HomeRubriekenArtikel
voetnoot

Geef BoekStart en de Bibliotheek op school topprioriteit

Leo Willemse
12-01-2013
Geef BoekStart en de Bibliotheek op school topprioriteit
Congressen, symposia, conferenties zijn tegenwoordig geen eenrichtingsverkeer meer, met een spreker en aan het eind gelegenheid tot het stellen van vragen, maar zijn evenementen geworden, waarbij afwisseling en interactiviteit belangrijk zijn. Dat gold ook voor twee parallelsessies op de Bibliotheektweedaagse (Middelburg, 12-14 december): 'De Bibliotheek op school en BoekStart door de ogen van landelijke strategische partners' en 'Regionale samenwerking rond de Bibliotheek op school en BoekStart'. 
Korte inleidingen, interviews met betrokkenen op alle niveaus, filmpjes, de zaal niet vergeten. Dit alles ten dienste van de inhoud, het overbrengen van het belang van inzetten op educatie door de bibliotheken. Thomas van Dalen, gespreksleider van beide sessies: ‘De aanwezigen niet te na gesproken, maar de beleidsmakers, de directeuren lieten het hier afweten. Ze denken nog te vaak: educatie daar heb ik iemand voor. Bij de operationele zaken, het uitvoeren dus, zijn ze er niet.’

De inleidingen van projectleiders Adriaan Langendonk (Kunst van Lezen) en Jan Plooij (de Bibliotheek op school) zetten de toon. Nederlandse kinderen scoren goed in leesvaardigheid, maar ervaren geen leesplezier en dat gaat ten koste van het lezen zelf. Veel kleuters hebben bij binnenkomst op de basisschool al een achterstand van 2000 woorden. Als ze diezelfde school verlaten heeft 25% een taalachterstand van 2,5 jaar (Gids voor bibliotheken en Provinciale Serviceorganisaties, 2012). Door steeds eerder te laten zien hoe belangrijk lezen is voor ‘later’, kan leesvaardigheid en leesplezier worden vergroot en de functie van de bibliotheek versterkt. Vandaar de nadruk op het steeds jonger beginnen met lezen en voorlezen. De eerste resultaten van BoekStart, het ‘koffertjesprogramma’ voor baby’s en hun ouders, ook uitgezet in kinderopvang en peuterspeelzalen, laten zien dat voorlezen werkt: kinderen worden er rustiger van, ouders komen vaker naar de bibliotheek.

Bij de Bibliotheek op school is het spanningsveld ingewikkeld: de bibliothecaris op school laten werken ligt niet altijd even gemakkelijk. Gunt de openbare bibliotheek de Bibliotheek op school? Daarbij neemt het kennisniveau van de bibliotheekmedewerkers af en ontbreekt expertise en ondernemerschap. De Bibliotheek op school beschouwt leesplezier als een onderdeel van de versterking van taal-, lees- en informatievaardigheden van kinderen. Uitwerking hiervan komt bij de bibliotheken neer op de specialisten: ‘Sta je daar alleen voor, dan doet je organisatie het niet goed.’

Strategen en ambtenaren
Fascinerend aan de sessies was de aanwezigheid van vertegenwoordigers van instellingen waarmee de bibliotheek ontlezing en taal- en leesachterstanden moet aanpakken: Onderwijsinspectie, Vereniging Nederlandse Gemeenten, Maatschappelijke dienstverlening, Primair Onderwijsraad en wethouders, schoolleiders, kinderopvang, Statenleden. Mensen die positief staan tegenover BoekStart en de Bibliotheek op school en openhartig over de successen en problemen vertellen. Hierdoor werd de tot bibliotheken beperkte wereld doorbroken. Misschien dat daarom veel directeuren niet thuis gaven: zij onderhandelen vaak met wethouders over de financiën. Maar voor een ‘gewone’ bibliotheekmedewerker was het smullen. Hoe vaak spreekt de bibliotheekambtenaar van de VNG, Jamil Jawad, zich op een congres uit ? Als hij stelt dat ‘bibliotheken omstreden zijn geworden tegen de achtergrond van krimpende budgetten en ze hun branchestrategie beter moeten organiseren’, dan weeg ik die woorden op een goudschaaltje. Je zag dat iedereen trouwens doen. Ik fleur weer op als Mark Weekenburg (PO-raad) de bibliotheken ‘geen onbekende partner’ noemt en als Jawad stelt dat de Bibliotheek op school en BoekStart sterke punten kennen om de bibliotheek weer gestalte te geven. ‘Door bezuinigingen zullen bij gemeenten ook beleidswijzigingen komen. Onderwijsachterstanden geven dan aanleiding om de lokale bibliotheken een rol te geven.’

