal gescand zijn, kunnen worden ontsloten worden via het web, zodat derden er ook profijt van hebben. Je kunt vele kruisbestuivingen bedenken.
 
Zelf begon ik de potentie van samenwerking tussen FabLabs en bibliotheken op waarde te schatten na twee bijeenkomsten met het in oprichting zijnde FabLab Goes, vorige zomer. De jonge vertegenwoordigers van dát lab namen zelf het initiatief om een delegatie van Bibliotheek Oosterschelde, en een groep mensen uit het onderwijs in de regio, met behulp van demo’s en presentaties te informeren over de mogelijkheden. Werkelijk iedereen was enthousiast. De leraren zagen in het lab een ideaal verlengstuk van het klaslokaal en praktijkopdrachten. De jongens van FabLab Goes beschouwden de bibliotheek als ideaal locatie voor contacten met het publiek en het onderwijs. De bibliotheekmedewerkers, ten slotte, herkenden een interessante kapstok voor bijvoorbeeld media-educatie in het plan. Praktische bezwaren kwamen nauwelijks ter tafel. En ook niet onbelangrijk: de kosten bleken mee te vallen. Er bestaan grote FabLabs die tonnen hebben gekost, maar je kunt ook kleinschalig beginnen, met een mobiel startpakket. Met 2500 euro kun je bij wijze van spreken aan de slag.

Misschien past een FabLab niet bij iedere bibliotheek, maar het concept verdient het zonder meer om verkend te worden, zeker door de wat grotere bibliotheekorganisaties. Het besef dat er open gemeenschappen zijn, die technische kennis in huis hebben én die staan te popelen om samen te werken zou eigenlijk al voldoende motivatie moeten zijn. Investeren in de gemeenschap met hulp van de gemeenschap zelf: dat is toch prachtig? Het is in ieder geval een mooie kans.

Update: Zeer recent werd bekend dat er in Friesland concrete plannen zijn om vanuit de bibliotheek intensief te gaan samenwerken met een FabLab. Binnenkort komt daarover meer informatie naar buiten, zo laat Jeroen de Boer - betrokken bij het project - weten.

Onlangs werd eveneens bekend dat er in de bibliotheek in Lelystad een mini FabLab geopend wordt, genaamd Bibliolab. Dit mini Fablab werkt met desktop machines die geschikt zijn om te gebruiken in kantooromgevingen, maar ook in bibliotheken en scholen. De mogelijkheden die worden aangeboden zijn 3D tekenen, 3D scannen, 3D printen, lasersnijden/graveren, foliesnijden en electronica. Bibliolab is het resultaat van een samenwerking tussen Flevomeer Bibliotheken en Fablab Flevoland en zal officieel op 16 maart geopend worden. Vanuit de vestiging in Lelystad worden de diensten en producten uitgebreid naar de andere vestigingen van Flevomeer Bibliotheken, zo wordt gesteld op fablab.nl.

 
Meer lezen:
Tekst: Edwin Mijnsbergen
Foto: FabLab Amsterdam (Flickr, Waag Society)

Amerikaanse voorbeelden
Tot de Amerikaanse bibliotheken die gelden als voorlopers op het gebied van het experimenteren met concepten als FabLab of Makerspace (ook wel Hackerspace genoemd) behoort zeker de Fayetteville Free Library met haar Fabulous Laboratory (FFL Fab Lab). In het kader van FFL Fab Lab zijn onder andere beschikbaar 3D printers, een ‘Makerbot’, digitale camera’s, podcastingapparatuur, foto-, audio- en video-editingsoftware. Dit alles vanuit de gedachte dat dergelijke apparatuur en software over het algemeen voor het brede publiek niet makkelijk toegankelijk zijn, terwijl de openbare bibliotheek een belangrijke rol kan spelen door iedereen laagdrempelig kennis te laten maken met dergelijke technologie. Britton Smedley, bedenker van FFL Fab Lab, licht toe; ‘When I designed this proposal when I was a graduate student, the title of the proposal was “Using 3-D Printing as a Catalyst for Community Involvement”. The idea is to get people in and excited about this technology and get them in the door to start experiencing the library in a new way.’ Het FabLab in Fayetteville is gefinancierd  met een subsidie van 10.000 dollar en met geld bijeengebracht met crowdfunding.

Allen County Public Library werkt samen met de educatieve organisatie TekVenture, die een Hackerspace heeft ingericht, die Maker Station is gedoopt, in een trailer die geparkeerd staat op de parkeerplaats bij de bibliotheek. Bibliotheekdirecteur Jeff Krull over Maker Station: ‘We see the library as not being in the book business, but being in the learning business and the exploration business and the expand-your-mind business. We feel this is really in that spirit, that we provide a resource to the community that individuals would not be able to have access to on their own.’ In de Maker Station zijn onder andere een 3D printer, draaibank, lintzaag, CNC router en verschillende andere apparatuur aanwezig.

