HomeNieuwsNieuws uitgelichtBericht
voetnoot
Meerjarenplan SIOB: meer regie en stroomlijnen
Bart Janssen
01-08-2012
In zijn onlangs openbaar gemaakte nieuwe meerjarenbeleidsplan voor de periode 2013-2016 concludeert het SIOB onder andere dat er nog niet voldoende ‘slagkracht’ is om ‘de zo noodzakelijke innovatie binnen de sector op korte termijn én in samenhang te vergroten’. Dit vraagt om een sterkere regiefunctie van het SIOB, zo stelt de organisatie, onder andere op het gebied van de digitale bibliotheek. SIOB is daarom met het ministerie van OCW in gesprek om meer duidelijkheid te creëren over de rolverdeling ten aanzien van de digitale bibliotheek. SIOB kondigt ook een advies aan over het stroomlijnen van de activiteiten met betrekking tot de digitale bibliotheek en een 'gedragen visie' op de bibliotheek in 2016. Daarnaast wil het SIOB een door de sector en stakeholders gedragen innovatie-agenda en een samenhangend collectiebeleid voor het bibliotheekveld.
Efficiëntere inrichting van uitvoering landelijk beleid
In het meerjarenplan wordt in een ‘omgevingsanalyse’ ingegaan op onder andere de bestuurlijke inrichting en de ontwikkelingen waarmee bibliotheken te maken hebben, waarvan de belangrijkste zijn: digitale innovatie, bezuinigingen en, daarmee samenhangend, aanpassing van de wetgeving en herinrichting van bestuurlijke verantwoordelijkheden. In dit hoofdstuk stelt het SIOB onder andere: ‘Omdat het zwaartepunt van de bekostiging voor bibliotheken vanuit de budgetten van gemeenten komt, is het van belang dat de ontwikkelingen en de impact op de kwaliteit van de dienstverlening van de bibliotheken goed gemonitord worden zodat signalen over erosie van het bestel tijdig worden ontvangen. Maar er moet vooral richting gegeven worden aan creatieve oplossingen voor de bezuinigingen en het is van belang om bibliotheken te ondersteunen bij de verschillende scenario’s en keuzes die voorhanden zijn hoe om te gaan met deze realiteit.´ Keerzijde van de decentrale organisatie van het bibliotheekwerk is volgens het SIOB dat het ontwikkelen van diensten en concepten vaak lokaal plaatsvindt en er een versnipperd aanbod ontstaat dat steeds opnieuw moet worden gefinancierd (het wiel opnieuw uitvinden). ‘Dit in een periode waarin bibliotheken worden geconfronteerd met bezuinigingen en veranderingen in de sector die te veelomvattend zijn om lokaal op te lossen. We zien een ontwikkeling waarin steeds meer geaccepteerd wordt dat landelijke regie op een aantal onderwerpen noodzakelijk is. Dit vergt echter nog veel inzet en een efficiëntere inrichting van de uitvoering van landelijk beleid,’ aldus het SIOB.
 
In de paragraaf over aanpassing van de wetgeving stelt het SIOB vast dat de taakverdeling tussen de verschillende bestuurslagen opnieuw vastgesteld wordt. Met name over de taken van de provincie bestaat discussie. ‘Van belang is dat er duidelijkheid komt over de uitvoerende taken van de PSO’s voor de bibliotheken. Ondanks dat de samenwerking met de PSO’s goed is, blijft het zo dat verschillende organisaties (namelijk 11) zich bezighouden met uitvoering binnen het bestel. Als het gaat om landelijk beleid en het effectiever en efficiënter werken, zal deze uitvoering eenduidiger moeten worden aangepakt en is een zekere mate van regie op deze uitvoering noodzakelijk,’ aldus het SIOB.

