HomeNieuwsNieuwsoverzichtBericht
voetnoot
OCW: leenrecht niet van toepassing op uitleen e-books door openbare bibliotheken
26-02-2013
Op grond van een door SEO Economisch Onderzoek en het Instituut voor Informatierecht (IvIR) uitgevoerd onderzoek concludeert minister Jet Bussemaker van OCW in een vandaag aan de Kamer gestuurde brief dat het uitlenen van digitale werken door openbare bibliotheken niet onder de regeling van het leenrecht in de Auteurswet kan vallen.
Bussemaker stelt in de brief dat onderzocht is of het uitlenen van digitale werken (e-lending) door openbare bibliotheken onder de regeling van het leenrecht in de Auteurswet kan vallen en of het Europese auteursrechtelijke kader ruimte laat voor een wettelijke uitzondering in het auteursrecht.

Op basis van de bevindingen in het rapport, getiteld Online uitlenen van e-books door bibliotheken.Verkenning juridische mogelijkheden en economische effecten, moet volgens Bussemaker de conclusie worden getrokken dat 'het bestaande Europese kader van richtlijnen op het terrein van het auteursrecht geen ruimte laat voor invoering op nationaal niveau van een wettelijke uitzondering die e-lending door openbare bibliotheken – al dan niet tegen vergoeding – toestaat. Dit betekent dat het uitlenen van e-content door openbare bibliotheken zal moeten plaatsvinden op basis van contractuele afspraken tussen betrokken partijen zoals auteurs, uitgevers, rechtenorganisaties, distributeurs en bibliotheken,' aldus Bussemaker. De minister voegt daar nog aan toe: 'Met deze bevindingen en conclusies houd ik rekening bij de
aangekondigde bibliotheekwetgeving, die u na de zomer krijgt  toegezonden.'

Ook geeft de minister aan het onderwerp e-lending in Europees verband op de agenda te willen krijgen: 'In Europees verband wordt langs verschillende lijnen aandacht gegeven aan de transitie van openbare bibliotheken van fysiek naar digitaal. Waar mogelijk zal ik bepleiten dat daarbij ook het onderwerp "e-lending en openbare bibliotheken" op de agenda komt.'

De belangrijkste bevindingen van het onderzoek zijn:
  • De huidige Auteurswet heeft alleen betrekking op het uitlenen van stoffelijke (fysieke) exemplaren van werken en laat geen ruimte voor e-lending.
  • Ook de Richtlijn verhuurrecht en uitleenrecht, die het leenrecht voor de lidstaten van de Europese Unie heeft geharmoniseerd, lijkt beperkt te zijn tot de uitleen van materiële exemplaren en laat daarom waarschijnlijk geen ruimte voor aanpassing van de Nederlandse wet.
  • Behalve de Richtlijn verhuurrecht en uitleenrecht is ook de Auteursrechtrichtlijn van 2001 van belang. Deze bevat een limitatieve lijst van toegestane wettelijke beperkingen van het auteursrecht, waaronder ook enkele beperkingen voor openbare bibliotheken. Geen van deze bepalingen biedt de bibliotheken de ruimte om aan hun leden e-books online ter beschikking te stellen.
  • Ten aanzien van de economische gevolgen geeft het rapport aan dat een aantrekkelijk uitleenaanbod van e-books kan leiden tot omzetderving bij commerciële partijen. E-lending door openbare bibliotheken kan daarentegen ook positieve effecten voor marktpartijen hebben, doordat via dat aanbod nieuwe groepen consumenten kunnen worden bereikt en lezers interesse kunnen ontwikkelen voor de aanschaf van e-books.
In het rapport wordt een mogelijke uitzondering genoemd op basis van de Richtlijn verhuurrecht en uitleenrecht. 'Enige, zeer beperkte ruimte biedt wellicht wel Artikel 5(3)(n) van de richtlijn, dat voorziet in de raadpleging van de collecties van bibliotheken door middel van on-site terminals; op grond van deze bepaling zou "on-site e-lending" mogelijk kunnen worden toegestaan,' aldus het onderzoek.

Concluderend stellen de onderzoekers:

'Gezien deze risico’s en onzekerheden, en mede met het oog op de in deze verkenning geschetste ontwikkelingen in het buitenland, is het voor de Nederlandse overheid raadzaam om voorshands geen wettelijke maatregelen te initiëren. Zoals de buitenlandse praktijk indiceert, lijkt het mogelijk om adequate bibliothecaire e-lending-voorzieningen te realiseren op basis van contractuele regelingen tussen de betrokken partijen (auteurs, uitgevers, distributeurs en bibliotheken).

