HomeNieuwsNieuwsoverzichtBericht
voetnoot
Stichting Leenrecht: ‘Beter zicht op uitleningen noodzakelijk’
12-01-2017
Stichting Leenrecht constateert dat er sprake is van een groeiende discrepantie tussen het aan haar door bibliotheken opgegeven aantal uitleningen en het aantal door het CBS gemelde uitleningen. Stichting Leenrecht stelt deze 'significante verschillen in cijfers niet acceptabel' te vinden. Een column van auteur Marjan Berk over de dalende leenrechtvergoedingen leidde tot open brieven van de Vereniging van Openbare Bibliotheken (VOB) en de Vereniging van Letterkundigen (VvL) over de leenrechtafdrachten in relatie tot de Bibliotheek op school. 
De Stichting Leenrecht stelt onder de kop: ‘Beter zicht op uitleningen noodzakelijk’: ‘In december 2016 keerde Stichting Leenrecht via de verdeelorganisaties Lira, PRO en Pictoright vergoedingen uit die opnieuw fors lager waren dan vorig jaar. De teller van het opgegeven aantal uitleningen over 2015 kwam niet verder dan 73,8 miljoen: een daling van 7,5% ten opzichte van de aantallen over 2014. Opvallend genoeg meldde het CBS in juli 2016 dat het aantal uitleningen in 2015 juist was gestegen, met 1%. Stichting Leenrecht vindt deze significante verschillen in cijfers niet acceptabel.’

Dat er verschillen werden geconstateerd tussen de opgegeven uitleencijfers was voor het ministerie van OCW mede aanleiding tot het initiëren van een onderzoek (uitgevoerd door het onderzoeksbureau Ecorys). Zowel Stichting Leenrecht als de VvL liet zich onlangs kritisch uit over de in oktober verschenen conceptversie van het rapport over de leenrechtgelden. ‘Het probleem van de verschillende cijfers van Leenrecht en CBS werd geconstateerd maar verder niet uitgezocht. Het rekenwerk aan inkomens van auteurs was slordig en incompleet, de toon van het verslag was nogal geringschattend, ga zo maar door,’ aldus VvL-voorzitter Jeroen Thijssen in een brief (pdf) d.d. 15 december 2016. Stichting Leenrecht stelde over de tussenrapportage: ‘De eerste resultaten van dit onderzoek dit najaar waren teleurstellend. Ook het onderzoeksbureau bleek geen grip te kunnen krijgen op de praktijk van afwijkende cijfers en tegenstrijdige rapporten. Reden voor Stichting Leenrecht om bij OCW aan te dringen op aanvullend kwantitatief onderzoek.’ Aad van Tongeren, senior beleidsadviseur bij het ministerie van OCW, meldde desgevraagd dat er een aanvulling cq verdieping bij het onderzoek zal komen, die naar verwachting in maart 2017 klaar zal zijn.

Schrijver Marjan Berk schreef een column over de teruglopende inkomsten uit leengelden en het OCW-onderzoek, die op 21 december 2016 in het Algemeen Dagblad verscheen onder de titel ‘De door de crisis getroffen bibliotheken’ (op haar eigen website gepubliceerd onder de titel ‘Diefstal’). Francien van Bohemen, beleidsmedewerker Vereniging van Openbare Bibliotheken (VOB), reageerde met een op 27 december op de VOB-website gepubliceerde open brief. Van Bohemen gaat in haar open brief onder andere in op het geconstateerde verschil in schattingen van aantallen uitleningen via de Bibliotheek op school, waaraan Berk in haar column refereert. Van Bohemen wijst er op dat ook de bibliotheken het belangrijk vinden dat dit goed wordt uitgezocht. Zij stelt verder naar aanleiding van de voorlopige uitkomsten van de tussenrapportage: ‘Een deel van het onderzoek is al gedaan. Omdat er een paar dingen nog verder uitgezocht moeten worden, is er een vervolgonderzoek gestart. In het eerste rapport (nog niet gepubliceerd) hebben de onderzoekers wel al geconcludeerd dat uitleningen in het algemeen dalen. Tussen 2006 en 2015 met 44%. Openbare bibliotheken betalen op jaarbasis bijna €12 miljoen aan leenrechtvergoedingen. (...) In het (...) rapport is een hypothese geformuleerd over de samenwerking tussen bibliotheken en scholen. In deze aanname komen de onderzoekers uit op een daling van 6% op leenrechtplichtige uitleningen als gevolg van de samenwerking met scholen via De Bibliotheek op school. Men rekent met een daling van zo’n 611.000 uitleningen. De 20 miljoen uitleningen die de Stichting Leenrecht heeft becijferd kunnen door de onderzoekers niet hard worden gemaakt. (...) In het algemeen blijkt uit het rapport dat bibliotheken te goeder trouw handelen en dat er niet moedwillig wordt geprobeerd om onder het leenrecht uit te komen. Verder lezen wij in het onderzoeksrapport dat de terugloop in leenrechtgelden slechts zeer beperkt is toe te schrijven aan De Bibliotheek op school en voor een groot deel is te verklaren uit autonome ontwikkelingen zoals de versobering van het bibliotheeknetwerk, digitalisering van de samenleving en de transformatie van de bibliotheek.’

De open brief van Van Bohemen werd op 29 december beantwoord door een open brief op de site van de VvL. In deze brief worden niet alleen vraagtekens gezet bij de wenselijkheid van de zogeheten ‘onderwijsvrijstelling’ voor schoolbibliotheken in lagere en middelbare scholen, maar wordt ook gereageerd op uitlatingen van Van Bohemen naar aanleiding van het nog niet afgeronde OCW-onderzoek. De VvL stelt dat er grote verschillen zitten tussen wat aan de Stichting Leenrecht en aan het CBS aan uitleencijfers wordt opgegeven. ‘Het ging om een verschil van maar liefst 5 miljoen uitleningen. Het onderzoeksbureau Ecorys, dat kwantitatief onderzoek moet verrichten, heeft hiervoor geen verklaring gegeven in de voorlopige rapportage. Waarom niet? Omdat Ecorys stelt dat dit niet te onderzoeken is. En waarom niet dan? Omdat bibliotheken niet op uniforme wijze de uitleningen doorgeven. Het verschil in aantallen uitleningen is dus niet zozeer "niet hard gemaakt" zoals Van Bohemen stelt, nee, het is niet onderzocht. En hoezo kan dat dan niet? Nou ja, onder meer omdat de VOB geen prioriteit ziet in het correct doorgeven van die uitleenaantallen. Het zou goed zijn als de VOB aandacht zou besteden aan de wijze van opgave door haar leden, zodat grote onduidelijkheden als deze uit de wereld worden geholpen,’ aldus de Vvl in haar open brief. 


Print deze pagina

Reacties op dit artikel (0)

Er zijn nog geen reacties.

Schrijf een reactie

Naam
E-mailadres (?)
Reactie
 

Gerelateerde informatie