Digitale bibliotheek: stroomlijnen
Ook op het gebied van de digitale bibliotheek spreekt het meerjarenplan van de noodzaak van meer centrale regie. OCW onderschrijft dat, aldus het SIOB, en heeft SIOB de opdrachttaak gegeven voor digitale innovatie, in het kader waarvan vooraf afspraken zijn gemaakt over de rolverdeling. Echter, zo stelt SIOB: ‘In de praktijk blijkt er nog onduidelijkheid te zijn over de rollen en verhoudingen. Dit komt de ontwikkeling van de digitale bibliotheek niet ten goede. SIOB is daarom met OCW in gesprek om duidelijkheid te creëren en heeft goede hoop dat er eenduidige afspraken komen zodat SIOB nog beter in staat wordt gesteld haar opdrachttaak te vervullen.’ Het meerjarenplan verwijst daarbij ook naar het advies van de Raad voor Cultuur, waarin gesteld wordt dat het SIOB meer regie op het beheer van de digitale bibliotheek moet krijgen. SIOB rekent het tot haar verantwoordelijkheid om de versnipperde aanpak te stroomlijnen zodat de openbare bibliotheeksector van de digitale bibliotheek kan profiteren, waarbij de diverse stakeholders in de sector samengebracht worden in een organisatievorm als basis voor de digitale bibliotheek. Ook op het gebied van content dient er wat het SIOB betreft gestroomlijnd te worden. ´De noodzaak voor stroomlijning wordt versterkt aangezien in de nabije toekomst via een uitname uit het Gemeentefonds de inkoop van digitale content centraal belegd zal worden en de middelen via OCW gerouteerd worden in plaats van via de lokale bibliotheken met Stichting Bibliotheek.nl (BNL) als uitvoerder. Eenduidige en onafhankelijke regie op het geheel, in combinatie met afstemming met de branche via de VOB is noodzakelijk om deze middelen goed te besteden. Beleid en uitvoering moeten hierbij nauw op elkaar aansluiten,´ aldus het SIOB. Ook branchepartijen als NBD Biblion moeten hierbij betrokken worden.
SIOB stelt over het stroomlijnen van deze activiteiten een advies uit te zullen brengen.

Bibliotheek in 2016
In het beleidsplan wordt tevens gesproken over de noodzaak van een hernieuwde visie op de bibliotheek in 2016. SIOB hanteert daarbij twee sleutelbegrippen: ‘contextualisering’ en de ‘geïntegreerde bibliotheek’. Bibliotheken zullen zich in de toekomst sterker moeten toeleggen op het contextualiseren van content en minder op het doorleveren ervan. Als gezaghebbende bron kan de bibliotheek de gebruiker helpen zijn weg te vinden in het woud van informatie, hetzij door een kant-en-klaar aanbod van voorgesorteerde en geordende digitale content aan te bieden, hetzij door advies en begeleiding te bieden bij het vinden en verwerken van informatie. Dit kan het beste als ‘geïntegreerde bibliotheek’, waarbij informatiekanalen gekoppeld worden en elkaar versterken. ‘Door vanuit de visie van een geïntegreerde bibliotheek te werken – met landelijk ontwikkelde en beheerde componenten en specifieke invullingen in de lokale situatie met behulp van deze componenten - kunnen bezuinigingen deels worden opgevangen. Good practices en voorbeeldmatige modellen kunnen bibliotheken daarbij helpen,’ aldus het SIOB. De komende jaren gaat door het sectorinstituut gewerkt worden aan ‘een gedragen visie op de bibliotheek in 2016 die de sector als geheel en bibliotheken afzonderlijk handvatten biedt voor hun ontwikkeling’ en aan modellen die bibliotheken kunnen benutten ‘om de bibliotheek van de toekomst vorm te geven en tegelijk zoveel als mogelijk de bezuinigingen op te vangen’.

In het verlengde hiervan wil SIOB de komende jaren ‘een samenhangende en door de sector en stakeholders gedragen innovatie-agenda met duidelijke prioriteiten’ tot stand brengen.

Collectie Nederland
Ook wil het SIOB komen tot een ‘Collectie Nederland’, een samenhangend collectiebeleid voor het bibliotheekveld. Dit vraagt om de organisatie van een aantal aspecten, met name binnen het digitale domein, zoals het collectiebeleid en – management (gezamenlijke uitgangspunten rond aanschaf van collectie-onderdelen op basis van behoeftepatronen van gebruikersgroepen), het inkoopbeleid (inrichten commissie waarin bibliotheekveld en de betrokken samenwerkingspartners bepalen volgens welke criteria content wordt aangekocht en welke licenties worden afgesloten) en het contractmanagement (op eenduidige wijze en in gezamenlijkheid vastleggen , aanpassen, beheren en bewaren van contracten en licenties).
Voor het fysieke domein vraagt dit om aanpassingen op het gebied van distributie, logistiek en de uitwisseling van de collectie.

