HomeNieuwsNieuws uitgelichtBericht
voetnoot
Steeds vaker particuliere experimenten na sluiting kleine bibliotheekvestiging
Ilona Verhoeven
22-11-2012
Bij wijze van burgerinitiatief en experiment is afgelopen maandag de Leeszaal Rotterdam West geopend. Na initiatieven in onder andere Brabant en Drenthe is dit het volgende in een reeks van projecten die, vaak als levendige vrijwilligersbolwerken, functies van opgedoekte bibliotheken overnemen. Want na sluiting van filialen blijft vaak het verlangen naar een buurtbieb. Of iets wat er op lijkt.  
Steeds vaker particuliere experimenten na sluiting kleine bibliotheekvestiging
Een dosis enthousiasme, wat ervaring en vasthoudendheid - vooral dat laatste. Daarmee kreeg Rotterdam West een initiatief waarmee behalve een vervanging voor een gesloten bibliotheekvestiging ook een maatschappelijk debat verder gevoerd kan worden. Tenminste, als het aan de initiatiefnemers ligt van Leeszaal Rotterdam West, gehuisvest in een leegstaand pand waar eerst een hamam zat. 'In principe is het een festival van een week en hebben we de ruimte een maand tot onze beschikking, maar woningcorporatie Woonstad Rotterdam heeft al aangegeven dat het waarschijnlijk wel langer kan,' zegt Maurice Specht, die als motor achter het project er 'heel wat avondjes' in heeft zitten om de leeszaal-nieuwe-stijl van de grond te krijgen.

Leeszaal Rotterdam West 1 Leeszaal Rotterdam West 2
Foto's: Leeszaal Rotterdam West

Iets nieuws op basis van oervorm bibliotheek
Het idee ontstond toen anderhalf jaar geleden zelfs met een grootscheepse handtekeningenactie het openhouden van de wijkbibliotheek geen haalbare kaart bleek. Toch is de deze week aan het Rijnhoutplein geopende Leeszaal Rotterdam West niet bedoeld als vervanging van de ter ziele gegane bibliotheekvestiging in het Oude Westen, zo stelt mede-initiatiefneemster Joke van der Zwaard, die vorig jaar in het nieuws kwam met haar uitspraak dat sluiting van veel bibliotheken een 'sociale ramp' betekent omdat bibliotheken een belangrijke rol vervullen als dé ontmoetingsplaats in wijken en dorpen. 'We willen echt iets nieuws uitvinden. Gebaseerd op de oervorm van de bibliotheek: de leeszaal, een plek waar je kunt leren en lezen én prettig kunt vertoeven tussen de boeken, kranten, tijdschriften en andere lezers.'
Na de definitieve sluiting van de bibliotheek bleven mensen rondlopen met het gevoel dat een dergelijke publieke instelling niet zomaar weggehaald mag worden uit de buurt, in dit geval een stadswijk die 70.000 inwoners telt. Specht en Van der Zwaard, beiden onderzoekers op het gebied van stedelijke ontwikkeling en stadsleven, zagen een uitdaging. Beroepsmatig altijd al met verwante vraagstukken bezig, stelden ze zich nu de vraag: Hoe creëren we eigenlijk waarde, en hoe realiseren we dat? Het plan voor een leeszaal in een echte ruimte was snel gemaakt, en inmiddels gaan de praktisch ingestelde wetenschappers verder, samen met buurtbewoners en belangstellenden. 'Al doende, dus niet alleen achter een bureau.'

Vanaf maart dit jaar is er veel overlegd in de buurt. 'We wilden iets beginnen dat beter is dan er was,' zegt Specht over de openbare voorziening die hem en zijn geestverwanten voor ogen stond. De bestaande bibliotheek in de Rotterdamse wijk voldeed volgens hem in bepaalde opzichten namelijk al langer niet meer: 'De openingstijden waren al teruggeschroefd en de volwassenenafdeling was in de loop van de tijd bijna weggehaald, het aanbod was verschraald.' Het resultaat is een openbare plek met een geïmproviseerd karakter waar van tien uur 's ochtends tot tien uur 's avonds iedereen welkom is 'rondom' de Leestafel.

