HomeRubriekenArtikel
voetnoot

DDR-bibliotheek officieel geopend

Jacques Schmitz
09-08-2012
DDR-bibliotheek officieel geopend
‘Boeken gooi je niet weg!’ Peter Sodann herhaalt zijn credo meer dan eens met oprecht vuur en goed gespeelde verve. De 75-jarige acteur zit nooit verlegen om een breed theatraal gebaar wanneer het over zijn grote bibliotheekproject gaat. Enthousiast en vasthoudend verzamelt hij al twintig jaar alle boeken die ooit, in 45 jaar Duitse Democratische Republiek, in Oost-Duitsland zijn uitgegeven. Na de val van de Muur en de sluiting van duizenden bibliotheken ontwikkelde hij een ware verzamelwoede. ‘Boeken’, zegt hij nog eens met de nodige toorn, ‘gooi je niet weg!’ En citeert - een beetje schmierend - de beroemde zin van Heinrich Heine: ‘Waar boeken verbrand worden, wacht uiteindelijk ook de mens hetzelfde lot.’
Na de Duitse eenwording in 1990 werden de meeste Oost-Duitse bibliotheken gesloten. In Oost-Berlijnse wijken, bedrijven, scholen en instellingen alleen al honderden. Peter Sodann schat dat er toen in heel Oost-Duitsland alles bij elkaar 20.000 bibliotheken dicht moesten. De collecties - romans, gedichten, vertalingen, wetenschappelijke werken - werden verkocht, weggegeven of op de vuilnisbelt gegooid. Een flink deel van die DDR-erfenis werd vernietigd. Sodann wil dat verlies goedmaken en opende in mei zijn eigen DDR-bibliotheek in de provincie, in zijn Saksische geboortestreek.

De Oost-Duitse toneelspeler, regisseur en theaterintendant is in heel Duitsland bekend als Tatort-commissaris Bruno Ehrlicher. Hij begon zijn acteursloopbaan in 1964 bij Helene Weigel in Brechts Berliner Ensemble en was tot 2005 theaterdirecteur in Halle. Begin jaren zestig werd Sodann in het real-sozialistische Oost-Duitsland als ‘contrarevolutionaire’ cabaretier tot twee jaar gevangenisstraf veroordeeld. Zijn verbondenheid met de DDR heeft daar blijkbaar niet onder geleden. In 2009 was hij presidentskandidaat voor Die Linke en steunde hij die erfgenamen van de vroegere Oost-Duitse communistische partij bij de Bondsdagverkiezingen.

Provincie
Ergens tussen Leipzig en Dresden, in de kleine gemeente Staucha, heeft Sodann onderdak gevonden voor zijn DDR-bibliotheek. De boeken waren tot dan provisorisch opgeslagen. Eerst in de kelders van Sodanns neuen theater in Halle en daarna in een vochtige gymzaal in Merseburg. De partijloze burgemeester van Staucha bood hem een nieuwe standplaats aan: het met EU-gelden gerenoveerde huis en boerenhof van een vroegere landheer midden in het stadje. De bananendozen werden opgeslagen onder de bogen van de vroegere negentig meter lange stal. Daarom spreekt Sodann over zijn project ook wel ironisch als de ‘Staatsbibliotheek in de Koeienstal’. Hij droomt intussen van een hotel en een theater die in de andere vleugels van het gebouw ondergebracht kunnen worden.
Dat hij met zijn bibliotheek in de provincie is beland, vindt Sodann niet erg. Integendeel. Hij citeert Jacques Bonnet, die Bekentenissen van een bibliomaan publiceerde, en andere schrijvers die vinden dat je maar beter de provincie in kunt gaan. ‘Daar is de politieke strijd tussen de partijen niet zo sterk als in de steden. De geest komt uit de provincie, niet uit de hoofdstad. Neem nou Kleist. Al dat soort mannen komt uit een dorp!’

