HomeNieuwsNieuws uitgelichtBericht
voetnoot
LOCUS wil leertraject ecologische en sociale vraagstukken
Ilona Verhoeven
30-10-2012
De Vlaamse bibliotheekbranche is met het thema duurzaamheid een stuk verder dan de Nederlandse. Afgaande op de activiteiten bij de zuiderburen, kunnen Nederlandse bibliotheken daar inspiratie opdoen. Zo zet bibliotheekondersteunende organisatie LOCUS duurzaamheid sectorbreed op de agenda.  
De LOCUStoer, het jaarlijks netwerkmoment voor bibliotheken en cultuur- en gemeenschapscentra in Vlaanderen, stond dit jaar in het teken van duurzaamheid. ‘Interessant is dat er veel vraag was naar uitwisseling van ervaringen rond dit thema’, concludeert LOCUS-stafmedewerker Philippe Liesenborghs, terugkijkend op de toer. LOCUS onderzoekt op dit moment de mogelijke rollen van lokale cultuurinstellingen op het gebied van duurzaamheid. ‘We spitsen ons onder meer toe op het verlagen van de ecologische voetafdruk in cultuurorganisaties door een begeleidingstraject aan te bieden’, licht Liesenborghs toe. ‘Het is de bedoeling concrete initiatieven op het gebied van milieuzorg uit te testen.’

Ecologische voetafdruk
Inzetten op duurzaamheid betekent voor veel organisaties focussen op de ecologische uitdagingen, met name de klimaatsverandering en de biodiversiteitscrisis. De draagkracht van de aarde is immers eindig. ‘De bibliotheeksector is vanuit ecologisch perspectief op zich al een duurzame sector, omdat veel om hergebruik draait. Maar er valt nog veel te winnen op het vlak van interne milieuzorg’, aldus Liesenborghs. ‘Er wordt voor onze communicatie nog veel gedrukt en ook het energieverbruik kan heel wat minder. Verschillende bibliotheken, zoals de bibliotheek van Sint-Niklaas, hebben daarom een interne werkgroep in het leven geroepen om de ecologische voetafdruk van de organisatie te verkleinen. Bibliotheken, en bij uitbreiding de hele cultuursector, kunnen een voorbeeldfunctie opnemen naar het brede publiek. De stad Leuven gaat bijvoorbeeld de ambitie aan om tegen 2030 CO2-neutraal te zijn  en recent werd het licht op groen gezet voor een passiefbouwbibliotheek in Sint-Pieters-Woluwe. Ook andere ecologische vraagstukken krijgen steeds meer aandacht. In Kortrijk hekelt de bibliotheek in het Boekenboomproject het verdwijnen van bossen en de bibliotheek van Moorslede onderneemt in de eigen leestuin acties om bedreigde planten en dieren te beschermen. Een deel van de collectie en ook activiteiten staan er in het teken van het verlies aan biodiversiteit.’

Omslag
De maatschappelijke uitdagingen reiken echter verder dan louter ecologische problemen. ‘We staan op een kantelmoment’, zegt Liesenborghs. ‘Onze samenleving zit in een overgangsperiode, van het ene maatschappijmodel naar het andere. Zo’n omslag noemen we transitie. Of we dat nu willen of niet, die veranderingen zijn al volop aan de gang. Het huidige maatschappijmodel, gebaseerd op groei, expansie en onderlinge competitie, loopt noodgedwongen op haar laatste benen. De klimaatsverandering, de sterk toegenomen individualisering, vereenzaming en de groeiende kloof tussen arm en rijk zijn maar enkele gevolgen van de manier waarop we onze samenleving de laatste decennia hebben vormgegeven. Het kan niet blijven duren. De grenzen zijn bereikt. De ecologische, sociale en economische crisissen versterken elkaar en hebben een fundamentele oplossing nodig. Ze vereisen een geïntegreerde aanpak, ook op lokaal niveau, en een omslag in ons denken en doen. Het gaat immers ook over huidige normen, waarden en opvattingen.’