Spilfunctie
Het Rotterdamse initiatief staat niet op zichzelf. Particuliere acties steken steeds vaker de kop op. Zo werden in Assen het afgelopen jaar bijvoorbeeld 'Leencafés' in het leven geroepen. Veelbesproken is de particuliere stichting, opgericht door bewoners in Vierlingsbeek, Overloon en andere omliggende dorpen in de regio Boxmeer om het plaatselijke bibliotheekwerk over te nemen. Doel was te voorkomen dat de voorziening pardoes zou verdwijnen. 
'We mogen niet klagen,' zegt Juul de Bont van Bibliobeek, de intussen nieuwe bibliotheek in Vierlingsbeek, op de vraag hoe het gaat na ruim een jaar in de nieuwe constellatie. 'Het draait eigenlijk echt heel goed, nog steeds neemt het aantal uitleningen en ook het aantal leden toe.' Na vijfendertig jaar als professional in het bibliotheekwezen belandde De Bont in een ww-uitkering, nu bekleedt ze op vrijwillige basis de functie van coördinator, daarnaast is ze lid van het bestuur. Ze gelooft in klantgerichtheid en ziet dat echte aandacht voor bezoekers zijn vruchten afwerpt. 'De openingstijden zijn verruimd en we zijn zeer betrokken. We wijzen mensen op mogelijkheden als we zien waar ze interesse in hebben, geven tips voor boeken; we zijn echt de hele tijd actief erbij.'

Terwijl er, zo laat De Bont doorschemeren, in de plaatselijke politiek nog niet helemaal begrepen wordt waar geld nodig is, is het bijzondere gevolg van de inspanningen van de 'nieuwe bibliotheek' niet over het hoofd te zien: 'We zijn op dit moment de spil in alle activiteiten die er plaatsvinden in het dorp, een soort gemeenschapshuis.' De bibliotheek bedient meerdere dorpen, legt De Bont uit: onder andere Groeningen, Holthees, Maashees en Vortum-Mullem. De organisatie leunt op twee poten, bibliotheekwerk en leefbaarheid. Vanwege dat laatste aspect is er samenwerking met een veelheid aan verenigingen en clubs, wat zorgt voor constante reuring.
Overigens lijkt Bibliobeek mogelijk in wat zwaarder weer terecht te komen, vanwege financiële problemen. De huur die voor het bibliotheekgebouw moet worden betaald, kan de stichting opbreken, waardoor het ergens halverwege 2013 afgelopen zou kunnen zijn met Bibliobeek, zo meldt de Gelderlander. De stichting is inmiddels op zoek naar nieuwe geldbronnen. Aanvankelijk leek het er op dat verschillende politieke partijen in de gemeente bereid waren Bibliobeek bij te springen, maar later werd het voorstel waarin om steun voor de stichting werd gevraagd weer ingetrokken.

Sociaal-maatschappelijk motief
'Als je het goed organiseert, is er heel veel mogelijk,' vindt ook de Rotterdamse Leeszaal-initiatiefnemer Specht, die momenteel tussen de zestig en tachtig vrijwilligers onder zijn hoede heeft. 'Veel gastvrouwen en gastheren, en we hadden mazzel: voor de inrichting hadden we hulp van iemand die voor zijn beroep winkels inricht.' Verder is er voor de inventaris dankbaar gebruik gemaakt van kringloopwinkels. 'Het ziet er heel gezellig uit, er is bijvoorbeeld een grote tafel met tijdschriften en erboven een schemerlamp.'
Zo'n 1500 boeken staan er nu in de kasten, waaronder een paar honderd uit de eigen collectie van initiatiefnemer Specht. 'Voornamelijk romans, daar doe ik na een keer lezen, soms twee keer, toch niks meer mee.' Voor de duidelijkheid: ze hoeven niet terug, die boeken. 'Dan hoeven we het niet allemaal te administreren, dat scheelt werk.' Wie wil, kan een ander boek achterlaten, zodat er een soort ruilsysteem ontstaat. Er is overal draadloos internet en een bar waar koffie, thee en frisdrank te koop zijn.
Net als bij de initiatieven in andere delen van het land gaat de Rotterdamse Leeszaal grotendeels uit van een sociaal-maatschappelijk motief. De financiering, indien beschikbaar, geschiedt veelal met geld afkomstig uit fondsen en potjes die passen bij een filosofie die gaat over goed burgerschap, maatschappelijk ondernemen en openbaar huiskamergevoel. Zo is er in Rotterdam budget vanuit het Rabobank-project 'Maak je sterk voor je buurt' en uit de subsidiepot voor bewonersinitiatieven van de deelgemeente Rotterdam Centrum, die samen met woningcorporatie Woonstad Rotterdam een visie voor de betreffende wijk heeft ontwikkeld gericht op projecten waarbij sociale cohesie centraal staat.