Bibliotheek naar de school?
De bezuinigingen in de kinderopvang hebben vooral gevolgen voor lageropgeleiden, waardoor het succes van BoekStart in de knel komt: de doelgroep is moeilijker te bereiken, zo concluderen Ernst Radius (MO-groep) en Langendonk. Herman Franssen, Onderwijsinspectie: ‘Bibliotheken moeten de scholen laten zien dat ze expertise hebben, kennis van de collectie, inrichting, kennis van het effect van voorlezen.’ Bij deze tip kreeg ik een rilling: was het niet rond 1910 dat Theo Thijssen onderwijzers leerde voorlezen en trokken zij, tot in ieder geval mijn lagere schooltijd, die lijn niet moeiteloos door? Moeten nu bibliothecarissen aan lesgevers in lezen uitleggen wat het belang van voorlezen is? Hetzelfde geldt enigszins voor de kinderopvang. En dan bibliothecarissen een gebrek aan kennis en expertise verwijten? Mijn harmoniedenken zette me weer op de juiste plaats: we moeten het samen doen! Gelukkig was Weekenburg me voor: zijn sector, maatschappelijke dienstverlening, mag wel wat nieuwsgieriger zijn naar de bibliotheken, vond hij. Ook Radius komt hier op uit en ziet kansen voor de Brede Scholen (‘integrale kindcentrales’), vooral in kleine kernen, waar kennis en expertise echt problematisch wordt. Iedereen - ouders, scholen, peuterspeelzalen, bibliotheken - zoekt partners om te overleven. Benader hiervoor het middenmanagement, daar zijn de concrete afspraken te maken. Een gevolg kan zijn dat scholen straks geen bezoeken meer brengen aan de bibliotheek, maar dat de bibliotheek naar de school toe gaat. Inderdaad: de Bibliotheek op school dus. Jawad gaf aan dat er keuzes kunnen komen tussen het openhouden van een vestiging en de Bibliotheek op school.

LEA
Zowel Jawad als Radius vinden dat de bibliotheken zich moeten aansluiten bij de Lokale Educatieve Agenda (LEA), geïntroduceerd als een instrument om het lokaal onderwijsbeleid vorm en inhoud te geven na de wetswijzigingen in het onderwijs(achterstanden)beleid in 2006. Het is een instrument voor gemeenten, schoolbesturen en overige partners om in ‘nieuwe verhoudingen’ (meer gelijkwaardig) tot gezamenlijke afspraken te komen over het onderwijs- en jeugdbeleid. Als deze heren zoiets aanbevelen, dan wist ik het als bibliotheekdirecteur wel. Dat is ook de frustratie van Langendonk: ‘Sinds 2008 - jaar van zijn aanstelling - is die instelling heel slecht bezocht door directies.’ Hij vreest dat alleen heel enthousiaste wethouders vestigingen openhouden en een Bibliotheek op school oprichten.