Sensibiliseren en mobiliseren
‘De cultuursector kan de maatschappelijke uitdagingen uiteraard niet oplossen, maar kan wel een bijdrage leveren vanuit een ondersteunende en stimulerende rol’, vertelt Liesenborghs. ‘Een allereerste en zeer haalbare stap is om als bibliotheek ruimte te bieden aan en een deel van de collectie af te stemmen op duurzaamheid en transitie’, suggereert hij als hem gevraagd wordt of hij tips heeft voor Nederlandse bibliothecarissen. Hij noemt de bibliotheek van Sint- Niklaas, waar het aanbod over de wereldwijde sociale en ecologische uitdagingen net iets meer onder de aandacht wordt gebracht. ‘De bibliotheken kunnen de sociaal-ecologische uitdagingen en de noodzaak tot verandering niet alleen kenbaar maken via hun collectie, maar ook het publieke debat stimuleren door discussieavonden te organiseren, lezingen aan te bieden, et cetera. Niet alleen in het sensibiliseren, maar ook in het ondersteunen en mobiliseren van lokale actoren kan de cultuursector haar rol spelen’, vertelt Liesenborghs. ‘We kunnen daar met al onze ervaring in leer- en gemeenschapsvormende processen een bijdrage toe leveren. Een mooi voorbeeld uit Nederland vormt het GRoen Informatie Platform (GRIP) in de bibliotheek van Castricum.

Integrale aanpak
Biodroom, een project van de Antwerpse Cultuurcentra, is eveneens een sprekend praktijkvoorbeeld.  Deze gemeenschapstuin midden in de stad combineert ecologie met kunst en cultuur. Liesenborghs: ‘Voor mij toont deze praktijk aan dat een lokaal transitie-initiatief, in dit geval een omslag naar lokale voedselproductie, een culturele invulling kan krijgen en daardoor versterkt wordt. Bewoners opnieuw in contact brengen met groen en aan het tuinieren zetten, is in dit project niet alleen een doel, maar ook een middel om ontmoeting, één van de kernopdrachten van de cultuurcentra, te stimuleren in kansarme en multiculturele wijken. Misschien is deze integrale aanpak wel het belangrijkste kenmerk van transitie-initiatieven. Ze spelen in op verschillende maatschappelijke uitdagingen door bruggen te slaan tussen sectoren en actoren om, elk vanuit de eigen sterktes, antwoorden te zoeken op de uitdagingen.’

Leertraject
‘We pleiten er dus sterk voor om duurzaamheid niet louter vanuit ecologisch perspectief te benaderen’, gaat Liesenborghs verder. ‘Het besef groeit dat er ingrijpende maatschappelijke veranderingen moeten gebeuren en dat die verder moeten gaan dan milieubewust verbruiken en bouwen. De ecologische, sociale en economische crisissen vereisen immers vooral een omslag in ons denken en doen. Juist omdat het om maatschappelijke uitdagingen gaat, kan de cultuursector hier een rol in spelen. Pasklare antwoorden liggen echter niet voor het rapen. Om meer grip te krijgen op de mogelijke rollen voor de bibliotheken en cultuur- en gemeenschapscentra willen we met LOCUS een leertraject uitstippelen. Binnen dat traject zullen we experimenten opzetten om nieuwe mogelijkheden voor de ecologische en sociale vraagstukken bloot te leggen. Al zal het een zoektocht blijven om duurzame antwoorden te vinden. Die uitdaging gaan we graag samen met het brede cultuurveld aan.’

Tekst: Ilona Verhoeven

Voor meer informatie over het beleid van LOCUS op het gebied van duurzaamheid, zie hier.
Voor meer informatie over de LOCUS-toer, zie hier.
LOCUS heeft ook een 'Praktijkboek Duurzaamheid' (PDF) uitgebracht, waarin acht initiatieven van lokale bibliotheken belicht worden.
Zie ook het projectdossier 'Milieuzorg in lokaal cultuurbeleid in Vlaanderen: Openbare bibliotheken en cultuur- en gemeenschapscentra als groene lokale cultuurspelers' (PDF)

Zie ook het verslag van de op 20 september jl door de VVBAD georganiseerde studiedag 'Focus op duurzame bibliotheken en archieven'.


Print deze pagina

Reacties op dit artikel (0)

Er zijn nog geen reacties.

Schrijf een reactie

Naam
E-mailadres (?)
Reactie
 

Gerelateerde informatie

Peiling

Een discussie over inzet van vrijwilligers wordt niet gevoerd, maar is wel nodig
Eens
Oneens
Jouke Bethlehem (Bibliotheken Noord Fryslân) merkt op dat er nauwelijks enige discussie gevoerd wordt over de inzet van...
Lees meer en geef uw mening