HomeNieuwsNieuws uitgelichtBericht
voetnoot
Minister Bussemaker: ‘Bij de KB bevinden de stelseltaken zich nu in een stabiele omgeving’
Eimer Wieldraaijer
01-12-2015
Namens de PvdA is Jet Bussemaker minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) in het kabinet Rutte II. Onderdeel van haar portefeuille is de openbare bibliotheek. Wat is volgens de bewindsvrouw de betekenis van de bibliotheekwet (WSOB) voor ons vak en hoe kijkt ze aan tegen de samenvoeging van sectorinstituut (SIOB) en Koninklijke Bibliotheek (KB) per 1 januari van dit jaar?
Minister Bussemaker: ‘Bij de KB bevinden de stelseltaken zich nu in een stabiele omgeving’
Wat ziet u als de belangrijkste toegevoegde waarde van de openbare bibliotheek voor de Nederlandse samenleving?
‘Ik zie de openbare bibliotheek vooral als een netwerk, als ontmoetingsplaatsen door het hele land waar mensen boeken kunnen halen, met kunst in aanraking komen, kennis opsteken van anderen, maar ook kennis overdragen aan anderen. Bijvoorbeeld door voor te lezen voor kinderen. Of te participeren in taalcursussen. Dan kun je denken aan autochtonen met een taalachterstand of aan mensen uit andere landen die onze taal nooit goed hebben leren lezen en schrijven. Die brede veelzijdige functie van de openbare bibliotheek vind je terug in de bepalingen van de bibliotheekwet, de Wet stelsel openbare bibliotheekvoorzieningen (WSOB), die sinds 1 januari van dit jaar van kracht is.’

Dat zie je terug in de bereidheid van veel bibliotheken om gemeenten bij te staan in het opvangen en begeleiden van de vluchtelingen die naar ons land komen. Om je heen hoor je echter ook mensen die daar vraagtekens bij plaatsen. In de trant van: is zoiets wel een taak voor de bibliotheek?
‘Ik denk dat een dergelijke dienstverlening zeker een taak voor de bibliotheek kan zijn, maar uiteindelijk beslist zij daar binnen de eigen lokale setting zelf over. Bibliotheken zijn in mijn ogen cruciaal binnen de gemeenschap. Ze behoren tot de meest geliefde voorzieningen en zijn laagdrempelig. Een voorbeeld. Tijdens werkbezoeken ben ik op veel plekken geweest waar cursussen worden gegeven in het kader van laaggeletterdheid. Ook zie ik veel bibliotheken die actief in de weer zijn met de VoorleesExpress, onder meer in een asielzoekerscentrum. Het gaat bij de bibliotheek al lang niet meer over het gebouw, maar juist over de functie. En die functie kan evengoed gestalte krijgen door middel van de bibliobus. Zo kent de provincie Groningen een bibliobus voor vluchtelingen. Noord- en Zuid-Holland hebben een bed-bad-en-brood-bibliotheek. In Venlo doneerde de bibliotheek boeken aan een asielzoekerscentrum. Daarmee speelt de bibliotheek in op een trend, en die trend is delen.’

De bibliotheekwet is bijna een jaar van kracht. Wat is volgens u het meest waardevolle element van deze wet?
‘De wet geeft uitdrukking aan de brede maatschappelijke functie van de openbare bibliotheek. De wet biedt de bibliotheek betere bescherming, ook omdat de wet de bibliotheek als netwerk ziet. Gemeenten kunnen niet langer zomaar beslissen om de bibliotheek op te heffen.’

Toch noemen critici de bibliotheekwet een papieren tijger. Gemeenten hebben immers alle vrijheid voor eigen beleid en zijn niet verplicht een bibliotheek in stand te houden.
‘Maar er is wel de verplichting te overleggen met de buurgemeente(n) op het moment dat een gemeente haar bibliotheekvoorziening wil sluiten. Het kan niet zo zijn dat een gemeente een bibliotheek sluit en haar inwoners daarmee min of meer doorstuurt naar een buurgemeente, die voor de kosten opdraait. Bovendien moeten gemeenten aan initiatieven van burgers tegemoetkomen, als dezen een bibliotheek open willen houden. Dat was er niet, dus ik denk dat de bibliotheek dankzij deze wet beter beschermd is.’

Een van de actuele speerpunten in het bibliotheekbeleid is de totstandkoming en uitbouw van de digitale bibliotheek. Ten behoeve van de digitale bibliotheek vindt uitname uit het gemeentefonds plaats. Niet alle bibliotheken zijn daar even gelukkig mee. Kunt u zich in hun zorg verplaatsen?
‘Ik heb daar met bibliotheekorganisaties veel gesprekken over gevoerd. Ik snap dat bibliotheken zeggen: we willen liever alles bij onszelf houden en als mensen digitaal willen lenen, dan moeten ze dat bij onze fysieke bibliotheek doen, maar tegelijkertijd zijn er de digital natives die niet meer naar een bibliotheek gaan. De neiging om de nieuwe digitale wereld aan het aloude fysieke gebouw vast te knopen, is onverstandig. Je moet erkennen en aanvaarden dat de digitale werkelijkheid een wereld zonder muren is. Dat vergt aanpassing. Mede om die reden is het beter dat de klant kan kiezen: hij kan een abonnement nemen op de fysieke bibliotheek, hij kan een abonnement nemen op de digitale bibliotheek en hij kan een gecombineerd abonnement nemen. Daarnaast kan de bibliotheek bij het digitale abonnement informatie meesturen over de andere abonnementsvormen. Als je de digitale abonnementsvorm alleen via de fysieke bibliotheek aanbiedt, bereik je een deel van de beoogde doelgroep niet. Ik ben ervan overtuigd dat we met het huidige aanbod een goed evenwicht hebben gevonden in de belangen die spelen. Los daarvan zeg ik heel nadrukkelijk: de digitale bibliotheek is niet een vervanging van de fysieke bibliotheek. Dat zal ik ook nooit beweren. Ik zeg alleen dat het voor bepaalde mensen een aanvulling is.’