Leeszaal Rotterdam West 3 Leeszaal Rotterdam West 4 Leeszaal Rotterdam West 5
Foto's: Leeszaal Rotterdam West

Gesprek aanzwengelen
De eerste dag trok de Leeszaal Rotterdam rond de tachtig bezoekers. Specht verwacht dat het vrijdag het drukst wordt, vanwege een 'werksessie' met ondernemer Juul Martin, over het idee van een economie die uitgaat van delen. Een echte attractie vormt die dag waarschijnlijk stemkunstenaar Jaap Blonk, die rond 19.00 uur met een optreden het festival afsluit. Elke dag staat in het teken van een thema: leren, lezen, voorlezen, ontmoeten en delen. Gedurende de hele week zijn er activiteiten, waarvoor samengewerkt wordt met diverse al bestaande instellingen - een beproefd concept, getuige de ervaringen in Vierlingsbeek. Specht: 'Zo verleid je allerlei netwerken en clubjes die er al zijn en proberen we tegelijkertijd het gesprek aan te zwengelen en de vraag te stellen wat je zou kunnen inbrengen.' Die vraag staat overigens nog open voor de openbare bibliotheek in Rotterdam. 'Er is geen officieel contact geweest, maar ze weten er wel van,' zegt de gedreven Leeszaal-initiatiefnemer die viavia leuke reacties vanuit de bieb ontving. 
'Maar we willen eerst kijken wat we zelf kunnen, laten zien wat er mogelijk is. Het is ook een experiment; op dit moment is het tijdelijk, dat is leuk en overzichtelijk, maar wat als we doorgaan?' Wie daar zijn zegje over wil doen, krijgt de gelegenheid. Als het aan Specht ligt, is iedere mening, ieder idee over het Leeszaal-experiment welkom. “Ik vertel dit alles met een grote glimlach op mijn gezicht, want het is natuurlijk te gek dat je dit met een hele grote groep mensen, van wie ik lang niet iedereen persoonlijk ken, zo uit de grond kunt stampen. En ja, als je deze week zegt "ik kan wel iets", dan komen we zéker bij je terug.'

Op vrijdag 23 november wordt er om 16:00 uur een gesprek georganiseerd over de mogelijkheden om gezamenlijk een collectie op te bouwen en om 18.00 uur wordt teruggekeken op het Leeszaalfestival en vooruitgekeken naar de toekomst van de Leeszaal. Voor het volledige programma van het Leeszaalfestival, zie hier.

De vestiging Oude Westen van Bibliotheek Rotterdam sluit op 30 november. Deze sluiting komt voort uit de herstructurering van de bibliotheek.

Beluister ook de uitzending van Rijnmond Staat Stil van RTV Rijnmond waarin Abdelkader Benali vertelt over het belang van Bibliotheek Oude Westen voor zijn persoonlijke ontwikkeling en voor de gemeenschap ('De bibliotheek is het hart van de wijk'). Tevens aandacht voor Leeszaal Rotterdam West als ontmoetingsplaats van de wijk.

Tekst: Ilona Verhoeven
Foto: Leeszaal Rotterdam West (Karin ter Laak)

Leeszaal Rotterdam West is ook te vinden op Facebook en Twitter. 
Voor meer informatie over de achtergronden van het initiatief Leeszaal Rotterdam West, zie ook het projectplan (Word-document)

Zie verder ook de blogpost van 'schrijverdezes' over Leeszaal Rotterdam West.

Zie ook:
www.leeszaalrotterdamwest.nl
www.bibliobeek.nl
www.leencafe.nl


Print deze pagina

Reacties op dit artikel (5)

maret rombout
23-11-2012 10:10
wat een prachtig initiatief. Ik zou graag in contact komen met een van de initiatiefnemers om hiervan te leren met het oog op de toekomst van de bibliotheken in onze gemeente.
maurice specht
24-11-2012 11:28
Hoi Maret,

ben zelf een van de initiatiefnemers. Kijk vooral even op onze website www.leeszaalrotterdamwest.nl voor de contactgegevens. 
jo han khouw
3-1-2013 16:34

Hallo Ilona, helder en informatief artikel! Ik heb een verwijzing opgenomen in mijn eigen blogpost over de leeszaal. 

Margot de Gast
24-2-2013 16:32
 Hallo,

Kunnen jullie boeken gebruiken voor de leeszaal?
Ik hoor het graag.

Margot de Gast
maurice specht
25-2-2013 19:22
 We kunnen zeker nog boeken gebruiken. Afgelopen week weer 4 kasten gekregen, dus we kunnen nu weer meer van onze collectie delen. 

We zijn open dinsdag tot zaterdag van 10.00 tot 20.00. Als je zou kunnen brengen heel graag. Kun je gelijk een lekker bakje koffie drinken en een nieuw boek uitzoeken. 

Alvast bedankt!

Schrijf een reactie

Naam
E-mailadres (?)
Reactie
 

Gerelateerde informatie

Peiling

Een discussie over inzet van vrijwilligers wordt niet gevoerd, maar is wel nodig
Eens
Oneens
Jouke Bethlehem (Bibliotheken Noord Fryslân) merkt op dat er nauwelijks enige discussie gevoerd wordt over de inzet van...
Lees meer en geef uw mening