HomeNieuwsNieuwsoverzichtBericht
voetnoot
Tessa Nederhoff: ‘Risicobereidheid bepaalde of bibliotheek e-book omarmde of niet’
Femke van den Berg
20-12-2012
De risicobereidheid van de bibliotheekmanager bepaalde in hoge mate of een bibliotheek ging experimenteren met e-books of niet. Dat stelt Tessa Nederhoff in haar masterscriptie Voor de verandering: reacties van bibliotheken op de komst van het e-book en de gevolgen voor het literaire veld. Deze werd beloond met de Scriptieprijs 2012 van het Victorine van Schaickfonds
Tessa Nederhoff: ‘Risicobereidheid bepaalde of bibliotheek e-book omarmde of niet’
Tessa Nederhoff (26), tegenwoordig werkzaam als journalist/redacteur bij een uitgeverij, studeerde Nederlands aan de Universiteit van Amsterdam en volgde daar in 2010/2011 ook de duale master redacteur/editor. Toen zij in 2010 op zoek ging naar een geschikt scriptieonderwerp, was het e-book net in opkomst. ‘In overleg met de scriptiebegeleiders ontstond toen het idee om te onderzoeken hoe bibliotheken reageren op e-books’, vertelt ze. ‘Verder was ik benieuwd wat de komst van e-books zou kunnen betekenen voor de plek van bibliotheken in het literaire veld, dat zij delen met onder meer boekhandels, uitgevers, recensenten. Hadden bibliotheken daar zelf al ideeën over?’

Theorie
Nederhoff verdiepte zich eerst in theorieën over hoe bedrijven op technologische veranderingen kunnen reageren. ‘Uit marketingliteratuur blijkt dat verschillende factoren invloed kunnen hebben op die reactie, zoals de cognitieve stijl van het management, de organisatorische cultuur, de informatie die over de innovatie is verzameld, de mate waarin een ontwikkeling als kans of bedreiging wordt gezien, remmende factoren en de institutionele druk.’

Onderzoek
Vervolgens bracht Nederhoff voor alle Nederlandse bibliotheekorganisaties in kaart wat zij in 2010 op het gebied van e-books deden. Zij maakte een driedeling: bibliotheken die geen e-books uitleenden (de meerderheid), bibliotheken die zelf e-books op e-readers plaatsten en deze uitleenden (35 organisaties) en bibliotheken die klanten de gelegenheid gaven om gebruik te maken van de ePortal van NBD Biblion (28 organisaties).
Daarna nam Nederhoff bij iedere categorie vijf diepte-interviews af. ‘Hieruit kwam onder meer naar voren dat bibliotheken die destijds e-readers uitleenden - in dit onderzoek Dordrecht, Lelystad, Leeuwarden, Waddinxveen en Best - dit onder andere deden om hun klanten te laten ervaren wat lezen met een e-reader is’, vertelt Nederhoff. ‘Verder zagen ze de opkomst van e-books als een voor bibliotheken kansrijke ontwikkeling. Dat laatste gold ook voor de bibliotheken die kozen voor de ePortal van NBD Biblion, zo vertelden de bibliotheken van Dordrecht, Zaandam, Geldrop, Enschede en Bilthoven. Via de ePortal konden hun klanten boeken op hun eigen e-reader zetten. Na enkele weken verviel het recht om deze te lezen. De bibliotheken die met deze ePortal experimenteerden, waren nieuwsgierig hoe ze hun bibliotheekfunctie beter konden vormgeven “van huis uit”. Ze dachten dat dit belangrijk was met het oog op de toekomst, als veel fysieke vestingen wellicht verdwijnen.’
De geïnterviewde bibliotheken die nog helemaal niets deden met e-books - Nieuwegein, Katwijk, Oldenzaal, Groningen en Weert - wilden volgens Nederhoff eerst de ervaringen van collega-bibliotheken afwachten. ‘Vaak speelde ook mee dat ze het geld dat nodig is om deze vernieuwing vorm te geven, niet konden of wilden investeren.’

Klantvraag
Wat bepaalde nu of een bibliotheek e-books als kansrijk aanmerkte en de sprong in het diepe waagde? Nederhoff verwachtte vooraf dat bij bibliotheken de institutionele druk - vanuit met name de gemeente - zwaar zou wegen. Dat bleek echter niet geval. ‘Gemeenten bemoeiden zich niet met de vraag of bibliotheken iets met e-books zouden moeten. Bibliotheken konden daarin hun eigen weg kiezen, waarbij de klantvraag overigens wel een grotere rol speelde dan ik dacht. Hoe meer vraag, hoe meer bibliotheken naar eigen zeggen geneigd waren om de vernieuwing te omarmen.’
Behalve de klantvraag, speelde ook de informatie die voorhanden was een rol bij het al dan niet kiezen voor e-books. ‘Bij grotere bibliotheken kon informatie over e-books efficiënter verzameld worden, vooral via internet en via collega-bibliotheken’, vertelt Nederhoff. ‘Waarschijnlijk startten bibliotheken met een groter werkgebied daarom eerder met het uitlenen van e-readers of titels via de ePortal. Maar doorslaggevend was de omvang van het werkgebied niet.’

Managementstijl
Cruciaal voor de keuze om al dan niet met e-books te experimenteren, bleek vooral de risicobereidheid van de bibliotheekmanager te zijn. ‘De voorlopers namen hun beslissing op basis van hun gevoel, waardoor ze sneller met e-books konden starten, ondanks alle beperkingen en nadelen die dat product met zich meebracht. Zo beschikte de ePortal van NBD Biblion slechts over een heel beperkte selectie boeken en is de aanschaf van een aantal goede e-readers best duur. Toch wilden deze managers al op de rijdende trein springen. Waarom? Vooral, omdat ze een toekomst zagen in het uitlenen van e-books. Ook speelde soms mee dat ze bang waren dat andere partijen, zoals uitgevers, e-books zouden gaan uitlenen als de bibliotheken niet snel reageerden.’
Nederhoff merkte tijdens haar onderzoek dat bibliotheken het wel lastig vonden om de implicaties van de komst van het e-book op de eigen toekomstige rol in het literaire veld in te schatten. ‘Ze dachten er beslist over na, maar hadden er nog geen zicht op.’

Verbaasd
Toen Nederhoff hoorde dat haar de Scriptieprijs (€ 750) was toegekend, was zij blij, maar ook een beetje verbaasd. ‘Ik heb mijn scriptie in maart 2011 verdedigd en sindsdien is er best veel veranderd. Maar de theorie die ik ontvouw, is tijdloos en ook op andere ontwikkelingen toepasbaar.'
Het geld van de prijs zal ze besteden aan een camera en een fotografiecursus. ‘Dan kan ik straks mooiere foto’s maken bij de reportages die ik schrijf.’

Voor de volledige tekst van de scriptie Voor de verandering: reacties van bibliotheken op de komst van het e-book en de gevolgen voor het literaire veld, zie hier
Voor het juryrapport bij de Victorine van Schaickprijs 2012, zie hier (PDF)

Tekst: Femke van den Berg
Foto: Indiaedu (Flickr)



Print deze pagina

Reacties op dit artikel (0)

Er zijn nog geen reacties.

Schrijf een reactie

Naam
E-mailadres (?)
Reactie
 

Gerelateerde informatie