De ontvlechting van de toenmalige Vereniging Openbare Bibliotheken (VOB) in een branchevereniging en in een sectorinstituut in 2010 werd door VOB-voorzitter Erik Jurgens indertijd een historische fout genoemd. Heeft hij daar met terugwerkende kracht gelijk in gekregen, gezien het feit dat het SIOB slechts vier jaar heeft bestaan? Kennelijk bestond er bij het ministerie weinig tevredenheid over het functioneren van het SIOB. Was er inderdaad sprake van een weeffout?
‘Dat speelde voor mijn tijd. Van de finesses ben ik niet op de hoogte. Ik weet wel dat ik prettig met het sectorinstituut heb samengewerkt. Toch is het een goede zaak dat de taken van het SIOB zijn ondergebracht bij de KB. Ik ben voor verbinding en korte lijnen. Bij de KB bevinden de stelseltaken zich nu in een stabiele omgeving.’

Wat is de toegevoegde waarde van de samenvoeging van SIOB en KB voor de openbare bibliotheken in dit land?
‘Door de samenvoeging van SIOB en KB zitten partijen veel dichter bij elkaar, werken ze hechter samen. De KB is verbonden met alle openbare bibliotheken. Dat heeft voordelen. Zo heeft de KB een enorme digitale collectie die voor iedereen beschikbaar komt.’

In de praktijk is het openbare bibliotheekstelsel sinds de ontvlechting in 2010 zoekende naar de juiste structuur. Zo zei interim-directeur Cor Wijn van de huidige VOB recent in Bibliotheekblad: ‘Hoe verhouden wij ons als VOB en KB nou precies tot elkaar? Zo heeft de KB de regiefunctie toebedeeld gekregen. Maar wat houdt dat in? Voor sommige onderwerpen moet ze overeenstemming bereiken met vertegenwoordigers van de branche. Wat is dat dan: overeenstemming, en hoe realiseer je dat?’ Kortom, een belangrijke organisatie in het werkveld ziet nog steeds veel onduidelijkheid. Is de taakverdeling u wel duidelijk?
‘De wet is helder in de taakverdeling. Zo heeft de KB als taak de digitale bibliotheek te verzorgen, het aangepast lezen voor mensen met een leesbeperking te organiseren en de samenhang in het stelsel te bewaken. Bij een aantal onderwerpen moet de KB de bibliotheekbranche, en dus de VOB, betrekken. Zoals het opstellen van het collectieplan en het vaststellen van tarieven voor de digitale bibliotheek.
Het is wel begrijpelijk dat de partijen nu nadenken over hoe ze zich tot elkaar verhouden. Er is nu eenmaal het een en ander veranderd. Ik vind het goed dat op dit moment de KB, de VOB, het Interprovinciaal Overleg (IPO) en het ministerie van OCW hun krachten bundelen en samen aan de slag gaan met een innovatieagenda voor de bibliotheken.’

Wat zou u tegen de bibliotheken in dit land willen zeggen?
‘Besef dat je als bibliotheek een cruciale functie hebt in deze samenleving om creativiteit te bevorderen. Creativiteit ontwikkel je door te lezen, door je fantasie te stimuleren. Dat doe je ook door met cultuur in aanraking te komen. Niet voor niets is de kennismaking met cultuur in de bibliotheekwet aangeduid als een belangrijke functie van de bibliotheek. Daarnaast zou ik tegen iedereen in het bibliotheekvak willen zeggen: maak gebruik van de functies van de bibliotheek die aansluiten bij maatschappelijke ontwikkelingen. Eén voorbeeld: het ontwikkelen van taalvaardigheid bij kinderen in achterstandsmilieus is zó belangrijk. Als bibliotheek kun je de verbinding leggen met organisaties om je heen. Daarvan zie ik zoveel goede voorbeelden. Ik heb de laatste tijd echt heel veel prachtige bibliotheken gezien.’

Tekst en foto: Eimer Wieldraaijer

Dit is een verkorte versie van het interview met minister Bussemaker dat verschijnt in Bibliotheekblad nr. 9/10 (verschijningsdatum 11 december).


Print deze pagina

Reacties op dit artikel (0)

Er zijn nog geen reacties.

Schrijf een reactie

Naam
E-mailadres (?)
Reactie
 

Gerelateerde informatie

Peiling

Nederlandse bibliotheken gaan steeds meer lijken op IKEA-filialen
Eens
Oneens
In Bibliotheekblad nummer 3 2017 stelt bestsellerauteur Herman Koch liever boekhandels dan bibliotheken te bezoeken. 'Ik ben alleen in...
Lees meer en geef uw mening