Met de FabLabs willen beide Amerikaanse bibliotheken zich met name richten op specifieke doelgroepen, zoals kunstenaars, ontwerpers, startende (techno)ondernemers, uitvinders, jonge mannen. In zowel Fayetteville als Allen County worden er ook verschillende activiteiten, cursussen, programma's en 'Meetups' aan het FabLab gekoppeld. Voor beide bibliotheken spelen vrijwilligers een belangrijke rol. Sue Considine, directeur van de Fayetteville Free Library zegt hierover: 'Money is not an essential ingredient for a successful makerspace. People are far more important in this venture, People who identify with a space or project — not money — will help to sustain these spaces and projects'.

Zie ook het uitgebreide artikel ‘Is It Time to Rebuild & Retool Public Libraries and Make "TechShops"?’ uit 2010 waarin geschetst wordt hoe bibliotheken een rol kunnen spelen op het gebied van FabLabs cq Hackerspaces.
Zie verder over de initiatieven van Allen County Public Library en Fayetteville Free Library het artikel ´Fab Labs at the Library´.
Zie ook dit filmpje over 3D printing en de ideeën achter het FabLab in Fayetteville Library.

Bart Janssen





Reacties op dit artikel (17)

Marjan Middelkoop
25-1-2013 13:23
Interessant artikel, Edwin. De Brabantse Netwerkbibliotheek bereidt een congres voor over dit thema. Het wordt vermoedelijk in april gehouden. Wat mij betreft gaat het inderdaad om een mogelijke nieuwe rol die voor de bibliotheek als 'makers library' (in de brede zin van het woord) is weggelegd als facilitator van processen van sociale innovatie. Het ondersteunen, aanjagen en borgen van lokale maatschappelijke ontwikkelingen. De bieb is dan geen informatiehub meer, maar draagt bij aan kennisproductie.
Jeroen de Boer
25-1-2013 14:30
Op 27 februari a.s. organiseert Bibliotheekservice Fryslân (BSF) een kennisdagdeel over FryskLab, een samenwerking tussen BSF, Fablab Benelux en lokale partners uit het onderwijs, kunsteducatie en hackerspace Frack. Meer informatie over het kennisdagdeel volgt aankomende week.
Edwin
25-1-2013 14:43
 @Marjan: dat is goed om te lezen! Ben benieuwd of daar mooie ontwikkelingen uit gaan voortvloeien. Succes!

@Jeroen: super man! Houd ons op de hoogte, zou ik willen zeggen. Maar dat komt vast wel goed :-)
Jeroen de Boer
25-1-2013 15:55
Overigens: in Leeuwarden/Fryslân werkt de bibliotheek al langere tijd samen met de lokale hackerspace Frack. Het Twitterboomproject was hiervan een voorbeeld, evenals sloop- en soldeerworkshops afgelopen september tijdens de opening van het culturele jaar.

http://jeroendeboer.net/2011/12/21/binnen-drie-weken-een-twitterboom-in-elkaar-gehackt/

http://jeroendeboer.net/2012/09/10/poerbest-button-analoog-liken-op-locatie/

http://jeroendeboer.net/2012/09/09/slopen-en-solderen-met-de-bieb-en-hackers/



Ton Zijlstra
25-1-2013 17:01
 Mooi dit artikel te lezen! Jeroen, je doet goed werk :) Als nauw betrokkene bij FabLabs, en beroepsmatig geinteresseerd in het vergroten van vaardigheden en leren bij iedereen, kan ik een samenwerking met bibliiotheken alleen maar toejuichen. 
JoGnet
25-1-2013 18:29
Vanuit Roermond kan ik melden dat een (vooralsnog) tijdelijk FabLab aanstaande zondag gaat 'landen' in het Cuypershuis > http://www.cuypershuisroermond.nl/activiteiten/fablabcuypershuis.html

Het Cuypershuis is een museum over enerzijds architect, bouwmeester, 'totaalkunstenaar', Pierre Cuypers (denk aan het Rijksmuseum, het Centraal Station van Amsterdam en kasteel De Haar) en anderzijds biedt het museum wisseltentoonstellingen. Zoals nu het FabLab@Cuypershuis tegelijk met de expositie van de genomineerden voor de Harrie Tillieprijs. Deze nieuwe tentoonstelling is een aanrader. Je kunt in Roermond bijvoorbeeld, eerder nog dan in het Rijksmuseum zelf, foto's zien van het nieuwe en vernieuwde interieur omdat Cruz y Ortiz is genomineerd voor de Harrie Tillieprijs!

Tip : Kom je speciaal voor het FabLab@Cuypershuis wacht dan nog even tot we de inrichting en machines compleet en werkend hebben... ! Er zullen in ieder geval een 3D printer en een lasersnijder aanwezig zijn. Het Fablab@Cuypershuis is een samenwerking van het Cupershuis met Fablab Zuid-Limburg, Lyceum Schöndeln en het bedrijf MachineGilde.
Jeroen van Beijnen
26-1-2013 14:28
Grappig dat er op meerdere plaatsen deze ontwikkelingen zijn. In het kader van een van de projecten van de brabantse Netwerkbibliotheek zijn wij begonnen met het project " makersplaats en seats2meet"  met als doel om deze beide nieuwe invullingen van het bibliotheekwerk te verkennen en in de bibliotheek uit te proberen. 

