HomeNieuwsNieuws uitgelichtBericht
voetnoot
Nieuwe Bibliotheek Gouda gericht op 'maken'
Maarten Dessing
04-03-2014
Op 28 februari opende Prinses Laurentien, erevoorzitter van de VOB, De Chocoladefabriek, de nieuwe centrale van de Bibliotheek Gouda. De bibliotheek wordt gekenmerkt door een nieuw bibliotheekconcept, gericht op het maken, dat volgens betrokkenen alle bibliothecarissen in Nederland moet inspireren. 
Nieuwe Bibliotheek Gouda gericht op 'maken'
De opening van De Chocoladefabriek was meer dan alleen een feestelijk moment voor de betrokkenen, vonden de betrokkenen zelf. Het zou een feest voor heel Nederland moeten zijn. Ook al zeiden de sprekers het bij de lancering van hun nieuw bibliotheekconcept niet met zo veel woorden, het leek hen eigenlijk niet meer dan logisch dat prominenten als Prinses Laurentien en Dichter des Vaderlands Anne Vegter aan de openingsplechtigheid bijdroegen.

 Chocoladefabriek 1 Anne Vegter 
Links: Aankomst Prinses Laurentien. Rechts: Anne Vegter

Samenwerking
De nieuwe vestiging is een direct gevolg van de noodzaak voor de gemeente Gouda om te bezuinigen én het bibliotheekwerk te moderniseren, zei Hans Oosters, voorzitter van de Bibliotheek Gouda. Door samen te werken met het Streekarchief Midden-Holland, Drukkerswerkplaats Gouda en Horecaonderneming Kruim en uit te gaan van een heldere visie, waren alle partijen erin geslaagd 'elkaar te inspireren en hoger te komen'. Voor de bibliotheek betekende het nieuwe pand niet alleen verhuizing van de centrale uit het centrum, maar ook sluiting van de filialen in Bloemendaal en Goverwelle. Wel kwamen daar een Plug-in Bibliotheek (in Goverwelle) en twee zogeheten 'Kinderbibliotheken' in scholen voor terug.

Leerplek
Wethouder Daphne Bergman (D66) en bestuursvoorzitter van het Streekarchief kon zelfs haar tranen niet bedwingen. 'Ondanks twintig procent bezuinigingen bij alle instellingen hebben we ook kunnen investeren en hervormen', zei ze daarna. 'De stadsbibliotheek van de toekomst', waarvoor 1,9 miljoen euro was uitgetrokken, is daarom 'een ode aan de veerkracht van de cultuur in Gouda'. En: 'De bibliotheek is weg uit het hart van historisch Gouda, maar is – door haar nieuwe functie, gericht op het maken – juist dichter bij het centrum en de historie van de stad gekomen. Deze plek wordt dé leerplek van Gouda en omgeving.'

Innoveren
De speeches raakten Prinses Laurentien zo, vertelde ze, dat ze het protocol doorbrak en toch enkele woorden zei. Innoveren, zo had ze geleerd uit een gesprek met kinderen over nieuwe economie, komt voort uit delen. Een belangrijke voorwaarde om dat te kunnen, is goed in je vel zitten. 'En dat proef ik hier: de wil om te innoveren. U zit lekker in uw vel. U bent open genoeg om te kunnen delen. Daardoor is hier nu deze geweldige ontmoetingsplek waar heel Nederland trots op mag zijn.' Waarna de prinses aan een lint trok dat een ouderwetse fabriekszoemer af liet gaan en vijf banieren naar beneden deed komen. Gezamenlijk vormden die het woord 'open'.

Geschiedenis
De bezichtiging van de bibliotheek zelf was op het eerste gezicht een lichtelijk teleurstellende ervaring. Het gebouw is in 1971 neergezet als fabriek voor Steenland Chocolate. Wie schitterende tegels en ornamenten verwacht, zoals vaak bij herontwikkeld industrieel erfgoed het geval is, komt bedrogen uit. In plaats daarvan zie je het indertijd modieuze vuilgrijze plafond boven het opengelaten leidingwerk, of de goedkope witte bakstenen waarmee sommige muren zijn gebouwd. De nieuwe toevoegingen, zoals de signing op pallethout, zijn daarbij passend goedkoop.