Bij de totstandkoming van contractuele oplossingen zal het collectieve rechtenbeheer naar verwachting een belangrijke rol spelen. Daarbij rijst onvermijdelijk de vraag of bestaande rechtenorganisaties, zoals de Stichting LIRA, over voldoende mandaat beschikken om collectieve overeenkomsten ter zake van e-lending met distributeurs en/of bibliotheken af te sluiten. Mocht blijken dat het mandaat van de rechtenorganisaties op dit punt structureel gebreken vertoont,waardoor overeenkomsten ter zake van e-lending niet of in onvoldoende mate tot stand komen,
dan zou overwogen kunnen worden om bij wet tot invoering over te gaan van een systeem van extended collective licensing (ECL).

Zou invoering van een wettelijk uitzondering op het auteursrecht op den duur toch noodzakelijk worden geacht, dan zal daartoe eerst de nodige ruimte in het unierecht moeten worden gecreëerd. Gezien de lange duur van het Europese wetgevingsproces is het met het oog hierop verstandig om het onderwerp e-lending thans reeds op de auteursrechtelijke agenda van de EuropeseCommissie te laten plaatsen, bijvoorbeeld in het kader van de evaluatie van de wettelijke beperkingen in de Auteursrechtrichtlijn'.'

De volledige tekst van de kamerbrief van minister Bussemaker is hier te vinden. Voor de volledige tekst van het rapport, zie hier.


Print deze pagina

Reacties op dit artikel (3)

Martijn Noordam
27-2-2013 10:29
Ik vraag me af waarom e-books persé gratis uitgeleend moeten worden. Ik kan me zo voorstellen dat uitgevers van e-books makkelijker overstag gaan met het uitlenen van e-books, als er een klein bedrag wordt gevraagd per uitlening. Bijvoorbeeld 1 euro per boek en dan een deel daarvan betalen aan de uitgevers. Voordeel is dat je de modernste boeken meteen kunt uitlenen in de bibliotheken. Ik meen dat klanten dat er wel voor over hebben.
Sanne
27-2-2013 10:46
Voor mij werkt e-reading wel hetzelfde als gewoon lezen. Ik leen alles wat ik wil lezen bij de bibliotheek. Blijkt het een aanwinst te zijn op mijn collectie, dan koop ik het fysieke boek.

Ik denk niet dat het lees- en consumptiepatroon van bibliotheekleden verandert door het verhuren van e-boeken, dus ik snap het probleem niet zo goed. De e-boeken hoeven immers niet gratis te leen te zijn voor het hele publiek, alleen voor de leden. 
Diederik van Leeuwen
1-3-2013 14:02
Namens de VOB Inkoopcommissie verzorgt Stichting Bibliotheek.nl (BNL) al ruim 2 jaar de inkoop van digitale bestanden voor de branche, waaronder ook e-books. Ondertussen zijn al meer dan 500 rechtendragende e-books in licentie ingekocht. Tot op heden met afkoop van ongelimiteerd gebruik voor leden (en voor de campagne 'Lees Meer' ook tot 10 e-books voor niet-leden), vooral ingegeven door technische vereisten die nog niet beschikbaar zijn (of waren) aan de kant van uitgevers en bibliotheken.

In de nabije toekomst zullen e-books ook worden aangeboden waarbij de lezer/lener een bijdrage betaalt welke gedeeld wordt met de uitgever (zie daarvoor ook de VOB-website met presentaties van de e-book modellen die worden gehanteerd).

De afgelopen periode is dus al ingekocht zoals de minister dat aangeeft: in direct contact met de uitgevers. Hierover is ook afstemming geweest tussen de branche-organisaties van bibliotheken en uitgevers.

Kortom: het huidige bericht van de minister verandert niets aan de reeds ingeslagen weg. Ook zonder e-book leenrecht zullen de bibiotheken e-books uitlenen. En alle rechthebbende krijgen daarvoor een afgesproken vergoeding.

In het najaar van 2013 zal het e-bookplatform gelanceerd worden voor de bibliotheken met naar verwachting ca. 2.000 e-book titels.

Diederik van Leeuwen,
Directeur BNL


 

Schrijf een reactie

Naam
E-mailadres (?)
Reactie
 

Gerelateerde informatie