De wil om leesachterstanden te lijf te gaan
Op de bijeenkomst over regionale samenwerking kwamen uitvoerders aan het woord, gedwongen of uit overtuiging samen werkend. Midden -en beleidskader uit het bibliotheekveld, uit Groningen, Zeeland en Gelderland, waar ook een wethouder, Statenlid, lid van College van Bestuur van een scholengemeenschap en MT-lid van Kibeo, Kinderopvang Zeeland vandaan komen. Gespreksleider Van Dalen gaat in korte gesprekken bij iedereen na waar nu winst, verlies, problematiek van het succes of ondergang van BoekStart en de Bibliotheek op school zit. Daaruit blijkt de wil om de dreigende teloorgang van leesvaardigheid, leesplezier en de steeds grotere dreiging van grote leesachterstanden te lijf te blijven gaan, ondanks krimpende budgetten. De 100%-ambitie van Hannie Bruijnooge, programmaleider de Bibliotheek op school Zeeland. Ingrid Bon, adviseur lezen, leren, informeren bij Biblioservice, die weigert te accepteren dat de onbekendheid en onwetendheid bij lokale en provinciale overheden en beleidsmakers over dit onderwerp niet meer te overbruggen is. Henk Pilon, Biblionet Groningen, die ziet dat alle gemeenten in Groningen meedoen aan BoekStart en vervolgens meemaakt dat veel bibliotheken moeten sluiten en ontslagen gaan vallen. Hij blijft opgewekt als hij dan een wethouder spreekt die de Bibliotheek op school wil invoeren. Dan is nog niet alles verloren. Kees van Dis, wethouder op Tholen (CDA), die de gemeente ‘voorwaardelijk’ houdt om de ontwikkeling van lezen te stimuleren, maar die zich ook gedwongen ziet van 4 naar 1 vestiging te gaan. Op Tholen, weet u hoe uitgestrekt en dunbevolkt dat is? Dat vereist elastisch denken.
René Windhouwer, wethouder in Nijkerk, kwam ons via YouTube (zie hier voor de film) vertellen hoe hij was overgehaald tot BoekStart na het bijwonen van een peuterochtend: ‘Voor BoekStart was er niks, maar inmiddels nemen 12 van de 16 instellingen voor kinderopvang hieraan deel, wordt 70% van de kinderen bereikt en heeft BoekStart de status van een keurmerk gekregen. Het informele netwerk als vervolg op de LEA, heeft de bibliotheekdirecteur enorm geholpen zover te komen.’ (Verslag van Stieneke Eising, www.kunstvanlezen.nl). Jan Eefting, ambtenaar in Zuid-Oost Groningen, met Henk Mulder, bestuurder van 22 scholen in De Graafschap zien BoekStart als een soort keurmerk voor een civil society. Met deze mensen moet je ver kunnen komen.

Kies voor educatie!
In een kort nagesprek met Langendonk, Plooij en Van Dalen wordt dit beeld bevestigd. Maar dan moeten de bibliotheken ook ondubbelzinnig durven kiezen voor educatie, of zoals Saskia den Otter in de discussie stelde: de klassen ingaan en kiezen voor jeugd, jeugd, jeugd.
Plooij vult aan: ‘En netwerken! Het LEA bezoeken, de wethouders opzoeken, de managers kinderopvang, schooldirecteuren, en dat moet dan wel de bibliotheekdirecteur doen.’ Ik voeg daaraan toe: met de bevoegde bibliothecaris Educatie in zijn kielzog.
Van Dalen vindt dat ‘de willekeur van deelnemende basisscholen verleden tijd moet zijn. Ik bespeur trouwens wel een kentering ten goede bij de bibliotheken. Het succes van BoekStart en de Bibliotheek op school is zichtbaar en meetbaar. Daardoor kun je de meerwaarde van de bibliotheek voor leesbevordering, leesplezier en informatievaardigheid vergroten.’
Daar ligt de winst. Nog steeds is de grootste groep gebruikers en potentiële gebruikers die van 0-18 jaar. Ze zijn nog steeds relatief makkelijk te bereiken. Alle reden om dat met inzet te blijven doen en educatie via projecten als BoekStart en de Bibliotheek op school topprioriteit van het openbaar bibliotheekwerk te maken.

Auteur: Leo Willemse
Foto: Eimer Wieldraaijer

Over Kunst van Lezen, de Bibliotheek op school en BoekStart is in Bibliotheekblad al veel gepubliceerd en ook de websites bieden veel informatie. Zie voor een ander verslag, de website van Kunst van Lezen.

Literatuur:
- Werken aan netwerken: een strategie voor bibliotheek en leesbevordering (2e druk, 2012)
- De Bibliotheek op school: Gids voor bibliotheken en provinciale serviceorganisaties(december 2012)
- Zie voor meer informatie verder ook de Toolkit op de website van de Bibliotheek op school.




Reacties op dit artikel (0)

Er zijn nog geen reacties.

Schrijf een reactie

Naam
E-mailadres (?)
Reactie
 

Gerelateerde informatie

Gastblog

My midterm review Wim Keizer

De Kwink Groep maakte in juli 2017 bekend van OCW de opdracht gekregen te hebben de door minister Bussemaker bij de behandeling van de Wet stelsel openbare bibliotheekvoorzieningen (Wsob) aangekondigde ‘midterm review’ te maken. Artikel 29 van de Wsob zegt dat de minister binnen vijf jaar na... Lees verder