Toch grappig om te zien dat wij als sector in een tijd waar communicatie maar een tweet verwijderd is, wij toch met dezelfde projecten bezig kunnen zijn :)

Ik zie hier namelijk wel mogelijkheden om in samen in op te trekken.  Of iig om kennis met elkaar uit te wisselen. 
Edwin
26-1-2013 17:07
 @Jeroen van Beijnen. Goed punt. Als iedereen nu alle projecten vanaf het startpunt (dus ook al in conceptfase) online zou delen, bijvoorbeeld op Bibliotheek 2.0 of blogs, dan zou het veel makkelijker zijn om alles in kaart te brengen en later de krachten te bundelen. Nog lang niet iedereen doet dat, met alle gevolgen van dien. En het is toch inderdaad niet zo dat er niet genoeg online platformen zijn waar online kennis gedeeld kan worden....
Jeroen de Boer
26-1-2013 17:43
 @Edwin:
In principe helemaal mee eens,  maar alles gelijk delen niet altijd.  Zeker als het kostbare of gevoelige onderwerpen betreft is het erg belangrijk eerst rustig zaken uit te zoeken of allianties aan te gaan en daarna gericht te delen. Overigens: over het thema uit ik me geruime tijd dus ik voel me in dit specifieke geval niet aangesproken ;-) 
Edwin
26-1-2013 18:02
 Dat is natuurlijk ook zo. Was zelf ook vaak genoeg betrokken bij projecten waarbij me op het hart werd gedrukt er vooral nog niet meteen over te schrijven. Dat hoort er ook bij. Maar niet meteen zou wat mij betreft wel minder vaak mogen worden uitgelegd als helemaal niet :-)
Jeroen de Boer
26-1-2013 19:34
 @Edwin: 
+1 :-)
Jeroen van Beijnen
26-1-2013 19:49
@Jeroen, was ook niet bedoeld als een verwijt naar jou hoor. In dit geval ook meer naar mijzelf, aangezien ik weet dat jij hier ook actief in bent.

@Edwin, helaas is delen in de bibliotheekbranche als het op kennis aankomt ironisch genoeg iets waar wij niet zo goed in zijn. Omdat het van "the powers that be" niet mag, omdat wij pas willen communiceren als wij een succesvol product hebben, omdat wij bang zijn dat onze ideeen niet goed genoeg zijn, omdat de financiering nog niet rond is etc... 

Mbt delen kunnen wij en de branch waarin we werken nog veel leren...
Ruud Steltenpool
28-1-2013 12:02
Ik werk bij de Saxion bibliotheek en ben vrijwilliger bij Fablab Enschede. Ze kijken op elkaar uit, over de binnenplaats van hetzelfde gebouw. Later dit jaar zal ik eens kijken of er wat samen gedaan kan worden.
JoGnet
29-1-2013 0:26
Ik lees net op FabLab.nl : ‘Bibliolab’ Lelystad opent op 16 maart > http://fablab.nl/2013/01/26/bibliolab-lelystad-opent-op-16-maart/ - "... Gineke Fels en Tjarko Roorda van de FlevoMeer Bibliotheek..."
Edwin
29-1-2013 2:27
Wat goed om te lezen allemaal! Bij het schrijven van het artikel kon ik dat niet allemaal bevroeden maar het broeit prima links en rechts. Mooie ontwikkelingen!
JoGnet
1-2-2013 16:42
Kennisdagdeel FryskLab: het bibliotheekwerk getransformeerd #FabLab #bibliotheek > http://bibliotheek20.ning.com/profiles/blogs/kennisdagdeel-frysklab-het-bibliotheekwerk-getransformeerd-fablab en http://www.bibliotheekservice-fryslan.nl/nieuws/kennisdagdeel-frysklab
JoGnet
3-2-2013 19:50
Rob Bruijnzeels reageert in een gastblog : Absolutely Fabulous > http://www.bibliotheekblad.nl/rubrieken/gastblogs/bericht/1000003683

(via een tweet van @OpenBibliotheken / Edwin : Rob Bruijnzeels geeft goed tegengas op het artikel over #FabLabs.... > https://twitter.com/OpenBibliotheek/status/298114747289706496)

Schrijf een reactie

Naam
E-mailadres (?)
Reactie
 

Gastblog

Analogie Agnes Klitsie

Al die mensen die beweren dat de oudere generatie anders denkt dan de jongere generatie, namelijk analoog tegenover digitaal denken moeten het nieuwste boek van Douglas Hofstadter en Emmanuel Sander, Analogie, de kern van ons denken, maar eens lezen. Een jaar geleden schreef ik al eens over de... Lees verder