De medewerkers prijzen echter het licht en de ruimte in het pand. Gebruikers herinneren zich dat de fabriek in de jaren tachtig de functie van stadskantoor kreeg, waar iedereen ooit wel eens moest zijn, voor een rijbewijs, aangifte van een geboorte of iets dergelijks. Dat was een foeilelijk pand, met systeemplafonds en afstotelijke balies. 'Toen ik hoorde dat de bibliotheek hierheen ging, dacht ik echt: nee toch!', vertelde een bezoeker bij haar vertrek. 'Maar het is echt schitterend geworden. Ik wist niet dat dit eronder tevoorschijn kon komen.'
 
Prinses Laurentien bezichtigt Chocoladefabriek
Prinses Laurentien wordt rondgeleid in De Chocoladefabriek door directeur Nan van Schendel

Reconstructie
Architect Jan David Hanrath heeft met hulp van Piet en Gerard Steenland tot in de kleinste details de oorspronkelijke fabriek gereconstrueerd. De inname- en uitleenbalies staan op de plek waar vroeger werd ingeladen en gelost. 'Laden & lossen' staat er dan ook boven de terminals. De boekenkasten staan exact op de plek van de oude productielijnen. Op de vloer wordt dat in woord en beeld precies uitgelegd. De gebruikte materialen zijn knipogen naar de fabrieksbestemming. Pallethout dus (ook voor presentatiemeubelen), stellingkasten en haspels die los uit het plafond hangen voor iedereen die stroom nodig heeft.

Bibliotheekconcept
De reconstructie is allesbehalve een gimmick. Het 'maken' van chocoladeproducten is vertaald in een bibliotheekconcept waarin 'maken' centraal staat, legt Rob Bruijnzeels uit, die het namens Het Ministerie van Verbeelding heeft uitgewerkt. De collectie vormt de basis van wat gebruikers kunnen maken. De collectie moet hen inspireren. Die staat dus in het hart van het gebouw, maar krijgt betrekkelijk weinig ruimte. Daaromheen bevinden zich drie werkplaatsen (de drukkers-, media- en jeugdwerkplaats) en een trap die als tribune dient. 'Alles wat gemaakt wordt, moet weer inspireren. Zo ontstaat een cyclisch proces, hopen we.'
Volgens Bruijnzeels wordt het centraal stellen van de collectie tegenwoordig vaak gezien als ouderwets. Maar hij vindt juist het alom toegepaste retailconcept 'van de vorige eeuw'. Dat reduceert de gebruiker namelijk tot consument, terwijl Bibliotheek Gouda de gebruiker juist aan de knoppen zet. Dat past veel meer bij deze tijd, waarin er een toenemende behoefte aan delen, reflectie en context is. 'De komende maanden zal pas blijken of het werkt. Maar het is een feit dat de bibliotheek nu al door veel instellingen wordt benaderd. Bovendien kunnen de partners vanuit het paradigma “Maken” makkelijker samenwerken. Iedereen vindt automatisch zijn rol.'

Open inrichting
Als je met deze kennis nog eens rondkijkt, kun je de uitwerking – en zeker de vloer – wel degelijk waarderen en wekt de consequente manier waarop het concept is uitgewerkt bewondering. Vooral de open inrichting: het streekarchief, de werkplaatsen, café-restaurant Kruim en het podium hebben ieder een eigen hoek in het gebouw, maar er zijn vrijwel geen schotten aangebracht. De jeugd- en mediawerkplaats zijn wel enigszins afgeschermd, maar zeker niet onzichtbaar. Dat maakt het bij nader inzien heel goed te begrijpen dat de bestuurders, de prinses en de bezoekers opgetogen huiswaarts keren, denkend: hier moet de rest van Nederland maar eens komen kijken.

Tekst: Maarten Dessing
Foto´s: Fotoburo Daan van der Laan 


Print deze pagina

Reacties op dit artikel (0)

Er zijn nog geen reacties.

Schrijf een reactie

Naam
E-mailadres (?)
Reactie
 

Gerelateerde informatie

Peiling

Nederlandse bibliotheken moeten zich actiever opstellen in het debat over kwesties als privacy en overheidssurveillance
Eens
Oneens
Amerikaanse bibliotheken lijken zichzelf van oudsher al meer dan Nederlandse bibliotheken te zien als hoeders van de democratische...
Lees meer en geef uw mening