Op basis van deze uitgangspunten formuleert het SIOB een aantal doelen voor 2016:
  • Er is een advies over de vormgeving van de Collectie Nederland op zo’n manier dat er op een strategische en efficiënte manier een samenhangende collectie van fysiek en digitaal materiaal ontstaat (…).
  • De implementatie van dit advies is uitgewerkt en belegd.
  • Volgend uit de visie ‘Bibliotheek 2016’ is er beleid geformuleerd met daarin de uitgangspunten en voorwaarden voor het te ontwikkelen proces van contextualisering met partners zoals de Plusbibliotheken en andere cultuur- en media-instellingen.
  • Er is op basis van uitgezet onderzoek (RUG, consortium Dinalog) inzicht in nieuwe manieren om de logistiek en distributie van collecties vorm te geven.
  • De randvoorwaarden voor het kunnen bieden van e-content in de digitale bibliotheek zijn geregeld met relevante uitgeefpartijen en intermediairs:
    • Er is beleid geformuleerd waarin de uitgangspunten en voorwaarden voor de aanschaf van content zijn geformuleerd
    • Er zijn landelijke modellen voor de collectie, inkoop en contracten van e-content opgesteld en de uitvoering hiervan is belegd in overleg met de VOB.
    • Er is een business model overeengekomen, met gebruikmaking van ervaring opgedaan bij modellen voor aangepast lezen.

Leesgehandicapten, laaggeletterdheid en mediawijsheid
In het beleidsplan formuleert het SIOB verder ook een aantal uitgangspunten en doelen met betrekking tot leesgehandicapten/aangepast lezen, laaggeletterdheid en mediawijsheid. Dit laatste onder andere door het verder uitrollen van Bibliotheek op school. In de toekomst wil het SIOB dit concept verder uitbreiden richting MBO en HBO. Daarin zullen de ervaringen opgedaan door de Zeeuwse Bibliotheek (ZB) met de Hogeschool Zeeland (HZ) als leidraad dienen. De in 2012 gestarte programma’s om mensen digivaardiger te maken, zullen in de periode 2013-2016 verder worden uitgerold en geïmplementeerd. Dit gebeurt onder andere door het programma Klik & Tik, een landelijk oefenprogramma voor laaggeletterden dat digitale basisvaardigheden bijbrengt, te professionaliseren en vanuit het SIOB landelijk uit te rollen. Het SIOB wil de komende periode ook de mogelijkheden verkennen om met partijen uit de wereld van journalistiek en media nieuwe samenwerkingsverbanden aan te gaan. Hierin wordt de rol van de bibliotheek als moderne informatieleverancier van content en context voor (actuele) mediaprogramma’s, kranten en tijdschriften verder vormgegeven. Het programma De bibliotheek voor Ondernemers wordt verder uitgerold in de jaren 2013-2016.

Eigen organisatie
Het SIOB wil onderzoek en kennisdeling nog meer een centrale plaats geven, onder andere met een ‘landelijk digitaal kennis- en innovatieplatform’.

In het hoofdstuk over de eigen organisatie stelt het SIOB onder andere:
De afgelopen jaren hebben geleerd dat het combineren van beleidsmatige taken met de coördinerende uitvoerende taken tot gevolg heeft dat de aandacht voor de beleidsmatige taken versnipperd is. Een duidelijkere scheiding tussen de taken met een meer beleidsmatig karakter en de taken met een meer beheersmatig karakter kan bijdragen aan het beter bereiken van de doelen van SIOB. De omgevingsanalyse laat zien dat regie op het stelsel zich niet alleen zou moeten uitstrekken tot beleidsvorming, onderzoek en kennis, maar in toenemende mate ook regie op beheer van componenten kent. Dat betekent dat een heroverweging van de organisatie-inrichting van SIOB aan de orde is. In dit licht valt volgens het SIOB te overwegen niet alleen te werken in programma’s, de taken rond strategie en beleid ter ondersteuning van alle activiteiten van SIOB meer te clusteren, de taken rond onderzoek en kennisdeling duidelijker te beleggen en de coördinerende uitvoerende taken te verdelen in projecttaken en beheertaken. Op basis van het nieuwe beleidsplan zal de huidige organisatie onder de loep genomen worden en wordt toegewerkt naar een nieuw organisatiemodel, aldus SIOB.

Op basis van het meerjarenplan is een tweede aanvraag voor subsidiëring opgesteld die OCW ter advisering voorlegt aan de Raad voor Cultuur. De eerste aanvraag werd door de Raad voor Cultuur afgewezen.

Voor de volledige tekst van het meerjarenplan 2013-2016, zie hier (PDF)

Zie ook dit bericht en deze samenvatting van het Jaarverslag 2011 van het SIOB.



Print deze pagina

Reacties op dit artikel (0)

Er zijn nog geen reacties.

Schrijf een reactie

Naam
E-mailadres (?)
Reactie
 

Gerelateerde informatie

Peiling

De bibliotheken hadden zichzelf beter op de kaart moeten zetten bij de provinciale verkiezingen
Eens
Oneens
In de aanloop naar de provinciale verkiezingen op 18 maart ging het over van alles behalve over de bibliotheek. Zetten bibliotheken...
Lees meer en geef uw mening