Ostalgiebibliothek 1 Ostalgiebibliothek 2

Levenservaringen
De Peter-Sodann-Bibliothek - zoals die formeel heet - draaide al geruime tijd, maar werd in mei pas echt geopend. ‘Je moet tenslotte ook eens een keer officieel beginnen’, vertelt de boekenactivist, die zo ook weer een gelegenheid creëerde om publiciteit en financiële steun te organiseren. Maar in de omgebouwde koeienstal worden allang boeken uitgeleend en verkocht. ‘De bibliotheek is open en het antiquariaat ook. Maar dat wil niet zeggen dat alles klaar is. Nog lang niet. We hebben inmiddels 300.000 boeken gecatalogiseerd en in de schappen gezet. Maar er staan naar schatting nog een miljoen boeken ingepakt in bananendozen. Voor het antiquariaat, waar we de dubbelgangers verkopen, hebben we zo'n 12.000 boeken. Ik heb nu zo'n tien kilometer boekenkasten opgebouwd, die plek moeten bieden aan alles wat er tussen capitulatie (8 mei 1945) en eenwording (3 oktober 1990) in de DDR is gepubliceerd en over en onder de toonbank is verkocht. Dat zijn meer boeken dan je zou denken!’ Hoeveel precies weet Sodann ook niet, maar hij schat dat het er meer dan 1,5 miljoen zijn.
Daarnaast verzamelt de Sodann-bibliotheek sinds kort ook ‘levenservaringen’. Boeken, essays, dagboeken, notities, geschriften die in eigen beheer zijn uitgegeven. ‘Elke tijd kent zijn kwaadaardigheden’, zegt Sodann over zijn DDR. ‘En mensen schrijven over de dingen die ze in het verleden beleefd hebben. Je kunt je niet alleen op historici verlaten. Je moet tenslotte niet alles geloven.’

Ostalgiebibliothek 3 Ostalgiebibliothek 5

Onbegrip
Peter Sodann is een dwarsligger, een kunstenaar die impulsief reageert op de gevestigde politieke orde. Hij heeft daar dan ook niet echt veel vrienden gemaakt. Als tegenkandidaat van Horst Köhler heeft hij de Duitse bondspresident om steun voor zijn DDR-bibliotheek gevraagd en nul op het rekest gekregen. ‘Hij heeft me aangeraden om naar sponsors op zoek te gaan. Nu hobbel ik door het hele land om ze te vinden’, zegt Sodann met een cynisch lachje. ‘Ik krijg de indruk dat mijn bibliotheek niet echt welkom is. De steun is in ieder geval niet erg groot. De grootste gift die we tot nu toe mochten ontvangen bedraagt 500 euro. We zijn aangewezen op de schenkingen van de armen!’
Ook bij de Bondsregering vond Sodann weinig begrip voor zijn project. De Duitse cultuurminister Bernd Neumann wilde er geen subsidie voor geven. Tenslotte worden alle DDR-uitgaven ook voor de eeuwigheid bewaard door de Nationale Bibliotheek, aldus de minister. Volgens Sodann een onzinnig argument. ‘In de Nationalbibliothek liggen van elke publicatie twee exemplaren. We hebben meer dan tachtig miljoen inwoners in dit land. Stel je voor dat die allemaal zo'n boek willen lenen... Dan krijg je wel een heel erg lange wachtlijst! Maar ik zeg niks meer op zulke reacties. Dat heeft geen zin, want ze willen het gewoon niet begrijpen.’

De DDR-bibliotheek wordt ook buiten de politiek niet altijd begrepen. Sodann is regelrecht beledigd als hij met de uitdrukking Ostalgie-bibliothek om de oren wordt geslagen. ‘Met nostalgie naar de DDR heeft het niks te maken. Het gaat niet om politiek, het gaat om boeken. Om al die zinnen, al die gedachten die gepubliceerd zijn.’
Sodann ziet zich als de curator van een culturele erfenis. Hij illustreert die pretentie met een eigen theaterervaring. ‘Ik heb ooit de Möbius gespeeld in de Physiker van de Zwitserse toneelschrijver Friedrich Dürrenmatt. Die Möbius zegt zoiets als: “Alles wat eenmaal gepubliceerd is, kan niet meer worden teruggenomen, niet meer worden uitgewist.” Daar gaat het me om!’

Tekst: Jacques Schmitz
Foto’s: Erhard Preuk

Meer informatie over uitleen en antiquariaat van de Peter-Sodann-Bibliotheek: www.psb-staucha.de



Reacties op dit artikel (0)

Er zijn nog geen reacties.

Schrijf een reactie

Naam
E-mailadres (?)
Reactie
 

Gastblog

Verboden vruchten: over de verleiding van drank, moeilijke woorden en conducteurs Tamar van Moolenbroek

Door de walmen van mijn Kiosk-koffie staar ik dromerig voor me uit. Of toch nog dromend? Ligt het aan mij, of worden ze echt met de dag jonger en knapper? Opeens weet je het... je zoekt een conducteur! Lees verder