HomeRubriekenArtikel
voetnoot

'Een lege ruimte met daarin een bibliothecaris'

Eimer Wieldraaijer
23-08-2012
'Een lege ruimte met daarin een bibliothecaris'
Als iemand gelooft in de kracht, noodzaak en toekomst van de bibliotheek, dan is het David Lankes wel. Op woensdag 22 augustus gaf de bekende Amerikaanse bibliotheekhoogleraar en auteur van alom geprezen studies als The Atlas of New Librarianship en Expect More: demanding better libraries for today's complex world, een door Bibliotheekblad en de LibrarySchool gezamenlijk georganiseerde masterclass voor een met ruim veertig deelnemers stijf uitverkochte zaal in de Openbare Bibliotheek van Amsterdam.  
Bibliothecaris: ziel en drijvende kracht
Wat is nieuw bibliotheekwerk? 'A high level framework to navigate the present and future beyond functions, media and spaces.' Anders gezegd: in de visie van Lankes maakt niet het gebouw, de collectie, de functie of de dienst de bibliotheek tot bibliotheek, maar is de bibliothecaris ziel en drijvende kracht. 'Ik zeg altijd dat een ruimte vol boeken geen bibliotheek is. Weet u wat een bibliotheek is? Een lege ruimte met daarin een bibliothecaris. Ik zie de bibliotheek als platform. Veel van ons denken en doen is gebaseerd op het deficit-model. Of het nou gaat om een levenlang leren of (on)geletterdheid: wij houden de samenleving voor dat zij worstelt met een berg problemen en dat wij die kunnen helpen oplossen. Een totaal verkeerde attitude. Hoe reageer jij als je van mij te horen krijgt dat je een lelijke jurk draagt of een andere kapper moet zoeken en je hoort dat dag in, dag uit van mij? Juist, dan zeg je algauw: "Getver, daar heb je die ouwe zeur weer. Lazer op, man". Waar ik ook pukkeltjes van krijg, is het gebruik van het begrip "gebruikers". Ik haat dat woord. Wie hebben gebruikers? Drugsdealers. Gebruiken wij de mensen die ons bezoeken? De term gebruiker is net zo verouderd als het begrip "groovy chick". Waarom spreken we niet van participant, lid, creator, prosumer or whatever, zolang we maar afstand nemen van dat eenrichtingsdenken. Uitleeninstituten zijn uit. We have to share. En delen is leuk. Al ons handelen zou community driven moeten zijn.'

Gastcollege David Lankes

Meer keuken dan supermarkt
'De grote uitdaging die ik zie voor bibliotheken is deze: het coördineren van de kennisinfrastructuur opdat de potentie en passie van de samenleving tot wasdom komen. Dat we daarbij "oude" uitgangspunten hanteren als "pal staan voor de democratie" en "toegang bieden tot elke publicatie"  is prima, het zijn onverminderd belangrijke waarden, maar toegankelijkheid is slechts één kant van de zaak. De andere zijn: kennis, omgeving en motivatie. Met name extrinsieke motivatie. Een voorbeeld. Tegenwoordig is het retailconcept nogal populair in bibliotheekland. Wat is retail? Mensen dingen laten doen zonder dat ze erbij nadenken. Daarom staat snoep in de supermarkt altijd vlakbij de kassa. Willen wij als bibliotheek mensen dingen laten "kopen" zonder dat ze daarbij nadenken? Bibliotheken moeten minder op grocery stores lijken en meer op keukens. We moeten ons mengen in de publieke discussie, actief deelnemen aan en vormgeven van de samenleving. De missie van de bibliothecaris is het leveren van een positieve bijdrage aan de samenleving door middel van het faciliteren van kennisuitwisseling en -vergaring in communities. Hoe doe je dat? Door deel te nemen aan conversaties. Wij zijn actief in de kennisbusiness én in de conversatiebusiness. Sommigen noemen mij een futuroloog, maar dat ben ik niet. I am a very present type of guy. Zoals het ook onzin is om te zeggen dat bibliotheken niet veranderen. Wij doen niet anders, veranderen al ruim drieduizend jaar en dat zullen we altijd blijven doen.'

David Lankes

Bibliothecarissen als dissidenten
'Vaak wordt mij gevraagd: wat is de toekomst van bibliotheken? Onderliggende gedachte: wat doet de wereld met ons? Ik pleit voor het stellen van deze vraag: wat is een toekomst voor bibliotheken? Herstel: wat is een toekomst voor bibliotheken en bibliothecarissen? En nog beter: wat is een toekomst voor bibliotheken en bibliothecarissen in een democratie? We kletsen zoveel over techniek, de komst van het e-book en noem maar op, dat we vergeten waartoe we op aarde zijn. Wie die visie ontbeert, is geneigd alles te doen uit angst de boot te missen. Waarom hebben we bibliotheken nodig? We hebben bibliotheken nodig als aanvulling op ons educatief systeem, als correctie op onze economie, als sterkhouder van onze democratie. Maar meer nog dan dat hebben we bibliotheken nodig om kennis te ontdekken die in geen enkel boek staat. We hebben bibliotheken nodig om totaal nieuwe mogelijkheden tot innovatie te ontdekken. We hebben bibliotheken nodig om onze gemeenschappen een stem en macht te geven in dat hele complexe proces dat landsbestuur heet.
Zolang mensen dromen koesteren, wensen willen realiseren en zichzelf hopen te ontwikkelen, zullen bibliotheken niet overbodig zijn, mits ze die mensen de hand reiken. Bad libraries build collections, good libraries build services, great libraries build communities. Luister naar wat er leeft in jullie gemeenschap. Ieder mens reikt naar zijn of haar plafond als het gaat om kennis. Geef hem of haar daarbij een kontje! Wij ontmoeten elkaar in deze prachtige bibliotheek van Amsterdam. Amsterdam is niet beter geworden door dit gebouw dat hier vijf jaar geleden werd neergezet. Amsterdam is beter geworden door de bibliothecarissen die in dit gebouw werken. Bibliothecarissen die deze bibliotheek elke dag opnieuw bouwen. Bibliothecarissen die de plaatselijke samenleving elke dag weer een duwtje in de rug geven. En dat duwen doe je beter samen met de mensen zelf. Ik ben het spuugzat dat velen de bibliothecaris zien als saaie Piet. Als wij op spandoeken zouden schrijven wat onze missie is en daarmee door de stad gingen lopen, zou men ons zien als dissidenten. Wij zijn vernieuwers, brengers van ideeën, motivators. If we don't push, who will? If we don't help to inspire, who will? Op welk moment zijn we de ideeën kwijtgeraakt en in plaats daarvan opbergplaats van ideeën geworden? Ga terug naar je roots, zoek de mensen op, communiceer, adviseer, sta open voor anderen. Wil je dat niet? Get out of the way, want onze toekomst is dat we weer die vertrouwde gids van vroeger worden.'

Binnenkort verschijnt in Bibliotheekblad een uitgebreid interview met professor David Lankes.

Zie ook het weblog van David Lankes.

Tekst en foto´s: Eimer Wieldraaijer



Reacties op dit artikel (0)

Er zijn nog geen reacties.

Schrijf een reactie

Naam
E-mailadres (?)
Reactie
 

Gerelateerde informatie

Gastblog

Gids Marina Polderman

Veel woorden werden de afgelopen weken gewijd aan de column van Annemarie van Gaal in het Financieele Dagblad en het feit dat ze is uitgenodigd om als gids op te treden tijdens de werkconferentie ‘De koers bepalen! Ondernemende bibliotheken op reis’. Een collega uit het land mailde me met de... Lees verder